Uzasadnienie
Decyzją z 19 grudnia 2022 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy w K. z 2 września 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad K. L., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (przytaczanej przez organ jako u.ś.r.). Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K [...], oraz stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, SKO wyjaśniło, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia na tej podstawie, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, tj. w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Przechodząc do rozpoznania sprawy organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni M. P. jest córką K. L., która jest wdową i zgodnie z orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy z 5 czerwca 2018 r. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W związku z tym spełniona została pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e tej ustawy K. L. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.
Bezspornym jest, że M. P. oświadczyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 24 marca 2022 r. Takie oświadczenie jest dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 2 ustawy, jednak – powołując się na wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1600/21, SKO uznało za konieczne dokonanie weryfikacji oświadczenia złożonego przez stronę.
Z zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy w K. wynika, że odwołująca figuruje w ewidencji podatku rolnego stanowiącego gospodarstwo rolne o pow. 7,2370 ha fizycznych i 8,71 ha przeliczeniowych. W roku bieżącym i w latach ubiegłych składała wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego w produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym. Ponadto z zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 24 sierpnia 2022 r. wynika, że M. P. jest zarejestrowana w systemie informatycznym Agencji jako producent rolny. W ramach kampanii na 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z kolei z oświadczenia strony wynika, że opieka nad matką nie pozwala jej na podjęcie pracy w gospodarstwie rolnym, które, jak podała, prowadzone jest przez męża i syna.
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że M. P. jako osoba zarządzająca gospodarstwem rolnym, pobierająca dopłaty dla rolników z funduszy unijnych oraz korzystająca ze zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego nie zrezygnowała z aktywności zawodowej, a tym samym nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. P. zarzuciła decyzji z 19 grudnia 2022 r. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Formułując powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W skardze zawarto także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Organy administracji nie kwestionowały tego oświadczenia i nie przedstawiły żadnego dowodu obalającego prawdziwość złożonego oświadczenia, tj. by skarżąca faktycznie prowadziła gospodarstwo rolne.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615), przytaczanej dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17b ust. 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
- 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
- 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Jak stanowi art. 17b ust. 2 cyt. ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy administracji miały podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad matką, skoro złożyła oświadczenie, o jakim mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r.
Pokreślić należy, że przewidziana w powyższym przepisie forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyroki WSA: w Lublinie z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 614/21; w Krakowie z 7 lutego 2022, sygn. akt III SA/Kr 1600/21; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustaleń Kolegium opartych na pismach Urzędu Miasta i Gminy w K. z 25 sierpnia 2022 r. oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 24 sierpnia 2022 r., skarżąca jest płatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o pow. 8,711 ha przeliczeniowych. W systemie informatycznym ARiMR zarejestrowana jest jako producent rolny i pobiera dopłaty unijne w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W 2022 r. i w latach ubiegłych składała wnioski o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym.
Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy M. P. nie dokonała zmiany w ewidencji producentów rolnych. Wyjaśnienia wymaga, że prawne przesłanki pobierania płatności z ARiMR są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.), płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności (pkt 1), oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (pkt 2). Według art. 2 pkt 14 tej ustawy użyte w niej określenia "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, która prowadzi działalność rolniczą.
Działalność rolnicza oznacza zaś: produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013).
W świetle powyższego, niemożliwe jest pobieranie płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadzi się gospodarstwa rolnego. Na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca, pobierając płatności bezpośrednie, była więc rolnikiem i organ nie miał podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, wyjaśnił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. W stanie faktycznym sprawy mamy do czynienia z tą ostatnią formą aktywności związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżąca składając opisane wyżej wnioski, których uwzględnienie jest uzależnione od faktu prowadzenia działalności rolniczej, faktycznie zarządza gospodarstwem rolnym stanowiącym jej własność, nawet jeśli nie wykonuje w nim osobiście pracy fizycznej.
Z podniesionych wyżej względów, Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki – zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą podstawy uzasadniające jej uchylenie.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.