Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...],. J.M. wystąpił do Burmistrza Miasta U. o zameldowanie na pobyt stały żony M.M. domu położonym w U. przy ul.B., gdzie stale zamieszkiwał wnioskodawca, a który to dom stanowił własność A.P.. Do wniosku dołączono wypełniony i podpisany przez M.M. formularz zgłoszenia pobytu stałego.
Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984r. nr 32, poz. 184 ze zm.) oraz art. 104 Kpa Burmistrz Miasta U. orzekł o zameldowaniu p. M.M. na pobyt stały pod wskazanym przez nią w formularzu zgłoszeniowym adresem.
Ustalił, że budynek mieszkalny przy ul. B. w U stanowi własność D.P., który nie wyraził zgody na zameldowanie p. M.M.. Ustalił także, iż w przedmiotowym budynku, stanowiącym kiedyś własność jego rodziców J.M. mieszka od urodzenia, a obecnie zajmuje pokój z kuchnią. W tych pomieszczeniach stale mieszka także od 1994r. M.M.. Powołując się na art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznał, ze małżonkowie mają równe prawa i obowiązki, są obowiązano do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności. Dlatego orzekł o zameldowaniu p. M.M.
W wyniku odwołania wniesionego przez A.P., który konsekwentnie nie wyrażał zgody na zameldowanie w jego budynku mieszkalnym p. M.M. sprawę rozpoznał Wojewoda [...] i decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchylił decyzje organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. Zarzucił mu w uzasadnieniu decyzji nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego. Podkreślił, iż spór o prawo do zamieszkania w spornym budynku przez p. M.M. powinien rozstrzygnąć sąd powszechny. Zatem decyzję wydano przedwcześnie. Zobowiązał organ I instancji do wezwania J.M. do wystąpienia do sądu o rozstrzygnięcie sporu pomiędzy nim i M.M., a A.P.. Dopiero o uzyskaniu orzeczenia sądowego możliwe będzie rozstrzygnięcie sprawy.
Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 97 § 4 Kpa Burmistrz Miasta U. zawiesił postępowanie administracyjnego do czasu zakończenia przez Sad Rejonowy w C. sprawy z powództwa M.M. przeciwko A.P. o ustalenie prawa do zamieszkiwania budynku położonym w U. przy ul. B.. Następnie pismem z dnia [...] Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich i Zarządzania Kryzysowego, działając w imieniu Burmistrza zawiadomił, na podstawie art. 64 § 4 kpa o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o zameldowanie na pobyt stały p. M.M. przy ul. B. w U. – w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. stwierdzającego niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zatem kwestia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu przestała mieć znaczenie.
Kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta U. orzekł o zameldowaniu p. M.M. na pobyt stały w budynku mieszkalnym położonym w U. przy ul. B. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 104 Kpa oraz art. 47 § 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ I instancji wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] uchylił jego decyzję Burmistrza Miasta U. z dnia [...] stwierdzając, iż spór o prawo do zamieszkiwania przez p. M.M. w budynku będącym własnością p. A.P. powinien rozstrzygnąć sąd powszechny. Dlatego postanowieniem z dnia [...] zawieszono postępowanie administracyjnego do czasu zakończenia procesu sądowego. Wyrokiem z dnia [...] Sąd Rejonowy w C. oddalił powództwo M.M. przeciwko A.P. o ustalenie jej uprawnień do zamieszkiwania.
Dalej organ I instancji stwierdził, iż w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, z dniem 20 czerwca 2002r. utracił moc art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a w konsekwencji osoba dopełniająca obowiązku zameldowania na pobyt stały musiała wykazywać na formularzu zgłoszeniowym już tylko potwierdzenie faktu pobytu w lokalu, w którym miało nastąpić zameldowanie. Dlatego [...] wszczęto ponowne postępowanie wyjaśniające w sprawie zameldowania p. M.M., gdyż p. A.P. nie potwierdził jej pobytu przy ul. B.. Ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził jej pobyt pod tym adresem, należało ją tam zameldować.
W odwołaniu od decyzji p. A.P. domagał się jej uchylenia i wydania decyzji odmawiającej zameldowania p. M.M.. Konsekwentnie nie wyrażał zgody na jej zameldowanie. Kwestionował legalność jej pobytu w jego domu. Powołał się na wyrok Sadu Rejonowego w C., który oddalił powództwo p. M.M. o ustalenie jej prawa do przebywania w jego budynku. Uważał, że decyzja naruszyła jego prawa, w szczególności prawo własności, niejako "narzucając mu niechcianego lokatora".
Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], powołując się na art. 138 v 1 pkt 1 Kpa oraz art. 47 § 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu podkreślił, iż przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K 20 / 01 stwierdzającego niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy uzależniają zameldowanie osoby na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące od spełnienia przesłanki faktycznego zamieszkiwania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie – art. 10 ust. 1 ustawy. Zmiana przepisów meldunkowych będąca następstwem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwarza możliwość zameldowania się osoby w miejscu jej faktycznego pobytu bez względu na posiadanie uprawnień do przebywania w lokalu, bowiem czynność formalno – prawna polegająca na zameldowaniu wymaga wyłącznie potwierdzenia pobytu w lokalu. W przypadku wątpliwości kwestie te samodzielnie może rozstrzygnąć organ meldunkowy.
Dalej organ odwoławczy ustalił, ze wyłącznym właścicielem budynku przy ul. B. w U. jest p. A.P., który te nieruchomość otrzymał w darowiźnie od matki. P. J.M. w tym budynku zamieszkiwał od urodzenia. Łączył go z byłym i obecnym właścicielem nieruchomości (krewnymi) stosunek użyczenia. W spornym lokalu p. M.M. zamieszkuje od 1994r. Od 1999r. jest żoną J.M.. Zatem należało uznać, ze została spełniona przesłanka – przebywanie z zamiarem stałego pobytu - warunkująca zameldowanie na pobyt stały.
Wyjaśnił także, iż przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych maja przede wszystkim charakter porządkowy, a rejestracja pobytu osoby w określonym lokalu ma być zgodna ze stanem faktycznym i nie rodzi tytułu prawnego do lokalu, zaś ewentualne spory na tle prawa własności może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego A.P., podobnie jak w odwołaniu domagał się uchylenia decyzji i odmówienia zameldowania p. M.M. w jego domu. Powtórzył także argumenty przytoczone już w odwołaniu. Nadto wskazał, iż wyrokiem z dnia [...] Sąd Rejonowy w C. uwzględnił jego powództwo z dnia [...] i orzekł eksmisję p. M.M.. Zatem nie ma ona żadnego prawa przebywać w jego domu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W skrócie przedstawił przebieg postępowania administracyjnego i powtórzył argumenty przytoczonej już w uzasadnieniu jego decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, dlaczego skargę wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Otóż z dniem 1 stycznia 2004r. uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawi o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej na wstępie ustawy z dniem 1 stycznia 2004r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego wojewódzkie sądy administracyjne, działające na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002r.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest władny rozpoznać niniejszą sprawę.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) że warunkiem uchylenia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, iż została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c powołanej ostatnio ustawy.
Dalej wskazać także należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga sprawę w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd może uchylić zaskarżoną decyzje z przyczyn innych, niż podane w skardze.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001r. nr 87, poz. 960 ze zm.) osoba stale przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i mająca obywatelstwo polskie ma obowiązek zameldowania się w miejscu stałego pobytu. Natomiast art. 10 ust. 1 określa termin, w którym ten obowiązek powinien zostać wykonany – najpóźniej przed upływem 4 doby od zamieszkania z zamiarem stałego pobytu, zaś art. 11 wskazuje dane, jakie osoba ubiegająca się o zameldowanie winna podać organowi meldunkowemu.
Ponadto, zgodnie z art.9 w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 30 kwietnia 2004r., a ustalonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K 20 / 01 (Dz. U. nr 78, poz. 716) - Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 tej ustawy jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – przy zameldowaniu należy okazać dowód tożsamości. Oznacza to, iż postępowanie o zameldowanie osoby na pobyt stały pod oznaczonym adresem nie może być wszczęte i zakończone czynnością materialno –techniczna zameldowania lub decyzją administracyjną wydana w trybie art. 47 § 2 powołanej ustawy bez wniosku samej zainteresowanej osoby, a w szczególności bez złożenia przez nią wypełnionego formularza zgłoszenia pobytu stałego, który w istocie w sprawach budzących wątpliwości spełnia funkcję wniosku inicjującego postępowanie administracyjne w sprawie o zameldowanie, gdy dane w nim zawarte budzą wątpliwości organu meldunkowego lub gdy nie potwierdzono w nim faktu pobytu osoby ubiegającej się o zameldowanie w oznaczonym miejscu.
W rozpoznawanej sprawie wniosek z dnia [...] o zameldowanie M.M. złożył J.M.. Do wniosku dołączono wypełniony formularz zgłoszenia pobytu stałego podpisany przez M.M.. Zatem należało uznać, iż to ona sama wystąpiła o jej zameldowanie. Zaś J.M. był tylko osobą uprawnioną w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do zgłoszenia za nią wymaganych danych. Zatem postępowanie administracyjne zostało wszczęte jeszcze przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, kiedy zgodnie z art. 9 ust. 2 powołanej ustawy osoba ubiegająca się o zameldowanie na pobyt stały musiała wykazać się uprawnieniem do przebywania w lokalu. Ponieważ uprawnienia M.M. do przebywania w budynku stanowiącym własność A.P., który zgłosił werbalny sprzeciw przeciwko jej pobytowi i zameldowaniu, budziły wątpliwości, a został wszczęty przed sądem powszechnym proces zmierzający do rozstrzygnięcia sporu o uprawnienia p. M.M., organ I instancji zawiesił postępowanie administracyjne do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia prejudycjalnego.
Po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w istotny sposób uległ zmianie stan prawny i osoba ubiegająca się o zameldowanie na pobyt stały nie musiała już wykazywać się uprawnieniem do przebywania w lokalu. Zatem wynik procesu wszczętego przez M.M. przeciwko skarżącemu o ustalenie jej prawa do przebywania w lokalu nie miał już zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o jej zameldowanie. W tej sytuacji organ meldunkowy winien był podjąć zawieszone postępowanie administracyjne, a następnie wydać decyzję załatwiającą sprawę. Tak się nie stało.
Zawiadomieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 61 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o zameldowanie na pobyt stały p. M.M.. Zgodnie z art. 61 § 1 Kpa postępowanie administracyjne wszczyna się z urzędu lub na wniosek strony. P. M.M. po dniu [...] nie złożyła nowego wniosku o jej zameldowanie pod tym samym adresem. Także nie złożyła nowego formularza zgłoszenia pobytu. Zatem to nowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte bez właściwego wniosku strony, natomiast z inicjatywy organu meldunkowego.
Zatem należało uznać, iż wszczęto je z urzędu, chociaż przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych takiej możliwości nie przewidywały. I niewątpliwie bez złożenia formularza zgłoszenia pobytu stałego to postępowanie nie mogło zakończyć się decyzją administracyjną o zameldowaniu p. M.M.. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z dnia 27 czerwca 1991r. sygn. III SA 320 / 91 (publ. ONSA 1991 / 2 / 51).
Dalej wskazać należy, iż organy obu instancji czynności dokonane po dniu [...] traktowały jako czynności dokonane w ramach jednego postępowania administracyjnego wszczętego jeszcze w 2001r. Przyjdzie w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z art. 102 Kodeksu postępowania administracyjnego w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwom dla życia lub zdrowia ludzkiego lub poważnym szkodom dla interesu społecznego. Nie może wykonywać innych czynności, np. przeprowadzać dowodów w sprawie i wydawać decyzji administracyjnych.
Wobec powyższego, uznając, iż naruszenia przepisów o postępowaniu administarcyjnym mogły mieć wpływ na wynika sprawy, a naruszenia te dotyczyły postępowania organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1"c" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji. Jednocześnie nie znalazł podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu podstawie art. 152 ostatnio powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy meldunkowe rozważą przede wszystkim zasadność podjęcia zawieszonego postanowieniem z dnia [...] postępowania administracyjnego w sprawie o zameldowanie p. M.M. i jego dokończenia zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.