Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 grudnia 2013 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. decyzję z dnia 16 sierpnia 2013 r. znak: [...] o odmowie przyznania J. S. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego i w tym zakresie orzekło o odmowie ustalenia J. S. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. babcią J. C. Organ I instancji odmawiając w decyzji z dnia 16 sierpnia 2013 r. przyznania J. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazał na brak rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad babcią oraz fakt, że wnioskodawczyni podlega z mocy ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w KRUS.
W odwołaniu J. S. podniosła, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczenia, że niepodejmowanie pracy ze względu na sprawowanie opieki nie jest rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wystarczy bowiem wykazać, że zakończenie aktywności zawodowej związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny miało miejsce przed tą datą. Zakwalifikowanie babci do znacznego stopnia niepełnosprawności w roku 2012 nie oznacza, że nie potrzebowała ona pomocy wnioskodawczyni w okresie wcześniejszym. Konieczności zapewnienia babci opieki była przyczyną jej rezygnacji z pracy w roku 2009. Strona wskazała ponadto, że nieprzyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na ubezpieczenie w KRUS jest dyskryminujące.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, reformując decyzję organu I instancji, ustaliło, że babcia J. S. – J. C., wymaga stałej długotrwałej opieki, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21.05.2012r. wydane na stałe. Wnioskodawczyni po raz ostatni była zatrudniona w okresie od 1.09.2008r. do 31.03.2009 r. Tymczasem jak wynika z ww. orzeczenia z dnia 21.05.2012r., niepełnosprawność J. C. datuje się od dnia 4.04.2012r. Z uwagi na powyższe organ nie stwierdził, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad babcią, w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota specjalnego zasiłku opiekuńczego polega na zrekompensowaniu osobie sprawującej opiekę dochodów utraconych na skutek rezygnacji z pracy, nie może zaś stanowić sposobu na uzyskanie źródła zarobkowania. Pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki musi więc istnieć związek przyczynowo-skutkowy.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że sprawa o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest prostym "przedłużeniem" sprawy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującym wnioskodawczyni od 4.04.2012r. bezterminowo, a wygaszonym z mocy ustawy z dniem 30.06.2013r.
Dodatkowo organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może zostać ustalone również z uwagi na treść art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ J. S. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 16.11.2011r. do nadal.
Z uwagi na fakt, że organ I instancji błędnie sformułował osnowę zaskarżonej decyzji, Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 uchyliło ją i orzekło poprawnie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, J. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pod rozwagę Sądu poddała zasadność wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 i art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim specjalny zasiłek opiekuńczy nie stanowi kontynuacji wygaszonego z mocy prawa z dniem 30.06.2013r. świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w jej ocenie specjalny zasiłek opiekuńczy jest przedłużeniem wcześniej istniejącego świadczenia pielęgnacyjnego. Zmiany wprowadzone w ustawie z 2012 roku były chaotycznym i nieprzemyślanym działaniem rządu próbującego osiągnąć pewną równowagę budżetową, co zostało skrytykowane w wyroku TK z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13. Niedopatrzeniem ustawodawcy jest zatem brak w przepisach regulacji uznającej, że wcześniejsze świadczenie pielęgnacyjne staje się specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.
Zdaniem skarżącej wygaszenie świadczenia pielęgnacyjnego i funkcjonalnie z nim powiązanej decyzji o nieprzyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezgodne ze standardami i normami prawa europejskiego, w szczególności z Konwencją o ochronie prawa obywatela i podstawowych wolności. Na poparcie swojego stanowiska przywołała wyrok Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka w Strasburgu z dnia 15.09.2009r. w sprawie Moskal p-ko Polsce. Dodatkowo skarżąca wskazała na długotrwałość procedury ustalania niepełnosprawności oraz fakt, że w polskich realiach trudno jest natychmiast po utracie pracy dotychczasowej znaleźć kolejną.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że posiada wraz z mężem gospodarstwo rolne o pow. 3,5 ha i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu jako rolnik.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawą kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji są przepisy art. 16a ust. 1 i ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 16a ust. 1 tej ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczącej zgodności w/w art.16a z art.2 i art.69 Konstytucji RP, wyjaśnić należy, że kwestia zgodności tego przepisu z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jest przedmiotem postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie P 1/14, zainicjowanej pytaniem przedstawionym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. II SA/Po 1026/13.
Odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego na powyższe pytanie prawne, nie ma jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy, z uwagi na zaistnienie po stronie skarżącej jeszcze jednej negatywnej przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wymienionej w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów niż wymienione w pkt 1 lit. a (gdzie wskazano prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego).
.Jak wynika z akt sprawy (zaświadczenia z KRUS z dnia 16.07.2013r., k. 27 akt adm., oświadczenie skarżącej złożone na rozprawie, k. 16 akt sądowych), J. S. podlega ustawowo od dnia 16.11.2011r. do nadal, jako rolnik (małżonka), ubezpieczeniu społecznemu rolników, w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim. Okoliczność ta, w świetle dyspozycji art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyklucza przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, bez względu na to, czy spełnione są inne przesłanki przyznania tego świadczenia. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, określonej w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wystarcza zatem ustalenie, że wnioskodawca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r., poz. 1403) J. S., jako rolnik (małżonka), podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Brzmienie przepisu art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b zwalnia organ z badania, czy strona prowadzi gospodarstwo rolne. Decydujące znaczenie ma okoliczność, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Nie jest zatem możliwe uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą, która jest rolnikiem (małżonką), ponieważ podleganie z mocy ustawy z tego tytułu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, stanowi negatywną przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia.
W tym stanie rzeczy, zawarte w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.