Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 września 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę L. P. Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Uzasadnienie przedmiotowego orzeczenia zostało doręczone skarżącym w dniu 28 października 2014r.
Postanowieniem z dnia 21 października 2014r. Referendarz sądowy w tut. Sądzie, po rozpoznaniu wniosku L. P. i Z. P., ustanowił dla skarżących adwokata z urzędu. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła w dniu 28 października 2014r. pełnomocnikiem skarżących adwokat M. K. W dniu 26 listopada 2014r. adwokat M. K., po uprzednim zapoznaniu się w dniu 5 listopada 2014r. z aktami sprawy, złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach opinię prawną o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pomocy prawnej według norm przepisanych, oświadczając, że żądane koszty nie zostały uiszczone w całości ani w też w części.
Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015r. Referendarz sądowy przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat M. K. kwotę 221,40 zł, w tym kwotę 41,40 zł VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W ustawowym terminie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżących wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, domagając się zasądzenia na swoją rzecz od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu ze skargi kasacyjnej w kwocie 1.800 złotych, powiększonej o stawkę podatku VAT. W uzasadnieniu zakwestionowano stanowisko Referendarza o tym, że stawka minimalna za sporządzenie opinii o braku odstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w niniejszej sprawie powinna być ustalona stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b w zw. z t. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tym zakresie wskazano, że przepis § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia ma charakter normy ogólnej, znajdującej zastosowanie dla określania stawki minimalnej w sprawach innych niż sprawy, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - wtedy zgodnie z pkt 1 lit. a ust. 1 § 18 rozporządzenia stawka ma charakter stosunkowy, obliczany się na podstawie § 6 rozporządzenia - względnie decyzje lub postanowienie Urzędu Patentowego - wtedy zgodnie z pkt. 1 lit. b stawka za sporządzenie skargi i udział w rozprawie wynosi 600 zł. Jednocześnie zauważono, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym to charakter sprawy, w której wniesiono skargę, a ściślej to, czy przedmiot skargi wiąże się z określonym świadczeniem pieniężnym, będzie przesądzał o tym, jaki rodzaj wpisu strona będzie zobowiązana uiścić czy też, w jaki sposób obliczana powinna być minimalna stawka wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego.
W niniejszej sprawie skarga dotyczyła postanowienia dotyczącego ustalenia opłaty legalizacyjnej, a zatem była to skarga na akt określający (ustalający) należność pieniężną. Przedmiot zaskarżenia dotyczył zatem niezaprzeczalnie należności pieniężnej w postaci opłaty legalizacyjnej w wysokości 50.000 zł, wobec czego do mechanizmu obliczenia minimalnej stawki wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia zastosowanie winna znaleźć stawka stosunkowa z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia obliczona na podstawie § 6 rozporządzenia, która przy wartości przedmiotu sprawy w przedziale powyżej 10.000 zł do 50.000 zł wynosi 2400 zł (pkt 5).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004r., sygn. akt FZ 375/04).
Zgodnie z art. 250 ustawy P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych i rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
W tym miejscu podkreślić trzeba, że powyższe odesłanie do odrębnych przepisów oznacza, że art. 250 ustawy P.p.s.a. nie stanowi uregulowania pełnego. Z tego też względu konieczne jest sięgnięcie do przepisów zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie § 19 rozporządzenia (zamieszczonym w rozdziale 6 "Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, ponoszone przez Skarb Państwa"), koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują:
- 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5, oraz
- 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata.
Pojęcie opłat nie zostało zdefiniowane w powołanym rozporządzeniu, jednak z § 2 ust. 2 tej regulacji wynika, że podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 - 5.
Jedna z zasad, do których odsyła art. 250 ustawy P.p.s.a., zawarta została w § 2 ust. 1 rozporządzenia. W przepisie tym stanowi się, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu z treści ww. przepisów wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; postanowienie NSA z dnia 18 października 2007r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317).
Podzielając powyższy pogląd należy zwrócić uwagę, że postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W ocenie Sądu oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia nie tylko, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona, ale też dokonania oceny włożonego nakładu pracy, zgodnie z brzmieniem § 2 ust. 1 rozporządzenia. Nie budzi przy tym wątpliwości, że regulacje zawarte w cyt. rozporządzeniu dotyczą nakładu pracy, charakteru sprawy i wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i jej rozstrzygnięcia w odniesieniu do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Tym samym dla oceny powyższych okoliczności istotne jest na jakim etapie postępowania adwokat z urzędu udzielał pomocy prawnej. Inny bowiem jest nakład pracy w przypadku pomocy prawnej, która przyczynia się do wyjaśnienia sprawy i jej merytorycznego rozstrzygnięcia, inny zaś jest nakład pracy w przypadku udzielania pomocy w przypadku gdy do merytorycznego rozpoznania sprawy już nie dochodzi.
Przechodząc do oceny zasadności złożonego wniosku i biorąc pod uwagę zaistniałe w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne oraz powyższe wywody Sąd uznał, że pełnomocnikowi należy przyznać za udzieloną pomoc prawną w niniejszej sprawie wynagrodzenie w kwocie 180 zł, powiększone o stawkę podatku od towarów i usług wynoszącą 41,40 zł, co łącznie stanowi kwotę 221,40 zł.
W niniejszej sprawie rola pełnomocnika skarżącej ograniczyła się bowiem wyłącznie do zapoznania się z aktami sprawy oraz sporządzenia i doręczenia skarżącym opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (przy czym w siedzibie Sądu złożono tylko jedną stroną przedmiotowej opinii). Dlatego też domaganie się przez pełnomocnika skarżących wynagrodzenia według stawek ustalonych w stosunku do wartości przedmiotu sporu (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia) bez stosownego miarkowania pozostaje w sprzeczności z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia, obligującym Sąd do badania niezbędnego nakładu pracy adwokata, jak i charakteru sprawy oraz wkładu adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Jednocześnie przy przyznawaniu wynagrodzenia należy – jak to już wyżej wskazano – uwzględnić okoliczność, że w niniejszej sprawie adwokat M. K. została ustanowiona pełnomocnikiem z urzędu dopiero po wydaniu przez sąd I instancji wyroku oddalającego wniesioną skargę, a więc nie przyczyniła się do jej merytorycznego wyjaśnienia, ograniczając się jedynie do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Dokonując stosownego miarkowania nakładu pracy adwokata, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie znalazł podstaw do zastosowania stawki w wysokości określonej w § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia. Z uwagi na sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku, w którym szczegółowo omówiono powody oddalenia skargi, sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie było działaniem, którego dokonanie wymagałoby znacznego nakładu pracy. Natomiast ewentualne inne wydatki, o których mowa w § 19 pkt 2 rozporządzenia nie zostały wykazane i udokumentowane.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji postanowienia – na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 i 3 oraz § 19 rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.