Uzasadnienie
Decyzją z 9 lutego 2023 r. [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania D. Ż. od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce decyzji z 14 grudnia 2022 r. w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków, żywności, zadłużenia mieszkania, dojazdu do Rusinowa oraz Buska-Zdroju, badania przeciw boreliozie, zakupu kurtki, spodni, obuwia, bielizny i środków czystości w miesiącu listopadzie 2022 r. w łącznej wysokości [...] zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Kolegium podało, że D. Ż. 18 listopada 2022 r. wnioskowała o przyznanie pomocy w formie dofinansowania zakupu leków, żywności, do zadłużenia mieszkania, dojazdu do Rusinowa oraz Buska-Zdroju, badania przeciw boreliozie, zakupu kurtki, spodni, obuwia, bielizny i środków czystości. Ponieważ dochód wnioskodawczyni w łącznej wysokości [...] zł (w tym emerytura z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł) przekraczał kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), dalej u.p.s., w związku z § 1 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - wynoszące [...] zł, organ I instancji złożony wniosek rozpoznał jako żądanie przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. i w następstwie zbadania okoliczności sprawy przyznał ten zasiłek.
Organ odwoławczy podał, że zarówno zasiłek celowy jak i specjalny zasiłek celowy przyznawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji ma co do zasady swobodę w podjęciu decyzji co do przyznania takiej pomocy, jak i jej wysokości. Nie oznacza to jednak dowolności, bowiem warunkowane jest dokonaniem w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych oraz przekonującego uzasadnienia rozstrzygnięcia. Ponadto specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako pomoc o wyjątkowym charakterze, która aktualizuje się gdy powstaje sytuacja życiowa tego rodzaju, że jej przeciwdziałanie przez stronę nie jest możliwe w ramach własnych działań i przy wykorzystaniu własnych zasobów.
Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, że sytuacja życiowa, w której znalazła się odwołująca, spełnia warunki do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Kwestią sporną była natomiast wysokość przyznanego świadczenia. Organ odwoławczy zauważył, że wysokość pomocy ustala się na podstawie szczegółowego rozeznania sytuacji wnioskodawcy podczas wywiadu środowiskowego, jednak jest ona uzależniona zarówno od możliwości finansowych organu, jak i ilości innych osób oczekujących na pomoc. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni korzysta ze wsparcia opieki społecznej od 1989 r. W 2022 r. objęta była pomocą w formie specjalistycznych usług opiekuńczych od stycznia do grudnia, świadczonych przez opiekunkę domową w wymiarze 3 godziny 5 razy w tygodniu; specjalnego zasiłku celowego w styczniu w kwocie [...]zł na dofinansowanie do zakupu leków i żywności, w marcu w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu żywności, leków, rachunku za energię elektryczną i zadłużenia czynszowego, w kwietniu w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu leków i walizki, w lipcu w kwocie [...]zł na dofinansowanie do zakupu leków, żywności i rachunku za energię elektryczną, we wrześniu w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu żywności, leków i remontu mieszkania, w listopadzie w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu żywności, leków i remontu i ponownie w listopadzie (świadczenie wypłacone w grudniu) w kwocie [...]zł na dofinansowanie do zakupu leków, żywności, zadłużenia mieszkania, dojazdu do Rusinowa oraz Buska-Zdroju, badania przeciw boreliozie, zakupu kurtki, spodni, obuwia, bielizny i środków czystości.
Z kolei w grudniu 2022 r. wydatki na pomoc społeczną w ramach zasiłków celowych wyniosły łącznie [...] zł, z czego pomocą w formie zasiłku celowego objęto 21 środowisk na kwotę [...]zł. Pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego objęto 10 środowisk na kwotę [...]zł. Najniższą pomoc w wysokości [...] zł na zakup obuwia przyznano osobie niepełnosprawnej, utrzymującej się z niskiego świadczenia emerytalnego. Najwyższy zasiłek celowy przyznano w kwocie [...]zł osobie niepełnosprawnej, której jedyny dochód stanowi zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy. Zatem świadczenie przyznane stronie nie odbiega od średniej wysokości tego świadczenia przyznanego innym potrzebującym.
Kończąc Kolegium stwierdziło, że argumentem przemawiającym za ustaleniem wyższej kwoty świadczenia nie być brak możliwości zrealizowania przez stronę wszystkich jej potrzeb. Ośrodki pomocy społecznej dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a więc nie jest możliwe pełne zabezpieczenie potrzeb wszystkich osób ubiegających się o pomoc.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze nazwanej: "pozwem", D. Ż. stwierdziła, że odwołuje się od decyzji SKO z 9 lutego 2023 r. oraz wniosła o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów postępowania sądowego i ustanowienie adwokata z urzędu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącej poparł skargę oraz zarzucił naruszenie art. 39 u.p.s. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Ponieważ w niniejszej sprawie dochód skarżącej, przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, co uniemożliwiło przyznanie zasiłku celowego, to w tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Kierując się przedstawionym wyżej przepisem organ I instancji przyznał skarżącej specjalny zasiłek celowy w listopadzie 2022 r. w wysokości [...] zł. Jak wynika z odwołania od tej decyzji, skarżąca uważa, że kwota ta jest niewystarczająca na zaspokojenie potrzeb, które chce zrealizować.
Wobec powyższego należy wskazać, że stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Ponadto w myśl art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy mogą zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z przedstawionych regulacji wynika więc, że zadaniem organów pomocy społecznej jest wspieranie w działaniu osób zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie zagwarantowanie takim osobom stałego źródła utrzymania. Jest to więc pomoc dla zainteresowanego w jego dążeniu do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może oznaczać bezwarunkowego zaspokajania jego wszystkich potrzeb. Ponadto pomoc ta powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania i nie może być instytucją, która ma przejąć cały ciężar utrzymania wnioskodawcy.
W rozpatrywanym przypadku warte jest podkreślenia, że jak wynika z akt sprawy, MOPR w Kielcach systematycznie i przez bardzo długi czas, bo od listopada 1989 r. stara się zaspakajać niezbędne potrzeby skarżącej. W samym tylko 2022 r. skarżąca objęta była pomocą w formie specjalistycznych usług opiekuńczych (od stycznia do grudnia), świadczonych przez opiekunkę domową – przy całkowitym zwolnieniu z odpłatności za te usługi; a także otrzymała specjalny zasiłek celowy w styczniu (100 zł), w marcu (170 zł), w kwietniu (80 zł), w lipcu (130 zł), we wrześniu (150 zł), w listopadzie (170 zł) i będący przedmiotem niniejszego postępowania specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł przyznany w listopadzie, a wypłacony w grudniu.
Istotnym jest również zaznaczenie, że decyzja oparta na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. jest decyzją uznaniową, a organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia wszystkich żądań strony. Zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub też, że jego rozmiar będzie różny od tego, który określił we wniosku. Jednakże uznaniowość nie oznacza swobody organu orzekającego, który swoje stanowisko musi należycie uzasadnić.
Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym wskazanemu przepisowi prawa nie uchybiły. Z akt administracyjnych wynika, że w Rejonie Opiekuńczym "[...]" – obejmującym swą właściwością również skarżącą - wydatki na zasiłki celowe w grudniu 2022 r. wyniosły łącznie [...] zł. Pomocą w formie zasiłku celowego objęto 21 środowisk. Średnia wysokość tego zasiłku wyniosła [...] zł. Z kolei pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego objęto 10 środowisk na kwotę [...]zł, wypłacając 10 świadczeń, średnia wysokość tego zasiłku wyniosła [...] zł. Zatem świadczenie przyznane stronie nie tylko nie odbiega od średniej wysokości tego świadczenia przyznanego innym potrzebującym, ale nawet jest wyższe. Z akta administracyjnych także wynika, że fundusze, jakimi dysponował organ na zasiłki celowe w grudniu 2022 r., zostały rozdzielone w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych ośrodka.
W związku z powyższym nie ma podstaw do przyjęcia, że przyznając skarżącej specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł, organy postąpiły w sposób dowolny i bez logicznego uzasadnienia swojego stanowiska.
Nie jest zasadny, podniesionego na rozprawie sądowej, zarzutu naruszenia art. 39 u.p.s. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż w niniejszej sprawie przepis ten nie był w ogóle przez organ stosowany. Jak już wcześniej wspomniano, zasiłek celowy, o którym mowa w tym przepisie, nie mógł zostać skarżącej przyznany z powodu przekroczenia przez nią kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Mając to wszystko na uwadze, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. art. 151 p.p.s.a.
Orzeczenie zawarte w pkt II wydano na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1, § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 2019.68 ze zm.).