Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy N. z dnia 30 października 2014 r. znak: [...] o odmowie przywrócenia R. S. terminu do wniesienia żądania o przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w J. Z uzasadnienia postanowienia organu II instancji wynika, że decyzją z dnia 16 sierpnia 2013 r. znak: GN.6830.4.2013 Wójt Gminy N. orzekł na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy Prawo Geodezyjne i Kartograficzne o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w D., oznaczonej jako działka nr 806 stanowiącej własność B. i R. małż. S., z nieruchomością położoną w Z., oznaczoną jako działka nr 350, znajdującą się we władaniu Skarbu Państwa i użytkowaniu Urzędu Gminy w N. Decyzja ta została doręczona R. S. w dniu 28 sierpnia 2013 r. Czternastodniowy termin do wystąpienia z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego, wynikający z art. 33 ust. 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, upływał z dniem 11 września 2013 r.
W dniu 7 października 2013 r. R. S. wystąpił z wnioskiem o przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego w J. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego żądania. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu podniósł, że decyzję w przedmiocie rozgraniczenia odebrał w okresie znacznego pogorszenia się jego stanu zdrowia. Wyjaśnił, że choruje na chorobę wieńcową, często ma duszności, okresy utraty świadomości i zaburzenia równowagi, a także niedowidzi. W dniu 14 kwietnia 2014 r. skierował do organu pismo, do którego załączył kserokopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 grudnia 2013 r. wystawionego przez specjalistę chorób wewnętrznych M. C. Organ I instancji wydając opisane na wstępie postanowienie z dnia 30 października 2014 r. stwierdził, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. W podstawie prawnej powołał art. 58 § 1 i art. 59 § 1 Kpa.
W zażaleniu R. Sz., wskazując na swoją chorobę, podniósł, że nie mógł przewidzieć nagłego pogorszenia stanu zdrowia w dacie odebrania decyzji w przedmiocie rozgraniczenia. W domu przebywał sam, ponieważ jego żona wyjechała do L. i B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązało stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających pogorszenie stanu zdrowia w okresie przeznaczonym na wystąpienie z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego. W odpowiedzi wnioskodawca ponownie przedłożył zaświadczenie z dnia 10 grudnia 2013 r. podnosząc, że dowodzi ono choroby i zaburzeń stanu psychicznego w okresie od 20 sierpnia do końca września 2013 r.
Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Nie przedstawił bowiem zaświadczenia lekarskiego z okresu, w którym doszło do faktycznego pogorszenia stanu zdrowia. Odwołując się do zasad logiki i doświadczenia życiowego, organ nie przyjął za prawdziwe twierdzeń o pogorszeniu stanu zdrowia, w sytuacji gdy brak jest konsultacji z lekarzem odpowiedniej specjalizacji. Zdaniem organu, choroby, na które leczy się strona wymagają bowiem stałej kontroli lekarskiej. Zaświadczenie z dnia 10 grudnia 2013 r. nie czyni zadość przesłance uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.
Dodatkowo Kolegium wskazało, że w dniu 30 września 2013 r. wnioskodawcy została wydana w siedzibie organu I instancji kserokopia dokumentów rozgraniczeniowych. Ponadto z pisma wnioskodawcy z dnia 27 stycznia 2015 r. wynika, że okres pogorszenia jego stanu zdrowia pokrywa się okresem wyjazdu żony do L., podczas gdy w poprzednich pismach data końcowa pogorszenia stanu zdrowia nie jest podawana.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. S. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji podnosząc zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 i art. 58 § 1 Kpa i w konsekwencji naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez pozbawienie prawa do sądu.
W uzasadnieniu skarżący zarzucił organom postawienie znaku równości między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem przyczyn uchybienia terminu. Wyjaśnił, że jego choroba charakteryzuje się stanami zaburzeń świadomości i pamięci o różnym nasileniu, niespodziewanych i niemożliwych do przewidzenia. Gdyby nie powrót żony do D. w dniu 2 października 2013 r., to prawdopodobnie nie byłby w stanie uświadomić sobie, że dokumenty, których odbiór pokwitował były decyzją o rozgraniczeniu.
Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie z dnia 12 lutego 2015 r wystawione przez M. C. oraz jego oświadczenie, że podczas wizyty lekarskiej w dniu 10 grudnia 2013 r. skarżący informował, iż w okresie od połowy sierpnia do końca września 2013 r. bardzo źle się czuł. W oświadczeniu podano, że schorzenia opisane w zaświadczeniu z dnia 10 grudnia 2013 r. charakteryzują się możliwością wystąpienia zaburzeń świadomości i pamięci. Dodatkowo załączono zaświadczenie o badaniu echokardiograficznym z dnia 25 lutego 2015 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie o odmowie skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia żądania o przekazanie sprawy sądowi w trybie art. 33 ust. 3 Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2010 r. nr 193, poz. 1287 ze zm.), dalej "Pgk". W sprawach administracyjnych o rozgraniczenie ustawodawca wprowadził odstępstwo od zasady dwuinstancyjności (art. 15 Kpa), ponieważ od decyzji o rozgraniczeniu wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) stronom nie przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia. Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może natomiast żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi powszechnemu. Żądanie to kończy postępowanie administracyjne i rozpoczyna postępowanie sądowe (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1590/06).
Zachowanie terminu przewidzianego w art. 33 ust. 3 Pgk stanowi jeden z warunków dopuszczalności drogi sądowej w sprawach o rozgraniczenie. Termin określony w powołanym przepisie ma charakter terminu prekluzyjnego i jego przekroczenie uniemożliwia rozpoznanie sprawy w postępowaniu sądowym. Dopuszczalne jest natomiast przywrócenie terminu w trybie art. 58 Kpa, przy czym postanowienie organu administracji w tym przedmiocie jest zaskarżalne w toku instancji oraz do sądu administracyjnego. Upływ 14-dniowego terminu pociąga za sobą skutek taki, że decyzja administracyjna zatwierdzająca ustalenie granicy staje się ostateczna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1997 r., sygn. III CKN 74/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 161).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący spóźnił się z wniesieniem żądania o przekazanie sprawy sądowi. W art. 58 § 1 i 2 Kpa ustanowiono przesłanki przewrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie. Po pierwsze strona musi uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Po drugie musi dochować 7-dniowego terminu (nieprzekraczalnego) do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Termin do wniesienia tej prośby zaczyna biec od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że skarżącemu doręczono decyzję Wójta Gminy N. z dnia 16 sierpnia 2013 r. w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości w dniu 28 sierpnia 2013 r. W dniu 30 września 2013 r. stawił się on w siedzibie organu, gdzie odebrał kserokopie dokumentów dotyczących rozgraniczenia. W dniu 7 października 2013 r. złożył zaś wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia żądania o przekazanie sprawy do sądu. Jako przyczynę uchybienia terminu skarżący podał zaburzenia pamięci spowodowane chorobą wieńcową. W dołączonym do wniosku zaświadczeniu z dnia 10 grudnia 2013 r. wydanym przez lekarza M. C. – specjalistę chorób wewnętrznych potwierdzono, że u skarżącego zdiagnozowano chorobę niedokrwienną serca. Zgodnie z oświadczeniem tego samego lekarza dołączonym do skargi, schorzenie opisane w zaświadczeniu z dnia 10 grudnia 2013 r. charakteryzuje się możliwością wystąpienia zaburzeń świadomości i pamięci.
Organy administracji w żaden sposób tych okoliczności nie podważyły. Kolegium wskazało jedynie, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia o konsultacji medycznej z okresu, w którym upływał uchybiony termin.
W świetle powyższego przyjąć należało, że skarżący uprawdopodobnił wystąpienie zaburzeń pamięci, które wpłynęły na uchybienie przedmiotowego terminu. Regulacja art. 58 Kpa wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, a nie jej udowodnienia. W doktrynie, wskazując na różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem, podkreśla się, że udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy przekonaniu organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy obudzeniu w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową, stwarzającą w świadomości organu większy lub mniejszy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. M. Jaśkowskiej, A. Wróbla, Zakamycze 2000, s. 371).
Skoro zatem we wniosku o przywrócenie terminu skarżący powoływał się na zaniki pamięci i za pomocą zaświadczeń lekarskich wykazał, że występująca u niego choroba, wiąże się z zaburzeniami pamięci, a organ istnienia choroby nie podważył, to brak było podstaw do uznania, że przyczyna braku winy w uchybieniu terminu nie została uprawdopodobniona. Podobny pogląd wyraził NSA w postanowieniu I OZ 312/12 z dnia 10.05.2912r. oraz wyroku II OSK 770/12 z dnia 25.06.2013r.
W ocenie Sądu możliwe jest, że skarżący uchybił terminowi z powodu zaburzeń pamięci związanych z chorobą wieńcową. Okoliczność, że w okresie kiedy upływał termin nie konsultował się z lekarzem nie ma znaczenia rozstrzygającego.
Co do terminu wniesienia prośby o przywrócenie terminu, to zdaniem Sądu przyczyna jego uchybienia ustąpiła najwcześniej w dniu 30 września 2013 r., tzn. kiedy skarżący stawił się w organie. Nie ma podstaw aby twierdzić, że problemy zdrowotne skarżącego ustąpiły wcześniej. W konsekwencji skarżący składając prośbę o przywrócenie terminu w dniu 7 października 2013 r. dochował 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 Kpa.
W ocenie Sądu stanowisko organów w okolicznościach niniejszej sprawy było nieuzasadnione i raziło nadmiernym rygoryzmem. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Pożądany tu jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. C.H. Beck 2006, s. 335).
W świetle powyższego, mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności, a także konstytucyjne prawo jednostki do sądu, należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji jako wydane z naruszeniem art. 58 § 1 Kpa.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.
Orzeczenie w pkt II wyroku oparto o przepis art. 152 Ppsa. O kosztach, na które złożył się wpis w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 240 zł oraz 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 Ppsa.