Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. nr DSE2-K1082-P0045700456-14/23 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (zwany dalej "organem"), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w której stroną jest M. T.: 131/21
- 1. uchylił postanowienie własne z 24 lutego 2023 r. nr DSE2-K0218-P0045700456-12/23;
- 2. umorzył postępowanie w pierwszej instancji w całości w przedmiocie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jedn. Dz. U z 2021 r. poz. 1818), zwanej dalej "ustawą".
Organ, opisując stan faktyczny niniejszej sprawy, wskazał że:
- - decyzją z 21 września 2017 r. przyznał stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,
- - w dniu 3 lutego 2023 r. (data wpływu) strona złożyła wniosek – który zakwalifikowano jako kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie, wobec czego postanowieniem z 24 lutego 2023 r. nr DSE2-K0218-P0045700456-12/23 odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie;
- - w ustawowym terminie strona wystąpiła z zażaleniem na ww. postanowienie, argumentując że jej intencją było wystąpienie o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2039).
Uzasadniając opisane na wstępie, podjęte na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 1 pkt 2 i art. 144 K.p.a., rozstrzygnięcia organ wskazał, że jak wynika z ww. pisma strony, jej intencją nie było wydanie decyzji w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, lecz rozpoznanie podania jako wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Uwzględniając powyższe, za konieczne uznano uchylenie postanowienia własnego z 24 lutego 2023 r. i umorzenie postępowania przed organem I instancji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania jaki bezprzedmiotowego.
W skardze na opisane na wstępie postanowienie z 5 kwietnia 2023 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, złożonej "w wykonaniu pouczenia zawartego w postanowieniu" strona wyraziła "niezadowolenie prawne i moralne o potrzebie ponownego rozpoznania sprawy w tut. Sądzie" – pomimo upływu ponad 20 lat na niewykonanie prawomocnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 lutego 2004 r. i tut. Sądu z 9 lutego 2006 r. i 18 stycznia 2007 r. Wyroki te uchyliły zaskarżone decyzje organu z powodu uchybień prawnych i zaleciły, w oparciu o art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, nadanie skarżącemu uprawnień kombatanckich – czego do tej pory nie wykonano.
W konsekwencji strona przeżywa dyskryminację finansową i moralną. Co prawda organ w uzasadnieniu postanowienia "chwali się" wykonaniem wyroku z 18 stycznia 2007 r. o przyznaniu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej (decyzja z 21 września 2017 r.), jednak tak naprawdę był to wynik interwencji Komisji Sejmowej PiS Sejmu RP. WSA w wyroku z 9 lutego 2006 r. stwierdził, że organ rozpoznając sprawę nie zastosował się do wskazań i oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 4 lutego 2004 r. i samowolnie dokonał zmiany trybu postępowania, który w tej sprawie nie mógł być stosowany. Wykonanie ww. orzeczeń przez organ powinno stanowić zakończenie sprawy dyskryminacji skarżącego.
Natomiast renta, otrzymywana przez stronę, pozbawiona jest wszystkich dodatkowych składników decydujących o jej wysokości – które zostały zabrane, a pozostała część nie wystarcza na leczenie, lekarstwa, opiekę i wyżywienie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanym rozstrzygnięciu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej "p.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie zostało objęte postanowienie organu z 5 kwietnia 2023 r. (k. 224), którym:
- 1. uchylono postanowienie własne z 24 lutego 2023 r. – którym odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej, w sprawie w której stroną jest skarżący;
- 2. umorzono postępowanie w pierwszej instancji w całości w przedmiocie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Podstawę prawną postanowienia z 24 lutego 2023 r. (k. 217) stanowił art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że złożony przez stronę wniosek z 1 lutego 2023 r. (k. 215) o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczy tych samych przepisów, które spowodowały – uprzednio – wydanie decyzji z 21 września 2017 r. Mianowicie, tym ostatnim rozstrzygnięciem (k. 201) przyznano stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
W tym miejscu podkreślić trzeba – na co trafnie zwrócił uwagę organ – że w zażaleniu (k. 221) na ww. postanowienie z 24 lutego 2023 r. skarżący podniósł, iż występował "z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich, a nie przyznanie świadczenia za deportację do pracy przymusowej", powołując się dodatkowo na wyroki wydane w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. Taką treść żądania potwierdza zresztą sam wniosek z dnia 1 lutego 2023 r. (k. 215 akt adm.).
Uwzględniając powyższe należy podzielić stanowisko organu zawarte w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu z 5 kwietnia 2023 r. Skoro okazało się, że istotą żądania strony, pierwotnie mylnie odczytanego przez organ, było przyznanie uprawnień kombatanckich – w oparciu o zupełnie odmienną podstawę prawną, organ zasadnie uchylił postanowienie własne z 24 lutego 2023 r. (pkt 1 zaskarżonego rozstrzygnięcia) o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej i umorzył postępowanie w tym przedmiocie.
Skarżący w piśmie z dnia 1 lutego 2023 r. nie żądał bowiem przyznania tego świadczenia. Powyższe uprawniało organ do zastosowania trybu z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a., stosownie do których organ uchyla zaskarżoną decyzję/postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję/postanowienie – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.
Należy przy tym wyjaśnić skarżącemu – podnoszącemu zarzuty co do kwestii nadania uprawnień kombatanckich – że postanowienie o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, lecz wywiera skutek procesowy wobec braku przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy dotyczącej w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o osobach deportowanych do pracy przymusowej [...]. Istota bezprzedmiotowości postępowania – która zaszła w niniejszej sprawie w związku z oświadczeniem zawartym w zażaleniu na postanowienie z 24 lutego 2023 r. (zmiana przedmiotu postępowania) – polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego/faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po 230/23 z dnia 27 czerwca 2023 r., LEX nr 3578170).
Co istotne, jak podkreślił organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich Szef Urzędu podejmie odrębną decyzję. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie kończy zatem (poprzez umorzenie postępowania) jedynie kwestię związaną z żądaniem przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, o co skarżący przecież – co bezsporne – nie wnosił.
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.