Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 maja 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek M. P. o ustanowienie adwokata.
W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca zarzucił Referendarzowi sądowemu nienależyte rozważenie całokształtu jego sytuacji majątkowej i zarobkowej, w szczególności okoliczności, że spłaca kredyt mieszkaniowy i jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym względem małoletnich dzieci. Zakwestionował ponadto twierdzenie Referendarza, że nie jest osobą nieporadną życiowo i potrafi bronić swoich interesów, w sytuacji gdy polski system prawny jest skomplikowany i powoduje trudności interpretacyjne nawet dla prawników.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje.
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
Ze złożonego przez M. P. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną, ich wspólną 3-letnią córką i 7-letnią córką konkubiny. Źródłem ich utrzymania jest praca skarżącego, który jako nauczyciel i diagnosta zarabia w sumie 5340 zł miesięcznie. Skarżący wykazał własność mieszkania o pow. 53 m² i działki o pow. 15 arów. Oświadczył ponadto, że spłaca dwa kredyty w kwotach 680 i 450 zł miesięcznie, płaci alimenty w kwocie 800 zł miesięcznie, na czynsz i utrzymanie mieszkania wydaje zaś 600 zł miesięcznie.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że M. P. posiada stały dochód, który wynosi 5340 zł miesięcznie, tj. znacznie powyżej kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w roku 2014 – 1.680 zł brutto miesięcznie). Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości (mieszkania i działki), nie korzysta z pomocy społecznej. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Przy osiąganych dochodach jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
W ocenie Sądu kwestia spłacania zaciągniętych kredytów nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli.
W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Poza tym udzielenie kredytów musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty.
W świetle powyższego, w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma on trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.