Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
W Warszawie decyzją z dnia[...] 2005r. Nr [....] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...]2005r. odmawiającą przyznania Z. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji w miejscowości Leszczyków oraz w Koprzywnicy w okresie od 4.11.1941r. do wyzwolenia.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, iż Z. S. urodzona 4.11.1941r. w m. L. złożyła w dniu 18.10.2004r. do Kierownika Urzędu wniosek o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.).
W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, iż w okresie do jesieni 1944r. jako dziecko razem z małoletnim rodzeństwem, mieszkając w Leszczkowie pracowała w majątku ziemskim, w sektorze rolnym. Zmuszeni byli do zbierania owoców, warzyw do skrzynek dla stacjonującego wojska III Rzeszy. Ich rodzice pracowali w Cukrowni Włostów. Z uwagi na linię frontu, po koniec 1944r. wywieziono całą rodzinę Z. S. wraz z nią do namiotów do Koprzywnicy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, iż załączonych do sprawy materiałów dowodowych wynika, że Z. S. w latach 1939-1945 przebywała w miejscowości Leszczków (w miejscu urodzenia) oraz w Koprzywnicy, a zatem na terenie II Rzeczypospolitej w jej granicach sprzed 1 września 1939r. Urodzenie się i pobyt na terenie państwa polskiego w jego granicach sprzed 1.09.1939r. nie jest represją w rozumieniu powołanej ustawy i świadczenie za nią nie przysługuje. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt. 2 lit.,,a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Na decyzję tę skargę wniosła Z. S., wnosząc o,,ponowne rozpatrzenie jej prośby", zobowiązując się dostarczyć dokumenty archiwalne, byle tylko być w grupie osób w jej wieku, które były w owym czasie, w tym samym miejscu, w tym samym wieku przechodziły tą samą drogę tragedii, a są uznane za represjonowane przez III Rzeszę i otrzymują świadczenia.
Urząd w odpowiedzi na skargę przytaczając argumenty z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na Sądzie zatem ciąży obowiązek kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem we wszystkich aspektach, nie tylko tych podniesionych w skardze.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie pozostawania jej w zgodności z przepisami prawa stwierdzić należy, że została ona wydana bez naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy.
Podobnie jak ustawa kombatancka i regulacje dotyczące żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionych w kopalniach, omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:
- 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;
- 2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium:
- a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;
- b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.
W wypadku unormowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Z powyższego wynika, że prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Jest to uzasadnione, jeśli zważyć, że sytuacja przymusowo zatrudnionych izolowanych całkowicie od dotychczasowego środowiska była z reguły zdecydowanie gorsza od sytuacji innych przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne.
Brak jest w tej sytuacji podstaw do uznania, że praca przymusowa Z. S. w niemieckim gospodarstwie rolnym, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego, jeśli mimo przymusowego zatrudnienia nie była do pracy deportowana. Kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia z tytułu pracy przymusowej stanowi bowiem obiektywnie trudniejsza sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, wyrwanych z dotychczasowego środowiska.
Odmienna, rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunku deportacji, i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a ponadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawniałaby do świadczenia.
Przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (bez deportacji), pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego. Takie unormowanie nie stanowi dyskryminacji innych osób nawet, jeśli tak jak skarżąca wraz z rodziną pod koniec 1944r. została przewieziona do namiotów w Koprzywnicy k/ Tarnobrzega.
Przyznanie świadczenia z tytułu pracy niewolniczej na rzecz Niemiec nie wszystkim obywatelom polskim, którzy doznali tej represji, ale tylko tym osobom, które poddane były represji w szczególnych warunkach (osadzenie w obozie pracy albo wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy), nie może być uznane za niesprawiedliwe faworyzowanie tych osób (por. uchwałę 7 sędziów NSA z 12.10.1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1)
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w Leszczkowie i w Koprzywnicy w latach 1941-1945 małoletniej Z. S. z domu K. w gospodarstwie rolnym niemieckiego osadnika położonym na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Należy zaznaczyć, iż fakt wykonywania pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym niemieckiego osadnika przez skarżącą nie jest kwestionowany, twierdzenia jej są wiarygodne, a ponadto wykazane pisemnymi oświadczeniami świadków Z. W., J. S. uprawnionymi do świadczeń kombatanckich. Nie zmienia to faktu, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit.,,a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Należy podkreślić, iż w sprawach rozstrzyganych na podstawie cyt. ustawy istnieje jednolite i wykształcone orzecznictwo NSA, które interpretuje przepisy powołanej ustawy w sposób wyżej omówiony.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.