Uzasadnienie
M. S. M. wnioskiem z dnia 12 grudnia 2002r. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie praw kombatanckich na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit b w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Jednocześnie wskazał, iż przebywał w obozie koncentracyjnym w Berlinie.
Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiesił postępowanie administracyjne do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny zagadnienia prawnego w kwestii terminu do złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w art. 1 - 4 powołanej ustawy.
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r. sygn akt SK 4/02 (Dz.U. Nr 72, poz. 658) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 cyt. ustawy zakreślającego osobom zamieszkującym na stałe w Polsce termin do złożenia wniosku do dnia 31 grudnia 1998r.
Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął zawieszone postępowanie i w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wydał w dniu [...] decyzję nr [...] odmawiającą przyznania M.M. uprawnień kombatanckich.
W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że zainteresowany przebywał w obozie Berlin Lankwitz, który nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154). Obóz ten nie był również obozem karnym lub wychowawczym, o jakich mowa w § 5 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia. Wskazana przez zainteresowanego represja nie jest zatem represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b lub c ustawy o kombatantach.
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył M.M. wyjaśniając, iż urodził się w dniu 1 października 1944r. Wbrew ustaleniom organu nie przebywał w obozie Berlin Lankwitz przeznaczonym dla pracowników przymusowych, tylko w obozie koncentracyjnym Berlin - Niemcy, znajdującym się w wykazie zawartym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. Po urodzeniu został odizolowany od swojej matki, która przebywała w miejscowości Berlin C2 Nene Konigstr, gdzie przymusowo pracowała w Fabryce Elster - i przekazany instytucji niemieckiej w celu wynarodowienia. W odosobnieniu przebywał do dnia 23 października 1944r. to jest do czasu kiedy matka używając podstępu z powrotem przemyciła go do obozu Berlin straBe Alt-Lankwitz. Od dnia 23 października 1944r. posiadał dokument Lagerausweis nr [...]. W obozie tym przebywał do dnia 9 maja 1945r.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] działając na podstawie art. 127 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania M.M. uprawnień kombatanckich.
Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności Lagerausweis nr [...] wystawiony w dniu 12.11.1944r. na matkę A. M. oraz Lagerausweis zainteresowanego nr [...] jednoznacznie potwierdzają, iż M.M. przebywał w obozie Lager Lankwitz. Nadto z informacji uzyskanej z Archiwum Krajowego w Berlinie wynika, że przy ul. Alt Lankwitz w Berlinie znajdowały się cztery obozy pracy przymusowej dla cywilnych robotnic przymusowych, natomiast w tej części Berlina nie było wychowawczego obozu pracy, a obóz koncentracyjny znajdował się w innej części miasta Berlin Lichtterfelde ul. Wismar w pobliżu Kanału Tetlow. Powyższe okoliczności nie wyczerpują przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Argumenty w kwestii odebrania rodzicom w celu wynarodowienia nie zasługują na uwzględnienie z uwagi na krótki okres odosobnienia.
Skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] złożył M. M. zarzucając organowi błędne ustalenia stanu faktycznego polegające na zanegowaniu jego przebywania w obozie wymienionym w rozporządzeniu, co uniemożliwiło uznanie tego faktu za represję uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Nadmienił również, że organ przyznał okoliczność odebrania dziecka matce, a zatem nie ma znaczenia, czy nastąpiło to na krótki czy długi czas.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga podlega uwzględnieniu.
Na wstępie należy zwrócić uwagę na istotne zagadnienie o charakterze procesowym. Stosownie do § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach przekazuje się sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na obszarze województwa świętokrzyskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005r. Z tego względu właściwym do rozpoznania skargi M. M. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpatrywanej sprawie kontrola sądowoadministracyjna wykazała, że w toku postępowania o ustalenie uprawnień kombatanckich dla M. M. doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
M. M. we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazał dwie przesłanki, z których każda odrębnie w przypadku ich spełnienia, mogłaby stanowić podstawę przyznania tych uprawnień. Pierwsza dotyczyła faktu przebywania w miejscu odosobnienia wymienionym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. (art. 4 ust. 1 pkt b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego), druga zaś wskazywała na okoliczność odebrania rodzicom celem przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2 cyt. ustawy).
Wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Z powyższych zasad wynika, że jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.
W rozpatrywanej sprawie organ administracji podjął działania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach. W tym zakresie ustalenia organu należy uznać za prawidłowe. Rację ma natomiast skarżący twierdząc, że organ błędnie wskazał datę wystawienia dokumentu Lagerausweis nr [...] swojej matce, albowiem z jego treści wynika, że został wystawiony w dniu 30 sierpnia 1944r., a nie jak podał organ w dniu 12 listopada 1944r. Podniesiona wadliwość nie miała jednak wpływu na uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy, przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.
Uwzględniając treść powołanego przepisu, pozostała do ustalenia i rozważenia istotna kwestia czy skarżący w okresie od dnia urodzenia tj. 1 października 1944r. do dnia 23 października 1944r. czyli do chwili wystawienia na jego nazwisko Lagerausweis nr [...] przebywał razem z matką w obozie Lager Lankwitz czy też przebywał w innym miejscu, w celu jak twierdzi wynarodowienia. M. M. raz podaje, iż przebywał w tym czasie w bliżej nieokreślonej "instytucji niemieckiej", zaś w skardze wyjaśnia, że został przekazany rodzinie niemieckiej. Wyjaśnienia skarżącego w tym względzie nie są jednoznaczne i wymagają doprecyzowania. Ustawodawca przewidział możliwość potwierdzenia okoliczności o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy poprzez wystąpienie ze stosownym wnioskiem do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Obowiązkiem organu stosownie do zasad określonych w art. 8 i 9 kpa było więc poinformowanie zainteresowanego o takiej możliwości i ewentualnie zakreślenie terminu do którego zainteresowany powinien złożyć wniosek.
Podnoszenie natomiast kwestii, iż skarżący nie przedłożył decyzji Prezesa IPN potwierdzającej okoliczność wymienioną w art. 4 ust. 2 na etapie odpowiedzi na skargę, stanowi uchybienie organu świadczące o tym, że decyzja została wydana z naruszeniem wskazanego przepisu prawa materialnego i przedwcześnie, bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego
Skoro w rozpatrywanej sprawie nie zostały uwzględnione wszystkie dowody, które mogłyby się przyczynić do dokładnego wyjaśnienia sprawy, to w konsekwencji należy uznać, iż ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 kpa. Tym samym uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
Powyższe wadliwości w zakresie wyjaśnienia podstawy faktycznej wydanej decyzji nie zezwalają na uznanie jej za zgodną z prawem i z tego względu należało decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylić.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c, art. 135, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.