Uzasadnienie
Rada Powiatu w Busku-Zdroju uchwałą nr Xlll/140/2019 z dnia 13 grudnia 2019 r, na podstawie art. 12 pkt 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 511 ze zm.) oraz art. 10 ust. 5c w związku z art. 6a ust. 1 i art. 10 ust. 5e ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm.), w § 1 uchwaliła, że z uwagi na niespełnienie kryteriów przewidzianych w ustawie o drogach publicznych dla dróg powiatowych pozbawia się kategorii dróg powiatowych, z zaliczeniem do kategorii dróg gminnych, następujące odcinki dróg o łącznej długości 7,057 km:
- 1. dawny odcinek drogi wojewódzkiej Nr 973 Busko - Zdrój - Nowy Korczyn - gr. woj.
- - (Żabno) - ul. Świętokrzyska od km 3+300 do km 9+397 - dł. 6,097 km
- 2. dawny odcinek drogi wojewódzkiej Nr 776 (Proszowice) - gr. woj. – Kazimierza Wielka - Wiślica - Busko - Zdrój ul. Wiślicka w m. Busko - Zdrój - dł. 0,960 km.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Świętokrzyski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Kielcach poinformował 26 września 2019 r. Starostwo Powiatowe w Busku - Zdroju, że w oparciu o art. 10 ust. 5e ustawy o drogach publicznych, w związku z oddaniem do użytkowania obwodnicy miejscowości Zbludowice i zmianą przebiegu drogi wojewódzkiej nr 973 i Nr 776, dawne odcinki dróg wojewódzkich z mocy prawa zostały pozbawione dotychczasowej kategorii i zaliczone zostały do kategorii dróg powiatowych. Są to odcinki dróg o łącznej długości 7,057 km:
- 1. dawny odcinek drogi wojewódzkiej Nr 973 Busko - Zdrój - Nowy Korczyn - gr. woj.
- - (Żabno) - ul. Świętokrzyska od km 3+300 do km 9+397 - dl. 6,097 km
- 2. dawny odcinek drogi wojewódzkiej Nr 776 (Proszowice) - gr. woj. – Kazimierza Wielka - Wiślica - Busko - Zdrój ul. Wiślicka w m. Busko - Zdrój - dl. 0.960 km
Z treści art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych wynika, że Rada Powiatu może w drodze uchwały, pozbawić kategorii drogi powiatowej odcinek drogi powiatowej proporcjonalnej długości do odcinka drogi wojewódzkiej, o którym mowa w ust. 5a, a ten odcinek drogi powiatowej zostaje zaliczony do kategorii drogi gminnej. W związku z tym, że zgodnie z art. 6a ust. 1 w/w ustawy, do dróg powiatowych zalicza się drogi inne niż określone w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1, stanowiące połączenie miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą, odcinki dróg będące przedmiotem niniejszej uchwały nie spełniają warunków określonych w definicji przytoczonej powyżej.
O zamiarze podjęcia w trybie art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych niniejszej uchwały przez Radę Powiatu w Busku - Zdroju, Zarząd Powiatu w Busku - Zdroju poinformował Burmistrza Miasta i Gminy Busko-Zdrój.
Mając na uwadze powyższe oraz korzystając z przepisów zawartych w art. 10 ust. 5a do 5f ustawy regulujących zagadnienie tzw. kaskadowego przekazywania dróg, podjęcie uchwały uznaje się za zasadne.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, skardze na powyższą uchwałę, domagając się stwierdzenia jej nieważności w całości. Gmina Busko-Zdrój, zarzuciła naruszenie:
- - art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych, przez błędną ich wykładnię, prowadzącą do przyjęcia, że Rada mogła pozbawić kategorii dróg powiatowych dwa odcinki dróg powiatowych znajdujących się na terenie Gminy Busko-Zdrój o łącznej długości 7,057 km, w sytuacji, gdy nie jest to możliwe z uwagi na treść definicji legalnej drogi powiatowej, o której mowa w ustawie o drogach publicznych w art. 6a ust. 1 i art. 6 ust. 1;
- 2. art. 6a ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych, przez ich niewłaściwe zastosowanie, prowadzące do pozbawienia kategorii drogi powiatowej wymienionych w zaskarżonej uchwale odcinków dróg, które stanowią połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin;
- 3. zaniechania uwzględnienia przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały zasady, aby pozbawiany kategorii dany odcinek drogi był proporcjonalny do odcinka drogi nowo wybudowanej, względnie uprzednio kaskadowo przekazanej, w sytuacji, gdy jak wynika z projektu budowlanego "Budowy inwestycji m. Zbludowice", nowo wybudowany odcinek obwodnicy m. Zbludowice ma długość 6102,05 m (6,102 km), zaś łączna długość przekazywanych dwóch odcinków drogi wynosi 7057,0 m (7,057 km), a ponadto inwestycja budowy obwodnicy Zbludowic stanowiła pracę nad zmianą przebiegu wyłącznie drogi nr 973 Busko-Zdrój, Nowy Korczyn i Żabno, bez uwzględnienia w projekcie przebiegu drogi 776, a której przebieg nie został zmieniony wobec oddania nowej obwodnicy;
- 4. brak dostatecznego uzasadnienia zaskarżonej uchwały w zakresie zastosowania art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych, poprzez zaniechanie wyjaśnienia spełniania przesłanki zastosowania tego przepisu, to jest braku spełniania przez przekazywany odcinek drogi kryteriów uzasadniających uznawanie jej za drogę powiatową, co w konsekwencji ma wpływ na brak możliwości sądowej kontroli zaskarżonej uchwały, jak również niewyjaśnienie dlaczego przekazane zostały dwa odcinki dawnej drogi 973 i 776, w sytuacji gdy budowa obwodnicy dotyczyła przebiegu wyłącznie drogi 973.
Skarżący wniósł, aby Sąd zwrócił się do Świętokrzyskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Kielcach o nadesłanie kopii inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej z wykonanej inwestycji "Budowy obwodnicy m. Zbludowice" na okoliczność ustalenia długości nowo wybudowanej obwodnicy Zbludowic.
W uzasadnieniu skarżący, argumentując legitymację czynną do wniesienia skargi, wskazał między innymi, że zmiana kategorii drogi z powiatowej na gminną oznacza zarówno powiększenie zasobu własności Gminy Busko-Zdrój, jak i automatycznie wiąże się z powstaniem obciążeń w postaci konieczności wykonywania przez właściciela obowiązków zarządcy drogi. Ponadto zaliczenie drogi do właściwej kategorii dróg, bądź pozbawienie drogi danej kategorii drogi publicznej, rodzi konsekwencje prawne w odniesieniu do nieograniczonej liczby użytkowników drogi, zatem akt administracyjny, którym dokonuje się takiej regulacji ma charakter generalny. Chodzi nie tylko o konsekwencje prawne dotyczące właściwości organów w postępowaniach administracyjnych bądź cywilnych związanych z zarządzaniem drogą, ale także o ograniczenia wpływające na wykonywanie praw podmiotowych nieograniczonego kręgu obecnych bądź przyszłych właścicieli, których nieruchomości położone są wzdłuż pasa drogi.
Przechodząc do uzasadnienia zarzutów skargi, jej autor zwrócił uwagę, że ustawa z dnia 13 września 2013 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych poddana była badaniu przez Trybunał Konstytucyjny. Z treści wydanego przez TK wyroku z 26 maja 2015 r., sygn. Kp 2/13 wynika, że mimo braku w art. 10 ust. 5a-5d bezpośredniego odesłania do treści art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, przepisy te należy wykładać tak jakby odesłanie takowe zawierały. Oznacza to, że organy stosujące art. 10 ust. 5a, 5c i 5e zdanie drugie nie mają swobody w pozbawianiu danych odcinków dróg dotychczasowych kategorii, lecz w zakresie swojego władztwa ograniczone są nie tylko wymogiem, by odcinek pozbawiany kategorii był proporcjonalny do odcinka drogi nowo wybudowanej, względnie uprzednio kaskadowo przekazanej, lecz także zawartymi z art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 i art. 7 ust. 1 tej ustawy definicjami legalnymi, wskazującymi naprzesłanki zaliczania dróg publicznych do określonej kategorii.
Stąd też podjęcie przez organ stanowiący uchwały na podstawie art. 10 ust. 5a, 5c i 5e zdanie drugie ustawy o drogach publicznych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą oraz na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, będzie każdorazowo możliwe jedynie po wykazaniu, że dany odcinek drogi nie spełnia dłużej definicji drogi wojewódzkiej, powiatowej lub gminnej.
Tym samym w ocenie skarżącego za sprzeczne z treścią art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych uznać należy pozbawienie w tym trybie kategorii dróg powiatowych odcinków dróg, co do których nie zachodzą przesłanki dla skategoryzowania ich jako drogi gminnej, a w konsekwencji rzeczą organów było poczynienie ustaleń, czy przekazane odcinki dróg faktycznie utraciły charakter dróg powiatowych.
Zdaniem skarżącego, mając na uwadze przebieg wskazanych w uchwale dróg, w dalszym ciągu spełniają one definicję dróg powiatowych. Nie ulega wątpliwości, że wyłączone odcinki dawnej drogi wojewódzkiej nr 973 oraz nr 776 stanowią połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą. Ponadto wyłączone odcinki to nie tylko drogi stanowiące "proste" połączenie miast, ale także odcinki prowadzące do tych dróg, bowiem odcinek doprowadzający do drogi łączącej również będzie stanowił połączenie.
Dalej strona skarżąca podniosła, że przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały zaniechano uwzględnienia zasady, aby pozbawiany kategorii dany odcinek drogi był proporcjonalny do odcinka drogi nowo wybudowanej, względnie uprzednio kaskadowo przekazanej. Jak wynika z projektu budowlanego "Budowy obwodnicy m. Zbludowice", nowo wybudowany odcinek obwodnicy ma długość 6102,05 m (6,102 km), zaś łączna długość przekazywanych dwóch odcinków drogi wynosi 7057,0 m (7,057 km). Wobec tego przekazane zaskarżoną uchwałą odcinki są większe niż nowo powstała obwodnica. Istotne jest również to, że inwestycja budowy obwodnicy Zbludowic stanowiła pracę nad zmianą przebiegu wyłącznie drogi nr 973 Busko - Zdrój - Nowy Korczyn - Żabno. Droga 776 nie była uwzględniania w tym projekcie. Przebieg drogi 776, wobec oddania nowej obwodnicy, nie został zmieniony.
Zatem dowolnie pozbawiono kategorii drogi publicznej dawny odcinek drogi wojewódzkiej nr 776 (Proszowice) - granica województwa - Kazimierza Wielka - Wiślica - Busko - Zdrój ul. Wiślicka w m. Busko - Zdrój długości 0,960 km.
W odpowiedzi na skargę Rada Powiatu w Busku-Zdroju wniosła o jej oddalenie. Organ wskazał, że związku z tym, że:
- 1. dawny odcinek drogi wojewódzkiej nr 776 (Proszowice] - gr. woj. – Kazimierza Wielka - Wiślica - Busko - Zdrój ul. Wiślicka w m. Busko - Zdrój - dł. 0,960 km nie stanowi połączenia siedziby Powiatu Buskiego jakim jest miasto Busko-Zdrój z siedzibą żadnej gminy oraz nie łączy siedzib gmin między sobą, a stanowi jedynie połączenie miasta Busko-Zdrój ul. Wiślicka z miejscowością Wolica,
- 2. dawny odcinek drogi wojewódzkiej nr 973 Busko-Zdrój - Nowy Korczyn - gr. woj. - (Żabno) - ul. Świętokrzyska km 3+300 do km 9+397 - dł. 6,097 km nie stanowi połączenia siedziby Powiatu Buskiego jakim jest miasto Busko-Zdrój z siedzibą gminy oraz nie łączy siedzib gmin między sobą, a stanowi jedynie połączenie miasta Busko-Zdrój z miejscowością Siesławice i Zbludowice, dlatego pozbawienie ich kategorii drogi powiatowej i zaliczenie do dróg gminnych jest zasadne.
Organ zaznaczył, że oba odcinki dróg znajdują się na terenie gminy Busko-Zdrój. Po wybudowaniu obwodnicy Zbludowic, zmniejszyło się na nich znacznie natężenie ruchu drogowego i drogi te stały się drogami lokalnymi, a ruch związany z drogą 973 i 776 przejęła nowo wybudowana obwodnica.
Zdaniem organu, wbrew zarzutom skargi, zaskarżona uchwała zawiera dostateczne uzasadnienie konieczności jej podjęcia, czyli niespełnianie wymogów określonych dla dróg powiatowych. Zapisy takie zawarte są w § 1 uchwały oraz w uzasadnieniu do uchwały i odnoszą się do obu odcinków dróg objętych uchwałą. Ponadto przy podejmowaniu uchwały uwzględniono zasadę proporcjonalności odcinka drogi pozbawionej kategorii drogi powiatowej w stosunku do odcinka drogi nowo wybudowanej. Wybudowana obwodnica ma długość 6102,05 m, a przekazane odcinki 7057,0 m. Jak wskazał NSA w wyroku z 5 stycznia 2018 r. I OSK 127/17, obowiązujące przepisy nie nakazują, aby tzw. "kaskadowy" sposób przekazywania dróg w trybie przewidzianym w art. 10 ust. 5a-5d ustawy o drogach publicznych miał zastosowanie wyłącznie do tych odcinków dróg, które zostały zastąpione przez odcinki nowo wybudowane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że niewątpliwie skarżąca Gmina ma legitymację do zaskarżenia uchwały, jako naruszającej jej interes prawny (art. 87 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym). Naruszenie to wynika bowiem z faktu, że wraz z przejściem na nią własności dróg opisanych w zaskarżonej uchwale, przeszły na nią związane z tym obowiązki i finansowe obciążenia.
Sama jednak okoliczność, że zaskarżona uchwała narusza interes prawny podmiotu wnoszącego skargę nie jest wystarczająca do stwierdzenia nieważności tego aktu. Takie bowiem rozstrzygnięcie jest możliwe tylko wówczas, gdy jednocześnie uchwała została wydana z istotnym naruszeniem prawa (co wynika z regulacji zawartej w art. 79 ust. 1 i 4 ustawy o samorządzie powiatowym).
Podstawą prawną podjęcia zaskarżonej uchwały były przepisy art. 10 ust. 5e w zw. z ust. 5c ustawy o drogach publicznych. Do jej podjęcia doszło w związku z tym, że wcześniej, z chwilą oddania do użytku nowo wybudowanego odcinka drogi wojewódzkiej, zostały pozbawione dotychczasowej kategorii i zaliczone do kategorii drogi powiatowej, dwa odcinki dróg wojewódzkich: nr 973 oraz nr 776, szczegółowo opisane w zaskarżonej uchwale.
Autor skargi odwołuje się do treści wydanego przez TK wyroku z 26 maja 2015 r., sygn. Kp 2/13, podnosząc, że mimo braku w art. 10 ust. 5a-5d bezpośredniego odesłania do treści art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, przepisy te należy wykładać tak jakby odesłanie takowe zawierały, co oznacza, że organy stosujące art. 10 ust. 5a, 5c i 5e zdanie drugie nie mają swobody w pozbawianiu danych odcinków dróg dotychczasowych kategorii, lecz w zakresie swojego władztwa ograniczone są nie tylko wymogiem, by odcinek pozbawiany kategorii był proporcjonalny do odcinka drogi nowo wybudowanej, względnie uprzednio kaskadowo przekazanej, lecz także zawartymi w art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 i art. 7 ust. 1 tej ustawy definicjami legalnymi, wskazującymi na przesłanki zaliczania dróg publicznych do określonej kategorii.
Powyższe stanowisko, zwłaszcza w odniesieniu do tego, że organ podejmujący uchwałę na podstawie art. 10 ust. 5c ustawy o drogach publicznych, jest związany przepisem art. 6 a ust. 1 tej samej ustawy. Sąd w pełni podziela. Poza tym stanowisko to nie jest kwestionowane przez Radę Powiatu w Busku-Zdroju.
Zdaniem skarżącej, i to jest przedmiotem sporu, oba odcinki dróg, których dotyczy zaskarżona uchwała, powinny stanowić drogi powiatowe, gdyż spełniają definicję tych dróg z art. 6a ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z tym przepisem do dróg powiatowych zalicza się drogi inne niż określone w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1, stanowiące połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą.
Niewątpliwie opisane odcinki dotychczasowych dwóch dróg wojewódzkich, na podstawie art. 10 ust. 5e ustawy o drogach publicznych (zgodnie z którym odcinek drogi wojewódzkiej zastąpiony nowo wybudowanym odcinkiem drogi z chwilą oddania go do użytkowania zostaje pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do kategorii drogi powiatowej. Przepisy ust. 5c i 5d stosuje się odpowiednio),przestały być drogą wojewódzką (a więc drogą, o której mowa w art. 6 ust. 1), i nie są też drogami krajowymi (art. 5 ust. 1).
Nie jest sporne to, że dawny odcinek drogi wojewódzkiej nr 973 o długości 6,097 km, szczegółowo opisany w zaskarżonej uchwale, tak z jednej jak i z drugiej strony dochodzi do nowo wybudowanej drogi wojewódzkiej o tym samym numerze. W miejscu skrzyżowań dawnej drogi wojewódzkiej z nowo wybudowaną nie znajduje się żadna miejscowość, która stanowiłaby siedzibę powiatu lub gminy. Również pomiędzy Miastem Busko-Zdrój a miejscami, w których dotychczasowa droga wojewódzka, opisana w § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały dochodzi do drogi wojewódzkiej nr 973, a więc na odcinku 6,097 km nie ma żadnej innej – poza miastem Busko-Zdój - miejscowości, która byłaby siedzibą powiatu lub gminy. Tak więc dotychczasowy odcinek drogi wojewódzkiej nr 973 o długości 6,097 km, który na podstawie art. 10 ust. 5e został zaliczony do kategorii drogi powiatowej, faktycznie stał się drogą lokalną, łącząca z dwóch stron miasto Busko-Zdrój z drogą wojewódzką nr 973.
Te same uwagi odnieść należy do dawnego odcinka drogi wojewódzkiej nr 776 o długości 0,960 km. Odcinek ten łączy drogę gminną, położoną w centrum Buska Zdroju z obwodnicą - czyli nowo wybudowaną drogą wojewódzką. W miejscu połączenia nie ma miejscowości, która stanowiłaby siedzibę powiatu czy też gminy. Połączenie stanowi rondo, za którym w kierunku Wiślicy (a więc miasta stanowiącego siedzibę gminy) biegnie droga wojewódzka nr 776.
Sąd nie podziela zaprezentowanej w skardze wykładni art. 6a ustawy o drogach publicznych, zawierającego definicję drogi powiatowej. Mianowicie, zdaniem autora skargi, stosownie do tego przepisu drogą powiatową jest nie tylko droga stanowiąca "proste" połączenie miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą, ale także odcinki prowadzące do tych dróg "bowiem odcinek doprowadzający do drogi łączącej również stanowi połączenie". Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby do wniosku, że wszystkie drogi nie będące drogami krajowymi i wojewódzkimi należałoby zakwalifikować do dróg powiatowych, bowiem ostatecznie każda z dróg prowadzi do kolejnych dróg, którymi można dojechać do miasta stanowiącego siedzibę czy to powiatu czy gminy. Będące przedmiotem zaskarżonej uchwały odcinki dawnych dróg wojewódzkich nie przechodzą dalej w drogi powiatowe, ale w drogi wojewódzkie (odcinek dawnej drogi nr 973) czy też z jednej strony w drogę wojewódzką, a z drugiej strony w drogę gminną (odcinek dawnej drogi nr 776). Pozostawienie tych dróg jako powiatowych oznaczałoby, że całkowita długość jednej z nich (odcinek dawnej drogi nr 776) wynosiłaby 960 m, a drugiej (dawny odcinek drogi wojewódzkiej nr 973) 6096 m.
Dlatego też zdaniem Sądu Rada Powiatu prawidłowo uznała, że drogi te nie spełniają kryteriów wymaganych dla drogi powiatowej, o jakich mowa w art. 6a ustawy o drogach publicznych.
Z zacytowanego wcześniej przepisu art. 10 ust. 5e ustawy o drogach publicznych wynika, że w sytuacji takiej jaka miała miejsce w niniejszej sprawie (a więc, gdy na skutek zastąpienia odcinka drogi wojewódzkiej nowo wybudowanym odcinkiem, zostaje on pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do kategorii drogi powiatowej), przepisy art. 5c i 5d stosuje się odpowiednio. Określenie "odpowiednio" oznacza, że przepisy te nie muszą być stosowane wprost w takim brzmieniu, jakie zostało określone w art. 10 ust. 5c i 5d. Dlatego też zdaniem Sądu chociaż długość nowo wybudowanego odcinka drogi wojewódzkiej (6,102 km), jest krótsza od łącznej długości dwóch odcinków dróg, które zostały na podstawie art. 10 ust. 5e ustawy o drogach publicznych pozbawione dotychczasowej kategorii dróg wojewódzkich i zaliczone do dróg powiatowych, nie daje to podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona uchwała narusza prawo i to w sposób istotny, z uwagi na niezachowanie proporcjonalności.
Jak bowiem wcześniej wskazano, przede wszystkim należy uwzględnić to, że niewątpliwie oba odcinki dawnych dróg wojewódzkich obecnie nie spełniają kryterium drogi powiatowej w rozumieniu art. 6a ustawy drogach publicznych. Również bez znaczenia jest podnoszona przez skarżącą okoliczność, że inwestycja budowy obwodnicy miejscowości Zbludowice stanowiła prace nad zmianą przebiegu wyłącznie drogi nr 973, a droga nr 776 w tym projekcie nie była uwzględniania, skoro z chwilą wybudowania tej obwodnicy także odcinek dawnej drogi wojewódzkiej nr 776 został pozbawiony dotychczasowej kategorii i zaliczony do drogi powiatowej.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, organ podejmując zaskarżoną uchwałę nie naruszył prawa. Wbrew zarzutowi skargi uzasadnienie uchwały w sposób dostatecznie jasny wyjaśnia powody jej podjęcia oraz zasadność zastosowania art. 10 ust. 5c w zw. z ust. 5e ustawy o drogach publicznych. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami).