Uzasadnienie
Decyzją z dnia [..] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania I. K. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu pełnienia służby w ruchu oporu-BCH. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że wbrew wymogom określonym w art. 22 ust. 1 i w art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(Dz. U. Nr 42/2002 poz. 371 ze zmianami), strona nie przedstawiła rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej, a ponadto nie udokumentowała podstawowych atrybutów służby w podziemnej organizacji wojskowej a mianowicie: złożenia przysięgi wojskowej, posiadania stopnia wojskowego oraz stałego przydziału organizacyjnego. Z przedstawionego materiału dowodowego wynikało, że I. K. nie pełniła służby w Armii Krajowej, lecz co najwyżej dorywczo wykonywała na jej rzecz czynności pomocnicze, co nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.
Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ powtórzył przy tym, że I. K. nie wchodziła w skład Batalionów Chłopskich i nie pełniła służby w organizacji,lecz doraźnie współpracowała, przy boku ojca, z organizacją. W uzasadnieniu takiego ustalenia organ powołał się na obowiązującą w czasie wojny w Batalionach Chłopskich i w Armii Krajowej Instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. stanowiącą, iż członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak poczynając od lat17-tu, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę. Choć w późniejszym okresie granicę wieku obniżono do 16 lat,(z jeszcze dalej idącymi wyjątkami dotyczącymi małoletnich członków Szarych Szeregów uczestniczących w Powstaniu Warszawskim), to jednak w okolicznościach sprawy nie można było przyjąć, aby strona jako 9-letnie dziecko, była w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywać samodzielnie zadania czy brać udział w akcjach zbrojnych.
Nie mogła więc pełnić służby w polskiej podziemnej formacji i organizacji w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach. Organ powołał się ponownie na nie przedłożenie przez stronę rekomendacji udzielonej przez właściwe stowarzyszenie.
W skardze na tę decyzję I. K. wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej uprawnień kombatanckich lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia realiów sytuacji, jaka miała miejsce w placówkach stałych BCH na terenie b. powiatu stopnickiego w czasie wojny, a w szczególności tego, że przy jej placówce utworzona została grupa młodzieżowa, w której wykonywała zadania łączniczki przenoszącej prasę konspiracyjną, leki i materiały opatrunkowe. Skarżąca powołała się również na dołączone do odwołania zeznania świadków, które nie zostały uwzględnione przez organ. Do skargi I.K. dołączyła rekomendację potwierdzającą jej służbę w Batalionach Chłopskich, fakt złożenia przysięgi, otrzymania pseudonimu i powierzenia zadań, wystawioną dla niej przez Ogólnopolski Związek Żołnierzy Batalionów Chłopskich Zarząd Gminnego Koła w Stopnicy.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnośnie dołączonej rekomendacji z dnia 16 listopada 2004 r. organ stwierdził, że ponieważ nie była mu ona znana w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, nie mógł się do niej ustosunkować i nie może ona mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Sądowa kontrola przeprowadzona w niniejszej sprawie wykazała naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zdaje się wynikać, że organ za przesądzający o braku możliwości przyznania stronie uprawnień kombatanckich uznał fakt, iż w latach1944-1945 miała ona 9-10 lat. Kierując się takim założeniem organ uznał, że I. K. nie mogła pełnić służby w BCh, a jedynie doraźnie współpracować z tą organizacją.
W związku z takim poglądem należy stwierdzić, że art. 1 ust. 2 pkt. 3 ani żaden przepis ustawy z 1991 r. o kombatantach, nie ustanawia jakiegokolwiek kryterium wieku kombatanta. Nie można w związku z tym wykluczyć z kręgu osób ubiegających się o uprawnienia kombatanckie osób uczestniczących w działalności organizacji i formacji podziemnych, ale niepełnoletnich w czasie wojny (por. wyrok NSA w Warszawie z 21 listopada 2001 r. V SA 612/01 Lex nr 121892). Konstatacja ta dotyczy, zdaniem Sądu, również osób w wieku 9-10 lat, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, że służba w formacjach czy organizacjach podziemnych mogła polegać również na wykonywaniu wyłącznie czynności pomocniczych i usługowych wspierających zasadniczą działalność. Do takich czynności należało w szczególności wykonywanie funkcji zaopatrzeniowych, czy polegających na zbieraniu i przekazywaniu informacji. Ocena czy osoba w takim wieku pełniła służbę w organizacji podziemnej musi być dokonywana ad casum i oprócz okoliczności świadczących o atrybutach tej służby takich jak złożenie przysięgi wojskowej, posiadanie stopnia wojskowego oraz stałego przydziału organizacyjnego, powinna uwzględniać również stopień rozwoju psychofizycznego takiej osoby, uwarunkowania rodzinne i domowe związane na przykład z udziałem rodziny w działalności konspiracyjnej, a także specyfikę okresu okupacji, nie pozwalającą na ocenę ówczesnych zachowań przez pryzmat obecnych standardów.
Wykluczenie a limine przez organ możliwości, aby osoba w wieku 9-10 lat mogła pełnić służbę w organizacji podziemnej, doprowadziło do naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa, polegającego na zaniechaniu zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji nie wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Organ oparł się bowiem wyłącznie na relacji własnej strony, zaniechując dokonania jakiejkolwiek oceny innych przedstawionych w sprawie lub możliwych do uzyskania dowodów.
Organ w szczególności zaniechał dokonania jakiekolwiek oceny złożonych w sprawie zeznań 5 świadków, w tym dwóch zeznających dwukrotnie, co wymagało krytycznej analizy porównawczej tych zeznań. Krytyczna analiza była tym bardziej konieczna, że pomiędzy zeznaniami tych świadków, a także oświadczeniami samej strony, znalazły się istotne rozbieżności dotyczące na przykład tego, czy I. K. składała przysięgę, czy miała nadany stopień wojskowy i pseudonim oraz w jakiej właściwie organizacji miała służyć (tj. BCh czy AK).
Organ przeoczył również, że obowiązek przedstawienia rekomendacji, o jakiej mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, a której brakiem obciążał stronę, nie został przez ustawodawcę nałożony na stronę, lecz jest adresowany do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. To organ bowiem, działając w trybie art. 106 kpa powinien był zwrócić się do stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności o zajęcie stanowiska w drodze wydania lub odmowy wydania rekomendacji (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 30 maja 2001 r. V SA 222/01 - Lex nr 56603). Od obowiązku tego może zwolnić organ jedynie uzyskanie i przedstawienie rekomendacji przez samą zainteresowaną stronę, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, skoro rekomendacja została złożona przez skarżącą przy skardze, a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Te uchybienia spowodowały, że organ rozpoznając sprawę nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i przez to nie ustalił dokładnie stanu faktycznego niezbędnego dla załatwienia sprawy.
Uchybienia prawa procesowego, o jakich mowa wyżej, spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji z dnia 19 października 2004 r., o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).
Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i eliminując dotychczasowe naruszenia prawa.
Orzeczenie zawarte w pkt. II wyroku oparte zostało o przepis art. 152 p.p.s.a.