Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 lipca 2000 r. (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ zwaną dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym, odmówił przyznania Ryszardowi Dz. świadczenia przysługującego z mocy powołanej wyżej ustawy wskazując w uzasadnieniu, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona doznała prześladowań nie objętych przepisami ustawy.
W nazwanym odwołaniem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Ryszard Dz. podnosił, iż rodzice jego wywiezieni zostali, poprzez obóz w Majdanku, do obozu pracy w Wittenbergu w III Rzeszy. W obozie panowały bardzo ciężkie warunki, trudne do przeżycia dla osób dorosłych. W tymże właśnie obozie urodził się Ryszard Dz. stając się najmłodszym jeńcem. Dalej zainteresowany, w szeroki sposób, opisywał swe utrzymanie przy życiu i dalszą tułaczkę po uzyskaniu wolności.
Decyzją z dnia 23 lutego 2001 r. (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 21 lipca 2000 r.
W uzasadnieniu decyzji organ orzekający powołał się na art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym i stwierdził, iż zawarte w sprawie dokumenty potwierdzają fakt, iż strona urodziła się na terenie III Rzeszy jako dziecko robotników przymusowych jednakże z przedstawionych dowodów nie wynika, by rodzice byli osadzeni w obozie pracy przymusowej.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ryszard Dz. ponownie przedstawiał swe wojenne losy a także dołączył dokument w języku niemieckim dotyczący jego matki /Arbeitskarte/ i dokument, również w języku niemieckim, stanowiący odpowiedź wysłaną Kierownikowi Polskiego Czerwonego Krzyża.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie podnosząc, iż skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 2 pkt 1 oraz pkt 2 lit. "a" albowiem nie był osadzony w obozie pracy, nie był deportowany z terytorium II Rzeczypospolitej i nie wykonywał pracy przymusowej. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ orzekający stwierdził, iż sam fakt pobytu w Niemczech nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Sąd powołany jest, zatem do oceny legalności zaskarżonych aktów, przy czym kontrola ta odnosi się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Z kolei stosownie do art. 22 ust. 2 cyt. ustawy nie każde naruszenie prawa materialnego lub procesowego skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji albowiem tylko wtedy Sąd uchyla zaskarżony akt, gdy stwierdzi, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku obrazy prawa materialnego, lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdy uchybienie dotyczy norm proceduralnych. Przy dokonywanej ocenie Sąd nie jest związany granicami skargi a zatem ani jej zarzutami ani też wnioskami, nie może jedynie orzec na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdzi kwalifikowaną wadę decyzji skutkującą jej nieważnością.
Stosownie do jej tytułu, ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym określa warunki przyznania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla osób "deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla osób "osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego represją w rozumieniu ustawy jest zarówno osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych /art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym/, jak i deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. (...) /art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym/.
Z wyraźnego brzmienia tegoż przepisu wynika, iż przesłanka wykonywania pracy przymusowej objęta jest dyspozycją przepisu art. 2 pkt 2 cyt. ustawy, a nie dotyczy sytuacji uregulowanej przepisem art. 2 pkt 1 cyt. ustawy. Powołać w tym miejscu należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 stycznia 2000 r., III RN 112/99 /Prokuratura i Prawo 2000 nr 4 poz. 42/, wydanym w sprawie wynikającej ze zbliżonego stanu faktycznego a mianowicie dotyczącego uprawnień osoby, która będąc małym dzieckiem nie wykonywała pracy przymusowej w obozie pracy. W sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w myśl art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych stanowi samodzielną podstawę prawną przyznania świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie, bez względu na to, czy osadzony wykonywał pracę przymusową.
Sąd Najwyższy cyt. wyżej wyrokiem oddalił rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości wyrażając pogląd, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów cyt. ustawy o świadczeniu pieniężnym nie jest obowiązana wykazać czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej wykonywała pracę. Jeżeli więc w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym określone zostały wyłącznie przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy, natomiast nie wynika stąd obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową.
Pogląd ten Naczelny Administracyjny, orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela. Dodać też należy, iż na uprawnienia skarżącego nie może mieć wpływu fakt iż urodził się w obozie pracy a nie został w nim osadzony. Odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym czy nawet dziecięcym, ale nie wystarczającym dla możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli. Poza tym samo wpisanie na listę więźniów dziecka urodzonego w niewoli należy rozumieć jako osadzenie.
W rozpatrywanej sprawie skarżący przez cały tok postępowania podnosił, iż urodził się w obozie pracy w Wittenbergu, opisując szczegółowo ten obóz jako obóz o zaostrzonej dyscyplinie, gdzie produkowano proszki do prania i pastę do butów na cele frontowe, gdzie osadzeni byli głównie jeńcy ukraińscy i rosyjscy. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zajmował stanowisko, które można uznać za niekonsekwentne. Otóż początkowo, w swej pierwszej decyzji, stwierdził lakonicznie, iż strona doznała prześladowań nie objętych przepisami ustawy, następnie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wskazał, iż nie zostało udowodnione, że rodzice strony osadzeni byli w obozie pracy przymusowej by w końcu, w odpowiedzi na skargę, prezentować stanowisko, iż konieczną przesłanką dla uzyskania świadczeń na podstawie cyt. ustawy o świadczeniu pieniężnym jest wykonywanie pracy przymusowej.
Należy też wskazać, iż organ orzekający nie ustosunkował się do przedstawionych w sprawie dowodów jak pismo Polskiego Czerwonego Krzyża, tłumaczenie aktu urodzenia, z których niezbicie wynika fakt urodzenia się skarżącego w Wittenbergu, nie odniósł się do twierdzeń samego zainteresowanego i znajdującego się w aktach sprawy życiorysu, nie ustalił w końcu czy w Wittenbergu znajdował się obóz pracy przymusowej, opisywany przez skarżącego czym naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie sprawy powinno, bowiem być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego /art. 7 Kpa/ a samo rozstrzygnięcie powinno wynikać z dowodów, na których organ się oparł, ze wskazaniem przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności /art. 107 par. 3 Kpa/. Organy orzekające powinny ponadto mieć na względzie, że zgodnie z art. 75 Kpa dowodem jest wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem.
Z tego też względu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem treści art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa. Wobec niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia istotnej kwestii przebywania skarżącego w obozie pracy, nie można też wykluczyć, iż zaskarżona decyzja zapadła również z naruszeniem prawa materialnego a to przepisu art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy o świadczeniu pieniężnym.
Ponownie rozpoznając sprawę organ orzekający uwzględni powyższy pogląd prawny dotyczący braku konieczności istnienia przesłanki wykonywania pracy przymusowej, w sytuacjach objętych dyspozycją art. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Organ ten winien ustosunkować się do dowodów przedstawionych przez zainteresowanego a to pod kątem rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 grudnia 1999 r. /Dz.U. nr 111 poz. 1300/ w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich a następnie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z przedstawionymi wyżej przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Z wyżej przedstawionych powodów, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.