Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta odmówił M. S. przyznania odszkodowania za część nieruchomości położonej w K., objętej księgą wieczystą KW Nr KI1L/00080778/5, z tytułu zajęcia jej pod w/w drogi publiczne. W podstawie prawnej powołano art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.).
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła M. S., zarzucając niezgodność z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz domagając się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie.
Decyzją z dnia [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskiem z dnia 17 września 2008r. M. S. zwróciła się do Prezydenta Miasta o uregulowanie sprawy własności nieruchomości, położonej przy [...] oraz o wypłacenie odszkodowania z tytułu zajęcia gruntu pod wymienione ulice.
Organ II instancji, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, przytoczył treść art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 13 października 1998r. i wskazał, iż termin, o jakim mowa w tym przepisie jest terminem przedawniającym, niepodlegającym przywróceniu. Tym samym, skoro M. S. wniosła o wypłatę odszkodowania, które już nie przysługiwało – ze względu na złożenie wniosku po terminie – prawidłowo orzeczono o odmowie przyznania odszkodowania.
Odnosząc się do zarzutu odwołania o niekonstytucyjności zaskarżonej decyzji organ wskazał, iż przed Trybunałem Konstytucyjnym toczy się postępowanie w kwestii zgodności art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. z Konstytucją (sygn. akt P 33/07), które nie zostało jeszcze zakończone.
Wojewoda, jakkolwiek utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję, zauważył w niej uchybienia formalne, które nie miały jednakże wpływu na treść rozstrzygnięcia w sprawie odszkodowania. Mianowicie, organ I instancji nie określił precyzyjnie nieruchomości będącej przedmiotem roszczenia, chociaż zebrany w sprawie materiał dowodowy na to pozwalał. Ponadto naruszony został przepis art. 66 k.p.a. Wniosek strony zawierał bowiem dwa żądania, a zatem Prezydent Miasta winien był wydać odpowiednie postanowienie i wskazać M. S. organ właściwy do uregulowania stanu prawnego nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną. Wynika to z faktu, iż postępowanie o uwłaszczenie podmiotu publicznoprawnego gruntem zajętym pod drogę publiczną jest postępowaniem odrębnym, prowadzonym przez wojewodę niezależnie od postępowania mającego na celu ustalenie i wypłatę odszkodowania z tego tytułu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu II instancji wniosła M. S., zarzucając iż rozstrzygnięcie to jest dla niej krzywdzące. W uzasadnieniu strona wskazała, że nie została poinformowana o terminie, którego uchybienie legło u podstaw niekorzystnej dla niej decyzji. Natomiast sporny grunt został zabrany bez wiedzy i zgody właściciela. M. S. powołała się przy tym na art. 21 ust. 2 Konstytucji. Ponadto sprzeciw strony budzi fakt, iż poszerzenie ulicy [...] odbywa się wyłącznie z uszczerbkiem własności mieszkańców jednej strony ulicy.
Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009r. tut. Sąd zawiesił postępowanie sądowe w niniejszej sprawie – z uwagi na pytanie prawne dotyczące zgodności art. 73 ust. 4 cyt. ustawy z Konstytucją, będące przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt P 33/07.
Postanowieniem z dnia 18 września 2009r. tut. Sąd podjął z urzędu zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia [...].
Na wstępie wskazać trzeba, iż u podstawy materialnoprawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia legł art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (ust. 1). Odszkodowanie to jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (ust. 4).
Wskazanie w cyt. przepisie terminu do składania wniosków oznacza, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001r., a po dniu 31 grudnia 2005r. roszczenie odszkodowanie wygasło (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2007r., I OSK 394/06, Lex nr 348011). Jednocześnie wygaśnięcie roszczenia oznacza, że strona nie może skutecznie dochodzić odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną.
Mając na względzie treść przytoczonych przepisów stwierdzić należy, iż Prezydent Miasta prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania, a organ odwoławczy zasadnie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, iż wskazany w cyt. ustawie z dnia 13 października 1998r. termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną jest terminem prawa materialnego. Takim mianem określa się okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania.
Tym samym uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 czerwca 2009r., II SA/Łd 271/09, niepubl.). Zarówno doktryna jak i orzecznictwo zgodnie podnoszą, iż uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania danej czynności – poprzez wniosek o jego przywrócenie – jest możliwe wyłącznie w przypadku terminów procesowych.
Tym samym, skutkiem uchybienia terminu prawa materialnego, określonego w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania, uniemożliwiające skuteczne jego dochodzenie. Jednocześnie ze względu na okoliczność, iż jest to termin prawa materialnego nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu. Z tego względu Wojewoda, pomimo złożonego w odwołaniu wniosku, nie mógł orzec o przywróceniu terminu na podstawie art. 58 k.p.a. Dlatego też podniesiony w skardze argument, iż do uchybienia terminu doszło w wyniku braku pouczeń pracowników organu administracji należy uznać za nietrafny.
Jednocześnie wskazania wymaga, iż z uwagi na skargowy charakter postępowania dotyczącego ustalenia i wypłaty odszkodowania z art. 73 ust. 1 cyt. ustawy, brak było podstaw do orzeczenia przez organ w niniejszej sprawie z urzędu.
Sąd podzielił stanowisko Wojewody co do uchybień w postępowaniu przed organem I instancji. Jakkolwiek Prezydent Miasta nie określił precyzyjnie nieruchomości będącej przedmiotem roszczenia oraz nie zastosował dyspozycji art. 66 k.p.a., to uchybienia te nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.).
Odnosząc się do zarzutu M. S. o sprzeczności zaskarżonej decyzji z Konstytucją wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 20 lipca 2004r. sygn. akt SK 11/02 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust. 4 przedmiotowej ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej a w wyroku z dnia 15 września 2009r. sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ze względu na powyższe strona nie może skutecznie powoływać się na konstytucyjną ochronę prawa własności, które nie obliguje organów państwa do pouczania właścicieli o wszystkich przysługujących im prawach.
Nie budzi także wątpliwości, iż zakreślenie terminu do skutecznego dochodzenia odszkodowania przewidzianego w art. 73 ust. 4 cyt. ustawy nie pozostaje w sprzeczności z Konstytucją, stąd zarzutów dotyczących naruszenia norm konstytucyjnych nie można uznać za uzasadnione.
Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.