Uzasadnienie
Stowarzyszenie N. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] w przedmiocie wyboru i ustalenia opłaty za wywóz odpadów komunalnych. W złożonym następnie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 300 zł tytułem wpisu sądowego, Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej i finansowej, nie posiada konta bankowego, ani jakiegokolwiek majątku, a jego członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców gminy.
Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2013r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada żadnych środków finansowych, gdyż jego rejestracja nastąpiła w dniu 25 marca 2013r. Ponadto regulamin Stowarzyszenia nie przewiduje pozyskiwania środków finansowych w drodze darowizn, a złożenie skargi stanowi jeden z niewielu przypadków, gdy Stowarzyszenie, mając na uwadze dobro mieszkańców gminy, zmuszone jest zwrócić się o pomoc do Sądu. Wskazano także, że działalność Stowarzyszenia ma jedynie za zadanie "wyprzedzać" bezprawne decyzje władz Gminy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwaną dalej ustawą P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Z kolei stosownie do art. 246 § 2 ustawy P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- 1. w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
- 2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Rozpatrując złożony w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd poddał analizie nadesłany przez Stowarzyszenie statut, z którego § 18 wynika że majątek Stowarzyszenia stanowią: a) darowizny, spadki i zapisy dokonane na jego rzecz, b) środki pieniężne pochodzące z ofiarności publicznej, c) dotacje i subwencje d) oprocentowanie rachunków bankowych i lokat e) inne źródła dopuszczone przez przepisy prawa z zastrzeżeniem przepisów ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariatu.
W tym miejscu wskazać należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w postanowieniach: z dnia 11 lipca 2012r. o sygn. akt II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012r. o sygn. akt: II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009r. o sygn. akt I OZ 1011/09 (dostępne na stronie http:// orzeczenia.nsa.gov.pl) – które tut. Sąd w całości podziela. Mianowicie, jak wynika z powołanych orzeczeń prowadzenie przez stowarzyszenie – jako organizację non profit – działalności statutowej nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie takiej działalności – w zakres której wchodzą również spory sądowe.
Jak wynika z postanowień statutu strony skarżącej, celem Stowarzyszenia jest m. in. upowszechnianie i ochrona praw oraz interesów społeczności lokalnej (§ 6 ust. 1 lit. h statutu), co wiąże się m. in. z udziałem w postępowaniach administracyjnych i sądowych w sprawach związanych z ochroną środowiska oraz ochrona praw i interesów obywateli (§ 7 ust. 1 lit. d statutu). Mając na względzie opisane zadania Stowarzyszenia i formy ich realizacji uzasadnionym jest stwierdzenie, że Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów powinno zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych.
Wskazania przy tym wymaga, że zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 18 statutu Stowarzyszenia przewiduje, że majątek Stowarzyszenia powstaje z darowizn, spadków, zapisów, środków pieniężnych pochodzących z ofiarności publicznej, dotacji, subwencji, oprocentowania rachunków bankowych i lokat oraz innych prawnie dopuszczalnych źródeł.
W rezultacie stwierdzić należy, że strona skarżąca, wbrew podnoszonym w sprzeciwie zarzutom, posiada możliwości uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, obejmującej również prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z nich nie korzysta – tak jak w niniejszej sprawie – nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków tego podmiotu o przyznanie prawa pomocy – z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Argumentacja o tym, że Stowarzyszenie zostało zarejestrowane prawie pół roku temu i w związku z tym nie posiada jeszcze żadnych środków finansowych jest zupełnie niezasadna. Skoro bowiem Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być samodzielnie realizowany. W tym miejscu podkreślić trzeba, że opłaty sądowe – do których zalicza się wpis – stanowią rodzaj danin publicznych.
Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej podmiotu na pozostałych podatników. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Należy zauważyć, że w określonym momencie może się okazać, iż stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Z całą pewnością z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, jako że strona skarżąca nie podjęła żadnych starań mających na celu zgromadzenie jakichkolwiek środków pieniężnych – które umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności. Mając na uwadze, że Stowarzyszenie posiada prawne możliwości zbierania funduszy na swoją działalność, zdaniem Sądu, podmiot ten jest w stanie uiścić wpis w wysokości 300 zł. oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł.
Nie sposób także podzielić argumentu, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, gdyż jego działalność dotyczy bezprawnych decyzji władz Gminy. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może bowiem dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc oceniać czy organ naruszył prawo.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia – na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy P.p.s.a.