Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę T. Ś. i M. C. na decyzję Wojewody w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. Skarżąca złożyła formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Ze złożonego formularza wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 1070 zł netto, a jej matka emeryturę w wysokości 1100 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni nie wykazała innego majątku oprócz domu wielkości 124 m kw o wartości około 60 tysięcy złotych i współwłasności w 5/8 części nieruchomości rolnej o powierzchni 3,8450 ha w S.. Wnioskodawczyni podała następujące stałe wydatki: opłata za 2 telefony - 60 zł miesięcznie, zakup leków – 170 zł miesięcznie, energia 156 zł za 2 miesiące, woda – 50 zł za 2 miesiące, wywóz śmieci – 60 zł za 3 miesiące, telewizja 126 zł za 6 miesięcy, szambo – 160 zł rocznie, podatek od nieruchomości - 134 zł za 3 miesiące. Ponadto kupuje 3 tony węgla i drewno na opał.
Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.).
Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
Należy podkreślić, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (post.
NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, to jest w sytuacji ubóstwa. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę.
Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrywać z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Do wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w rozpatrywanej sprawie należy zaliczyć jedynie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł.
Wniosek Teresy Ślusarz o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
Skarżąca wraz z matką osiągają stałe dochody z dwóch emerytur w łącznej wysokości 2170 zł netto miesięcznie, co umożliwia planowanie wydatków. Ponadto nie mają nikogo na utrzymaniu, co skutkuje możliwością wydatkowania całości pobieranych świadczeń emerytalnych wyłącznie na własne potrzeby. Osiągany dochód wystarcza do zapewnienia ich podstawowych warunków życiowych, w tym na pokrycie kosztów zakupu leków. Potrzeby mieszkaniowe wnioskodawczyni i jej matki są na bieżąco zaspokojone. Po odjęciu stałych zadeklarowanych i określonych w złotych polskich wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości mieszkalnej, opłatami za media i zakupem leków do dyspozycji wnioskodawczyni i jej matki pozostaje kwota ponad 1700 zł miesięcznie. Przy obliczeniach nie uwzględniono kosztów zakupu węgla i drewna na opał, gdyż skarżąca nie podała, ile wydaje na ten cel oraz kiedy dokonuje zakupu. W toku postępowania sądowoadministracyjnego.
Z akt sprawy wynika, że T. Ś. uiściła wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł i opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł bez ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, co świadczy o jej możliwościach finansowych.
W świetle powyższych okoliczności uznano, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałymi dochodami i posiadaną nieruchomością rolną wnioskodawczyni jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł i honorarium profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.