Uzasadnienie
Decyzją z 26 listopada 2014 r., znak SKO.PS-80/10151/2259/2014, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania B. J. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. z dnia 10 października 2014 r. w sprawie zwrotu zasiłku rodzinnego przyznanego na J. J. w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 października 2013 r. decyzją z dnia 21 września 2012 r. w kwocie 920 zł oraz ustawowych odsetek w kwocie 147,86 zł na dzień wydania decyzji oraz zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł oraz odsetek wynoszących 13,36 zł na dzień wydania decyzji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzekło o zobowiązaniu B. J. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanych na dziecko J. J. decyzją z 21 września 2012 r. i wypłaconych za okres od 1 marca 2013 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie 1020 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z 3 lipca 2014 r. organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznane decyzją z 21 września 2012 r. na dziecko J. J. i wypłacone za okres od 1 marca 2013 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie 1020 zł. W konsekwencji decyzją z 10 października 2014 r. organ I instancji orzekł jak wskazano powyżej.
W odwołaniu skarżąca podniosła, że jej syn w pełni realizował obowiązek szkolny poprzez uczęszczanie do szkoły akredytowanej przy Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej. Nie zgodziła się ze stanowiskiem, że w Liceum Ogólnokształcącym przy Ambasadzie RP nie jest realizowany obowiązek nauki, jeżeli dowodzi temu semantyczne znaczenie słów Liceum Ogólnokształcące. Sam Szkolny Punkt Konsultacyjny przy Ambasadzie w Hadze informuje, że prowadzi nauczanie wg obowiązujących w Polsce programów nauczania, nauczanie odbywa się na poziomie m.in. liceum ogólnokształcącego. Uczeń kończący naukę w danym roku szkolnym otrzymuje świadectwo szkolne wg zasad i wzorów obowiązujących w systemie oświaty RP. Dziecko spełnia obowiązek szkolny poprzez uczęszczanie do szkoły znajdującej się na terenie Królestwa Niderlandów i realizuje pełny program nauczania, a zatem można to uznać za uczęszczanie do szkoły w Polsce.
W ocenie skarżącej, uczęszczanie do ww. szkoły należy uznać za uczęszczanie do szkoły w Polsce, zakończenie nauki w danym roku i otrzymanie świadectwa i promocja do kolejnej klasy jest spełnieniem wymogów w zakresie otrzymywania wykształcenia odpowiadającego wymogom wynikającym z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 2 września 2004 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą. Wskazała, że organowi
I instancji przedłożono zaświadczenie, że J. J. jest uczniem klasy
I Liceum w Hadze i świadectwo o ukończeniu pierwszego roku nauki. Podniosła również, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z uwagi na trudną sytuację materialną zamieszkuje u matki w Pińczowie. Do odwołania załączyła ksero zaświadczenia o nauce i informację Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium stwierdziło, że zasiłek rodzinny i dodatek na J.a J., który ukończył 18 lat życia, przyznano dlatego, że uczęszczał do szkoły. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych przedłożono zaświadczenie Zespołu Szkół Samochodowo-Usługowych o treści, że J. J. jest uczniem klasy III technikum. Wnioskodawczyni nie poinformowała organu I instancji, że jej syn przestał być uczniem Technikum. To organ wystąpił do Zespołu Szkół o informację w tym zakresie i w piśmie z 17 kwietnia 2014 r. Dyrektor Szkoły podał, że J. J. był w roku szkolnym 2012/2013 uczniem trzeciej klasy Technikum do dnia 1 lutego 2013 r.
Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo z 18 października 2013 r. Kierownika Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Hadze z którego wynika, że J. J. jest uczniem klasy I Liceum Ogólnokształcącego Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Hadze oraz świadectwo szkolne w zakresie nauczania uzupełniającego J.a J. z 29 czerwca 2013 r. Na świadectwie jest adnotacja, że jest ono dopuszczone do obrotu prawnego łącznie ze świadectwem szkoły znajdującej się na terenie kraju czasowego pobytu. Z wyników klasyfikacji rocznej wynika, że obowiązkowe zajęcia edukacyjne – język polski i wiedza o Polsce zaliczono na ocenę dobrą. Do akt sprawy nie dołączono świadectwa J.a J. ze szkoły znajdującej się na terenie kraju czasowego pobytu.
W ocenie Kolegium, J. J. nie mógł być uznany za osobę realizującą obowiązek szkoły i obowiązek nauki. Takie stanowisko zajął też Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą w piśmie z 3 czerwca 2014 r. stwierdzając, że w punktach konsultacyjnych nie może być realizowany taki obowiązek.
Organ podkreślił, że uznanie świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1 marca 2013 r. do 31 października 2013 r. zostało rozstrzygnięte decyzją ostateczną i prawomocną, a stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego, że przyznane skarżącej świadczenia ostateczną decyzją z 3 lipca 2014 r. uznane zostały za nienależnie pobrane, organ I instancji miał obowiązek odrębną decyzją zobowiązać skarżącą do ich zwrotu.
Z uwagi na to, że osnowa decyzji organu I instancji została błędnie sformułowana, gdyż nie określono od jakiego dnia naliczane są odsetki, SKO na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło osnowę rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego w całości i w tym zakresie orzeczono stosownie do art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na decyzję z 26 listopada 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła B. J. wnosząc o "umorzenie w całości kwoty pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami".
W uzasadnieniu podniosła, że duże dla niej znaczenie miało to, iż jej pełnoletni już syn chciał podjąć jakąkolwiek naukę poza granicami Polski bez jej opieki rodzicielskiej, gdy przebywała w Polsce, a jego zaangażowanie i zapał do nauki pozytywnie ją zaskoczyły. Jej syn czuł się dzieckiem, które uczęszcza do szkoły i należy mu się zasiłek rodzinny, który mógł wydawać na swoje potrzeby, choćby dojazd do szkoły.
Wyjaśniła, że z nieświadomości ich wynikało, że syn powinien uczęszczać jeszcze do innej szkoły, ale po 18 roku życia było to niemożliwe ponieważ nie znał jeszcze języka holenderskiego. Wg skarżącej wypełniał obowiązek szkolny i była dumna z jego postawy. Zwrot kwoty 1020 zł jest dla niej kolosalną sumą, świadczenia były przekazywane synowi na jego potrzeby, nie jest w stanie zgromadzić takiej kwoty aby ją zwrócić. Wskazała, że jest samotną matką trójki dzieci, bezrobotną i bez prawa do zasiłku. Co prawda wszystkie dzieci są już pełnoletnie, ale najstarsza córka po studiach nie ma pracy, średnia jest na zasiłku macierzyńskim i prowadzi własne życie, a syn J. mieszka w Holandii i nie powodzi mu się najlepiej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy podkreślić, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Kielcach z 26 listopada 2014 r. w sprawie zwrotu zasiłku rodzinnego przyznanego na J. J. wraz z odsetkami oraz zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego wraz z odsetkami.
Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 ustawy).
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego przyznanego na J.a J. oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta Skarżyska-Kamiennej z dnia 21 września 2012 r., zostały uznane za nienależnie pobrane decyzją tego samego organu z 3 lipca 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją SKO w Kielcach z 2 września 2014 r. Bezspornym jest także, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stało się ostateczne i prawomocne, albowiem skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia na nie skargi do sądu administracyjnego.
Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone za okres od 1 marca 2013 r. do 31 października 2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, koniecznym stało się zobowiązanie skarżącej - na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy - do zwrotu tych świadczeń, co nastąpiło zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją I instancji.
Podkreślić w tym miejscu należy, że niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być wydana dopiero po tym, jak stanie się ostateczną decyzja o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ zobligowany był do wydania decyzji o jego zwrocie.
Niezależnie od tego podkreślić należy, że niezasadne są zarzuty skarżącej zmierzające do zakwestionowania uznania przez organ pobranych przez nią świadczeń rodzinnych za nienależne, a co za tym idzie – zobowiązania do ich zwrotu.
Bezspornym jest, że zasiłek rodzinny na dziecko – J.a J., wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, został skarżącej przyznany decyzją z 21 września 2012 r. na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r.
Podstawę przyznania tego świadczenia stanowił art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka do ukończenia przez dziecko 18. roku życia (pkt 1) lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia (pkt 2).
Ponieważ J. J. 18 lat ukończył w dniu 2 kwietnia 2012 r., warunkiem otrzymywania przez skarżącą zasiłku rodzinnego była kontynuacja przez niego nauki w szkole.
Poza sporem pozostaje, że J. J. był uczniem Zespołu Szkół Samochodowo-Usługowych w S. do dnia 1 lutego 2013 r. i do tej daty skarżącej zasiłek rodzinny przysługiwał. Nie ulega także wątpliwości, że J. J. od marca 2013 r. uczęszczał do Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Hadze, co w ocenie skarżącej, stanowiło kontynuację nauki w szkole.
Stosownie do art. 3 pkt 18 ustawy, ilekroć jest w niej mowa o szkole, oznacza to oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.
Ponieważ J. J. po dniu 1 lutego 2013 r. uczęszczał do Szkolnego Punktu Konsultacyjnego przy Ambasadzie RP w Hadze, tj. poza granicami Polski, kwestię tego, czy w punkcie takim realizowany jest obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki rozstrzyga rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz.U.2014.454). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki może być spełniany przez dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą przez:
- 1) uczęszczanie do szkoły działającej w systemie oświaty innego kraju;
- 2) uczęszczanie do szkoły europejskiej działającej na podstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejskich, sporządzonej w Luksemburgu dnia 21 czerwca 1994 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 3, poz. 10), zwanej dalej "szkołą europejską";
- 3) spełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą, na podstawie art. 16 ust. 8-14 ustawy;
- 4) uczestniczenie w kształceniu na odległość, prowadzonym przez Ośrodek, obejmującym realizację ramowego planu nauczania;
- 5) uczęszczanie do szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum, o których mowa w § 1 ust. 1.
Tymczasem zgodnie z § 1 ust. 2 ww. rozporządzenia, szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej umożliwiają uczniom uczęszczającym do szkół działających w systemach oświaty innych krajów uzupełnianie wykształcenia w zakresie szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum ogólnokształcącego, zgodnie z ramami programowymi kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych i planami nauczania, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 i 2.
Tym samym, punkty takie stanowią jedynie uzupełnienie nauki w szkołach, w których może być spełniony obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki, a skoro nie zostały wymienione w § 4 rozporządzenia, to samodzielnie nie mogą służyć realizacji takich obowiązków.
Równocześnie brak jest w aktach sprawy informacji, a nie podnosi tego sama skarżąca, ażeby jej syn realizował obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki w jeden ze sposobów przewidzianych w § 4 rozporządzenia.
W konsekwencji stwierdzić należy, iż organy właściwie przyjęły, że po dniu 1 lutego 2013 r. J. J., mając ukończone 18 lat, nie kontynuował nauki w szkole, a więc nie zostały spełnione przesłanki do przyznania B. J. zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy. Dlatego pobrane od 1 marca 2013 r. świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone w skardze argumenty odnoszące się do stosunku J. J. do nauki języka polskiego i wiedzy o kraju – kwestie te nie mają znaczenia tak dla istnienia przesłanek pobierania świadczeń rodzinnych, jak też dla ewentualnej decyzji o ich zwrocie jako nienależnie pobranych.
Odnosząc się do podniesionej w skardze trudnej sytuacji materialnej skarżącej wskazać należy, że stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Właściwym przy tym jest organ, o jakim mowa wyżej, a nie Wojewódzki Sąd Administracyjny, do którego w treści skargi został skierowany taki wniosek.
Mając zatem na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.