Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 16 marca 2023 r. znak: SKO.PS-80/6371/3457/2022, po rozpatrzeniu odwołania P. T. od decyzji z 31 sierpnia 2022 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Starachowice Nr DRŚ.5101.1164.2022.ODM, odmawiającej ww. przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego z powodu braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji P. T. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą zarejestrowaną w PUP w Starachowicach bez prawa do zasiłku, bezrobotną. Utrzymuje się z drobnych pożyczek, których kwot nie pamięta, natomiast nikt mu nie pomaga finansowo. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 16 sierpnia 2022 r. nie wyraził zgody na podpisanie i wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym oraz dochodach. Po wyjaśnieniu stronie przez pracownika socjalnego pojęcia "dochodu jednorazowego", nie wskazał w jakiej wysokości osiągnął dochód jednorazowy. Odmówił również złożenia oświadczenia o odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych informacji oznajmiając, że informacje, które podał są wystarczające dla przyznania mu prawa. Organ I instancji ustalił, że na dzień 31.11.2022 r. P. T. jest właścicielem czterech nieruchomości oraz posiadaczem sześciu pojazdów mechanicznych.
Z informacji Urzędu Miasta w Starachowicach wynika, że ww. figuruje w ewidencji podatkowej jako właściciel nieruchomości przy ul. K. [...], ul. G. [...] oraz współwłaściciel nieruchomości przy Placu R. [...] oraz R. [...], a także jest właścicielem działki rolnej położonej na terenie Gminy Starachowice przy ul. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach rozpatrując odwołanie P. T. stwierdziło, że zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.
Z kolei art. 11 ust. 2 cyt. ustawy wprowadza obowiązek współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym, zaś niewykonanie tego obowiązku powoduje również podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ I instancji informował stronę o skutkach wynikających z przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jak również o możliwości wypowiedzenia się co do zabranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań zakreślając 7 dniowy termin od daty odbioru zawiadomienia. Do czasu wydania decyzji przez organ II instancji odwołujący nie odniósł się do stawianych mu zarzutów. Z tych względów w ocenie Kolegium decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania P. T. zasiłku okresowego była prawidłowa.
Odnosząc się do kwestii posiadania majątku przez osobę ubiegającą się o pomoc społeczną i wpływu tej okoliczności na zasadność odmowy udzielenia pomocy organ II instancji stwierdził, że pomoc państwa ma charakter subsydiarny tj. dopuszcza interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba bądź rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Posiadanie kilku nieruchomości, kilku pojazdów mechanicznych nie można uznać za taka sytuację.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Kielcach z 16 marca 2023 r. P. T. zarzucił rażące naruszenie prawa art. 2.1, art. 3, art. 6 pkt 3, art. 7 pkt 1 i 4, art. 8.1 pkt 1, art. 8.3. art. 11.2, art. 12, art. 15.1, art. 16.2, art. 17 pkt 4, 5, 7, art. 38.1, art. 100.1 i 2, art. 119.2 pkt 2, 3, 4, art. 121.1a ustawy o pomocy społecznej, a nadto art. 7 Konstytucji RP oraz możliwość popełnienia przestępstwa z art. 231 kk.
Skarżący nie podał uzasadnienia, na czym polegają naruszenia wskazanych przez niego przepisów, stwierdzając, że do tych naruszeń odniesie się w postępowaniu przed WSA w Kielcach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem z 22 maja 2023 r. skarżący został zawiadomiony o złożeniu przez organ na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie doręczono skarżącemu odpis odpowiedzi na skargę wraz z pouczeniem, że w terminie 14 dni może na piśmie wyrazić swoje stanowisko w sprawie, brak stanowiska oznaczać będzie, że strona nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Powyższe zarządzenie, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, zostało doręczone P. T. 5 czerwca 2023 r. Wobec braku odpowiedzi strony, sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na dzień 9 sierpnia 2023 r., o czym skarżący został zawiadomiony (dowód: k. nr 13, 14 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starachowice odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku okresowego z powodu braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym.
Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie było domaganie się przez pracownika socjalnego od skarżącego, który w dniu 2 sierpnia 2022 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy, wskazując jako formę zasiłek okresowy, złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Skarżący nie zgodził się na wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym. Kolegium wskazało, że podstawą do działania organu w tym zakresie stanowi art. 107 ust.5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268), dalej "u.p.s.", zgodnie z którym, pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.
Zasiłek okresowy jest formą pomocy społecznej przyznawanej z uwagi na dysfunkcje określone w art. 38 ust. 1 u.p.s. takie jak: długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego o ile dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kwoty 776 zł stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.
Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika, że rozpatrzenie wniosku o przyznanie pomocy społecznej wymaga od organu ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji materialnej osoby, która o taką pomoc się ubiega. Temu celowi służy m.inn. domaganie się od strony złożenia oświadczenia o jej dochodach i stanie majątkowym, m.in. w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Jak stanowi art. 107 ust. 1 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, a także innych osób wskazanych w drodze ustawy. Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną.
Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (por. wyrok NSA z 24 marca 2011 r. I OSK 2053/10, WSA w Łodzi z 30 stycznia 2020 r., II SA/Łd 766/19, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Zdaniem Sądu, na gruncie art. 11 ust. 2 u.p.s. uniemożliwienie organowi ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej należy zakwalifikować jako brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanej sprawie, bowiem skarżący wprost odmówił złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Dodatkowo w piśmie z 26 sierpnia 2022 r. stwierdził, że żądanie w tym zakresie stanowi nadmierną ingerencję w dane majątkowe nie mającą swojego ustawowego umocowania (brak umocowania prawnego w zakresie wyegzekwowania/narzucania klientowi sprzedaży składników majątku, etc.), jest jedynie wyłudzaniem danych o majątku klienta. Według skarżącego, może on złożyć jedynie oświadczenie, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, co już wcześniej oświadczył.
Stanowisko skarżącego nie zasługuje na akceptację. Słusznie Kolegium podnosi, że w świetle regulacji art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Takie ujęcie obowiązków administracji koresponduje wyraźnie z zasadą pomocniczości oraz z nakazem uprzedniego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Działania administracji powinny być podejmowane wówczas, gdy predyspozycje czy zaradność podopiecznych są niewystarczające, gdy zagrożony jest byt tych osób lub członków rodziny pozostających na ich utrzymaniu. Rozpoznając wniosek o udzielenie pomocy organ jest nie tylko uprawniony ale i zobowiązany do uwzględnienia w kontekście art. 2 ust. 1 u.p.s. własnych uprawnień, zasobów i możliwości osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, dlatego też skarżący nie może tego obowiązku organu ograniczać poprzez nieudostępnienie informacji o swoim majątku.
Konkludując zatem stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego oraz dokonały adekwatnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podejmując zaś w sprawie rozstrzygnięcie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).