Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 21 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 213/20

Uzasadnienie

UZASADNIENIE Pierwszy projekt S. Leydo, 30 lipca 2020 r.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. B. (dalej strona) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...]:

1. 1. odmawiającej częściowego umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 54 275,78 zł;
2. 2. odmawiającej rozłożenia na raty pozostałej części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 11 200,00 zł; uchyliło ww. decyzję w całości i w to miejsce orzekło:
3. I. o odmowie częściowego umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okresy świadczeniowe 2009/2010; 2010/2011; 2011/2012; 2012/2013; 2013/2014; 2014/2015; 2015/2016; 2016/2017; 2017/2018; 2018/2019; 2019/2020 w kwocie głównej 53 480,43 zł;
4. II. o umorzeniu w całości odsetek w kwocie 3 326,03 zł, liczonych od kwoty głównej tj. 64 680,43 zł (wyliczone na dzień wydania decyzji Kolegium)
5. III. o rozłożeniu na raty kwoty 11 200 zł w ten sposób że:
6. - I rata w wysokości 1200 zł płatna do 31.12.2020 r.
7. - II rata w wysokości 2000 zł płatna do 31.12.2021 r.
8. - III rata w wysokości 2000 zł płatna do 31.12.2022 r.
9. - IV rata w wysokości 2000 zł płatna do 31.12.2023 r.
10. - V rata w wysokości 2000 zł płatna do 31.12.2024 r.
11. - VI rata w wysokości 2000 zł płatna do 31.12.2025 r. przy czym każdą z rat powiększa się o należne odsetki liczone od dnia następującego po dniu wydania niniejszej decyzji Kolegium.

Opisując stan faktyczny sprawy SKO wskazało, że:

1. - z przedstawionej organowi I instancji informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kielcach wynika, że A. B. nie wywiązywał się ze swych zobowiązań alimentacyjnych względem D. B. i E. B. tj. egzekucja wobec dłużnika przez okres 3, 5 i 7 lat była bezskuteczna;
2. - z pisma Kierownika Działu Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego MOPR z dnia 11.12.2019 r. wynika, iż A. B. posiada zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 68 006,46 zł, tj. należność główna 64 680,43 zł + odsetki w kwocie 3 326,03 zł;
3. - A. B., lat 45, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje z matką F. B. (która okresowo wspomaga go finansowo), nie pracuje zawodowo, sprawuje opiekę nad synem W. B. i z tego tytułu aktualnie pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.530 zł miesięcznie do 31.05.2020 r. (decyzja z dnia 17.12.2018 r.) i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie - również do 31.05.2020 r. (decyzja z dnia 14.09.2018 r.), dokłada się do utrzymania mieszkania w kwocie ok. 265,00 zł miesięcznie, a zatem aktualnie dysponuje dochodem miesięcznym w wysokości 1 745,84 zł;
4. - A. B. posiada pięcioro dzieci: R. B., S. B., W. B., A. B. i D. B., na syna O. B. reguluje alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie, na S. B. płaci 300 zł miesięcznie, jak również dodatkowo córce zakupuje produkty żywnościowe i rzeczowe, na W. B. płaci alimenty w kwocie 650,00 zł miesięcznie (500 zł czesne w przedszkolu + 150 zł wyżywienie);
5. - A. B. nie płaci alimentów na E. i D. B., przy czym z wyroku Sądu Rejonowego w III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 16 lipca 2019 r. wynika, że alimenty ustalone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6.06.2013 r. od A. B. na rzecz D. B. w kwocie po 250,00 zł miesięcznie i na rzecz E. B. w kwocie po 350,00 zł miesięcznie zostały podwyższone, poczynając od 1 listopada 2018 r. do kwoty po 400 zł miesięcznie na rzecz D. B. i do kwoty po 500 zł miesięcznie na rzecz E. B.;
6. - strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ma rozpoznaną dyskopatię kręgosłupa;
7. - w sytuacji ponoszenia wszystkich zobowiązań alimentacyjnych i opłat, A. B. zobowiązany byłby do ponoszenia wydatków w wysokości 2 415 zł miesięcznie (300 zł + 300 zł + 650 zł + 400 zł + 500 zł + 265 zł), a zatem o kwotę 669,16 zł większą aniżeli ta, którą faktycznie dysponuje (1 745,84 zł).

Mając na uwadze, że brak było możliwości umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 j.t.), organ powołał się na art. 30 ust. 2 tej ustawy i podkreślił, że powołany przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach szczególnych i ma charakter uznaniowy. Natomiast umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego w tym trybie należy traktować jako sytuację szczególną, całkowicie wyjątkową, możliwą do zastosowania tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych tj. takich, na które zobowiązany nie miał wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny SKO nie znalazło podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazując że A. B. jest osobą w wieku aktywności zawodowej i nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy, osiąga rekompensatę finansową za opiekę nad synem, która od 2020 r. ulegnie zwiększeniu oraz może liczyć na pomoc matki, nawet jeżeli jest ona okresowa. Za bezsporne uznano zarazem, że aktualnie A. B. nie może podjąć pracy zarobkowej i uzyskiwać wynagrodzenia w wysokości wyższej aniżeli wysokość otrzymywanego świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże świadczenie zostało przyznane do dnia 31.05.2020 r. Tym samym za realną – po tej dacie – uznano możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia i uzyskiwanie wyższych dochodów.

Odnosząc się do argumentacji odwołania o tym, że syn A. B. jest chory na autyzm, jest to choroba nieuleczalna i opiekę po 31.05.2020 r. będzie sprawowana co najmniej do jego pełnoletności (sytuacja stała), SKO wskazało, że stanowisko takie jest przedwczesne, gołosłowne, jest "tarczą obronną" na okoliczność niniejszego postępowania. Nie można bowiem "na wyrost" wyrokować jakie stanowisko wobec stanu zdrowia syna zajmie w przyszłości Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach. Podkreślono, że strona dokonała swojego rodzaju "wyboru", bowiem zrezygnowała z zatrudnienia, podjęcia pracy zarobkowej na rzecz opieki nad synem W. Inną alternatywą byłoby podjęcie pracy, uzyskiwanie wyższych dochodów i np. opłacanie opiekunki, która zajmowałaby się synem W. Z takiego rozwiązania strona dotychczas nie skorzystała, co jednak nie przesądza o tej kwestii na przyszłość.

W ocenie SKO rezygnacja przez stronę z zatrudnienia, bądź jego niepodejmowanie, podyktowane koniecznością sprawowania opieki nad synem, nie zwalnia go z obowiązku zwrotu powstałych należności, zwłaszcza że umorzenie zadłużenia dłużnika ma charakter wyjątkowy i powinno być uzasadnione szczególnymi okolicznościami. Wskazano przy tym, że od dnia 1 stycznia 2020 r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego będzie wynosić 1 830 zł, co wynika z obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23.10.2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 r. – a tym samym dochód strony niewątpliwie ulegnie zwiększeniu.

Ponadto, jak przyznaje strona, może liczyć okresowo na pomoc matki, która "dokłada mu" do brakującej kwoty alimentów, kupuje żywność, odzież, środki czystości, ponosi opłaty za mieszkanie oraz ponosi koszty innych jego drobnych wydatków. Sytuacja rodzinna odwołującego, zdaniem SKO, nie przemawia za zastosowaniem żądanej ulgi, gdyż strona nie posiada na utrzymaniu nikogo oprócz własnych dzieci i może liczyć na pomoc matki. Końcowo wskazano, że Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 16.07.2019 r., pomimo wniosku skarżącego o obniżenie alimentów względem E. B. i D. B. podwyższył je, zapewne uprzednio badając sytuację materialną i życiową strony. W rezultacie, zdaniem SKO, wskazywane przez A. B. oraz ustalone przez organ I instancji okoliczności dotyczące jego sytuacji dochodowej i rodzinnej nie czynią jej wyjątkowej względem innych dłużników alimentacyjnych, niemożliwej – przy wykazaniu należytej chęci i staranności – do przezwyciężenia.

Tym samym przyznanie odwołującemu się dochodzonego zwolnienia w części tj. ponad kwotę 11 200 zł wiązałoby się z jego nieuprawnionym zwolnieniem od konsekwencji niewywiązywania się z ustawowego obowiązku łożenia na utrzymanie swoich dzieci i "przerzuceniem" kosztów utrzymania dzieci strony na pozostałych członków społeczeństwa.

Mając jednak na uwadze wysokość powstałych zaległości i odległą perspektywę ich spłaty SKO uznało za zasadne zastosowanie umorzenia w całości odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wyliczonych na dzień wydania decyzji Kolegium na kwotę 3 326,03 zł) oraz rozłożenie należności na raty.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. B., zarzucając SKO naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 30 ww. ustawy, całkowity brak: obiektywizmu, znajomości przepisów K.p.a. oraz ustawy i ich wykładni, jak również realnej znajomości jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej. Zdaniem strony uznaniowy charakter wydanych decyzji oznacza, że swoboda decyzyjna co do ich treści była związana z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu postępowania polityki państwa. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Tymi przesłankami w niniejszej sprawie są niewątpliwie choroba syna W. i opieka nad nim, brak możliwości podjęcia pracy w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz alimenty na inne dzieci, których łączna suma wraz z kosztami utrzymania przewyższa dochody pochodzące ze świadczeń pielęgnacyjnych.

Strona wskazała, że jego syn W. B. jest osobą niepełnosprawną bez wskazanego stopnia niepełnosprawności, gdyż nie określa się takiego stopnia do 16-go roku życia dziecka. Syn cierpi na schorzenie nieuleczalne – autyzm, a stan taki będzie trwał do końca życia. W rezultacie brak aktywności zawodowej jest spowodowany koniecznością opieki nad synem – jako że ustawa o świadczeniach rodzinnych wyklucza w trakcie okresu pobierania świadczenia jakąkolwiek pracę zawodową. W tym kontekście stanowisko SKO, że po okresie, na jaki zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, będzie istnieć możliwość podjęcia przezeń zatrudnienia i uzyskiwanie wyższych dochodów skarżący uznał za "bezsensowne i nieprawdziwe". Co się zaś tyczy wskazanego przez organ ewentualnego zatrudnienia opiekunki, to wymagania finansowe takich osób są bardzo wygórowane (ok. 3.000 zł/mc), zwłaszcza że syn nie porozumiewa się, a potrzeby fizjologiczne załatwia w dowolnym miejscu w mieszkaniu, wszystko demoluje i jest dzieckiem ponad aktywnym.

Skarżący podkreślił, że od 3 lat alimenty płaci w pełnych kwotach, zaś wcześniej dokonywał niepełnych wpłat, ale od samego początku gdy wypłatami alimentów zajął się MOPR. Co do wskazanego przez organ wzrostu świadczenia pielęgnacyjnego (o 247 zł/mc), to skarżącemu wzrosły również wszystkie alimenty – o 500 zł/mc, nie biorąc pod uwagę wzrostu kosztów mieszkania, energii, prądu i wody. Skarżący nigdy nie wnosił o całkowite umorzenie alimentów, a jedynie o ich częściowe umorzenie – ponad kwotę 11.200 zł. Końcowo, skarżący zakwestionował rozłożenie kwoty 11.200 zł na raty (i naliczanie odsetek od rat) przy jednoczesnym braku umorzenia pozostałych alimentów. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i uwzględnienie jego wniosku o częściowe umorzenie należności alimentacyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie podkreślić trzeba, że niezależnie od uchylenia przez SKO – zaskarżoną decyzją kasacyjno-reformatoryjną wydaną w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. – rozstrzygnięcia organu I instancji, obie te decyzje dotyczyły odmowy umorzenia A. B. zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – co budzi sprzeciw strony. Co prawda rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest dla skarżącego korzystniejsze – z uwagi na umorzenie w całości odsetek w kwocie 3 326,03 zł oraz rozłożenie na raty kwoty 11 200 zł – jednak A. B. zastosowaną ostatecznie ulgę uznaje za niewystarczającą, konsekwentnie domagając się umorzenia części jego zadłużenia ponad kwotę 11.200 zł.

W tym miejscu należy przytoczyć podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji, to jest art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza cyt. regulacji nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jej podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego – o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś – co miało miejsce w niniejszej sprawie – może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.

Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, jak trafnie argumentuje skarżący, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie – poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w powołanej ustawie. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia – jednak zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło.

Dokonana w tej mierze analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a., gdyż organy orzekające w sprawie nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W tym miejscu zaakcentować należy, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest zasadniczo niesporny, przede wszystkim w odniesieniu do tego, że A. B., lat 45:

1. - nie pracuje zawodowo, a sprawuje opiekę nad chorym na autyzm synem W. B. i z tego tytułu aktualnie pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.530 zł miesięcznie do 31.05.2020 r. (decyzja z dnia 17.12.2018 r., k. 255) i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie również do 31.05.2020 r. (decyzja z dnia 14.09.2018 r., k. 269),
2. - posiada pięcioro dzieci: przy czym reguluje miesięcznie alimenty na: syna O. B. w kwocie 300 zł, córkę S. B. - 300 zł, dodatkowo kupując córce produkty żywnościowe i rzeczowe, na W. B. 650,00 zł (500 zł czesne w przedszkolu + 150 zł wyżywienie);
3. - nie płaci alimentów na dzieci M. i D. B., które to świadczenia, poczynając od dnia 1 listopada 2018 r., wynoszą odpowiednio po 400 zł i po 500 zł miesięcznie;
4. - strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ma rozpoznaną dyskopatię kręgosłupa.

W tym miejscu, odnosząc się do kwestionowanej przez skarżącego ostatecznej wysokości zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy wskazać, że kwotę tą w prawidłowy sposób ustaliło SKO, uzyskując w dniu wydania zaskarżonej decyzji (11.12.2019 r.) informację Kierownika Działu Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego MOPR sporządzoną w tym samym dniu o aktualnej jej wysokości, wynoszącej 68 006,46 zł, tj. należność główna 64 680,43 zł + odsetki w kwocie 3 326,03 zł.

Na gruncie tak ustalonego stanu faktycznego strony różnią się natomiast stanowiskiem co do możliwości spłaty przez skarżącego – ojca pięciorga dzieci, który ze względu na chorobę małoletniego syna nie może podjąć zatrudnienia – zadłużenia alimentacyjnego we wskazanej wysokości. Organy obu instancji akcentują bowiem, że sytuacja skarżącego – osoby zdrowej która osiąga systematyczny dochód – nie ma charakteru stałego, A. B. posiada obecnie stały dochód, a po upływie okresu na jaki przyznano świadczenie pielęgnacyjne będzie mógł podjąć pracę zarobkową i w większym stopniu regulować swoje zadłużenie alimentacyjne. W tym kontekście SKO stwierdziło, że cyt. "rezygnacja przez odwołującego z zatrudnienia (bądź jego niepodejmowanie) podyktowana koniecznością sprawowania opieki nad synem nie zwalnia go z obowiązku zwrotu powstałych należności". Powołano się przy tym na okoliczność, że rekompensata finansowa za opiekę nad synem od dnia 1 stycznia 2020r. ulegnie zwiększeniu do 1 830 zł, a w odniesieniu do charakteru choroby dziecka (zdaniem strony – nieuleczalnej) wskazano, że "nie można na wyrost wyrokować jakie stanowisko wobec stanu zdrowia syna zajmie w przyszłości Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności".

Z tak uzasadnionym stanowiskiem SKO nie sposób się zgodzić, co czyni zasadnym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., związane z uznaniowym zakresem zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy – który zakreślał ramy postępowania prowadzonego w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie bez znaczenia jest również fakt przyznania przez organ odwoławczy, że w sytuacji ponoszenia wszystkich zobowiązań alimentacyjnych i opłat, A. B. zobowiązany byłby do ponoszenia wydatków w wysokości 2 415 zł miesięcznie, a zatem o kwotę 669,16 zł większą aniżeli ta, którą faktycznie dysponuje (1 745,84 zł). W kontekście tych właśnie ustaleń – dotyczących spoczywającego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego na rzecz pięciorga dzieci – nie mogła odnieść skutku argumentacja organu odwoławczego o tym, że sytuacja rodzinna strony nie przemawia za zastosowaniem żądanej ulgi z powołaniem się na okoliczność, że strona nie posiada na utrzymaniu nikogo oprócz własnych dzieci.

Niezależnie od powyższego, rozpatrujące sprawę organy administracji, oceniając sytuację dochodową skarżącego, powinny były szczegółowo rozważyć, czy sprawowana osobiście przez A. B. nad chorym na autyzm synem opieka (usankcjonowana prawnie poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) istotnie nie stoi na przeszkodzie wywiązaniu się z obowiązku uregulowania powstałego zadłużenia alimentacyjnego – na datę podjęcia wydanych decyzji. Zaakcentować trzeba, że twierdzenie o tym, że "A. B. jest w wieku aktywności zawodowej, jak też nie legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do pracy" – w kontekście w jakim zostało użyte przez SKO – dotyczyło potencjalnej możliwości wykonywania przezeń pracy w ogóle, a nie tylko sprawności fizycznej umożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Tymczasem, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6.11.2015 r. o sygn. akt I OSK 928/14 (dostępnym w internetowej bazie orzeczniczej NSA) – wydanym w zbliżonych okolicznościach faktycznych i prawnych – "działania organów władzy publicznej dotyczące najbardziej podstawowych spraw życiowych obywateli powinny pozostawać spójne.

Trudno zaakceptować sytuację, w której w jednej sprawie przyjmuje się, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub z niego rezygnuje z powodów w pełni uzasadnionych, w związku z czym przyznaje się jej świadczenie z środków publicznych, zaś w innej znów sprawie ogranicza się ocenę możliwości uzyskania dochodów do stwierdzenia, że strona jest zdolna do pracy, pomijając przywołane powyżej okoliczności" (por. również wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 2018 r. o sygn. akt I SA/Wa 1171/18, dostępny j.w.).

Uwzględniając przedstawione poglądy judykatury nie sposób zaakceptować sytuacji, w której działania organów administracji noszą znamiona wskazanej wyżej niekonsekwencji. Co więcej, pomimo że w wydanych decyzjach zwrócono uwagę na to, że podstawą umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego mogą być czynniki obiektywne, na które zobowiązany nie ma wpływu, żaden z organów w przekonujący sposób nie określił, dlaczego wykluczająca zatrudnienie opieka nad chorym na autyzm dzieckiem nie należy do tego rodzaju czynników obiektywnych. W tym kontekście nie bez znaczenia pozostają twierdzenia skarżącego o wysokich kosztach zatrudnienia wyspecjalizowanej opiekunki do chorego dziecka – którą, wbrew twierdzeniom SKO – próbował zatrudnić na dłuższy czas – czego organ nie ustalił. Jakkolwiek SKO wskazało, że sytuacja dochodowa i możliwości zarobkowe skarżącego mogą ulec zmianie, to nie odniosło tego twierdzenia do konkretnych okoliczności sprawy związanych z wiekiem małoletniego W. B. i charakterem jego schorzenia.

Powyżej omówione wady dotyczą postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji, a przede wszystkim dokonanej w niepełny sposób oceny materiału dowodowego przez te organy – co należało uznać za wady mogące mieć istotne znaczenie na rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym podjęte w kontrolowanym postępowaniu decyzje noszą znamiona arbitralności – która wynika z braku należytego rozważenia rzeczywistej możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia z uwagi na jego – mogącą mieć wyjątkowy charakter – sytuację rodzinną (pięcioro dzieci) i zdrowotną (chore na autyzm dziecko)

Co się zaś tyczy stanowiska organów dotyczącego kwestii jedynie czasowego sprawowania opieki nad chorym członkiem najbliższej rodziny – mającego wynikać z faktu ograniczonego czasowo obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności i czasowego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (do dnia 31.05.2020 r.) – to w ocenie Sądu, kwestia ta ma charakter potencjalny, ze skutkiem "na przyszłość". Nie sposób zgodzić się z SKO, które za realną – po tej dacie – uznało możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia i uzyskiwanie wyższych dochodów. Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca, formułując przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy, nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego – co oznacza, że organy, kierując się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, obowiązane były przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący. W tej kwestii Sąd podziela w pełni stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30.06.2011 r. o sygn. akt I OSK 371/11 (dostępnym j.w.), w którym wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności".

Z powyższych względów przewidywania organów co do charakteru niepełnosprawności dziecka skarżącego, czy przyszłej możliwości zarobkowania przez stronę nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i nie mogą stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Istota regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy sprowadza się bowiem do ustalenia aktualnej sytuacji strony na datę orzekania w kontekście realnej możliwości wywiązania się przezeń z obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Uwzględniając powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję SKO wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. Podczas prowadzonego postępowania organy nie oceniły w sposób prawidłowy całego materiału dowodowego – czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a w konsekwencji także art. 107 § 3 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie Sąd uznał – wobec uznaniowego charakteru wydanych decyzji i stwierdzonych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – że na obecnym etapie przedwczesna byłaby ocena podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego naruszenia przepisu prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 ustawy i odstąpił od analizy jego zasadności. Nie przesądzając zatem na tym etapie ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy należy wskazać, że organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych powinien szczegółowo przeanalizować ustalony w sprawie stan faktyczny, biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności sprawy i dowody, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami K.p.a. i zarazem oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku, uzasadniając swoje stanowisko w sprawie z zachowaniem wymogów płynących z art. 11 K.p.a., szczegółowo określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.