Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. S., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy decyzję z dnia 29 stycznia 2021 r., znak: [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką L. M r.
W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
L. M. w dacie wydania decyzji organu I instancji legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 22 października 2018 r., na mocy którego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.
Wójt Gminy w opisanej na wstępie decyzji z dnia 29 stycznia 2021 r., stwierdził, że niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, a zatem nie został spełniony warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazany w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ("uśr"). Ponadto wnioskodawczyni jest uprawniona do emerytury z ZUS, co oznacza, że została spełniona przesłanka odmowy przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 cyt. ustawy.
W odwołaniu T. S. podniosła, że nieuzasadniona jest odmowa przyznania żądanego świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, jak również z uwagi na fakt, że wnioskodawca posiada prawo do świadczenia emerytalno-rentowego.
Organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przepis art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ I instancji nie wziął tego wyroku pod uwagę, co organ odwoławczy uznał za naruszenie prawa materialnego.
W odniesieniu do treści art. 17 ust. 5 uśr Kolegium podzieliło prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że osoba spełniająca co do zasady warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uprawniona do świadczenia emerytalno-rentowego, powinna mieć możliwość dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego dla siebie. Wybór świadczenia pielęgnacyjny realizowany jest poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. W niniejszej sprawie, z uwagi na śmierć L. M. wzywanie wnioskodawczyni do zawieszenia emerytury i przedłożenia stosownej decyzji ZUS jest jednak bezprzedmiotowe. T. S. uzyskałaby bowiem ewentualną decyzję o zawieszeniu emerytury już po śmierci swojej matki. W konkluzji Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2020 r. do śmierci swojej matki, tj. do 27 kwietnia 2021 r., ponieważ w tym okresie była uprawniona do emerytury z ZUS.
W skardze do tut. Sądu T. S. zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, polegająca na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o ten zarzut wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do śmierci osoby niepełnosprawnej, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że organ poprzestał na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Tymczasem zastosowanie reguł wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do wniosku, że ww. przepis wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego świadczenia. W skardze przywołano wyrok NSA w sprawie I OSK 1546/19 oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 21/95.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).
Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na okoliczność, że jej niepełnosprawna matka L. M. zmarła, więc umożliwienie skarżącej zawieszenia emerytury jest bezprzedmiotowe. Stanowisko to jest prawidłowe.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego z ZUS (k. 9 akt adm.). W oparciu o wykładnię językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należałoby przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje – w jakiejkolwiek wysokości – opiekunowi, który ma ustalone prawo do emerytury. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się jednak potrzebę uzupełnienia wyników wykładni tego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej (por. wyroki NSA: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1546/19).
W świetle przywołanego orzecznictwa, a także wyroków Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. K 5/10, z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. P 41/09, z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. K 37/12, z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. K 40/12; z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. P 6/12), istotnie, zgodnie z poglądem wyrażonym w skardze, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym najbardziej trafne jest rozwiązanie polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 650/20).
Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna więc mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.).
W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na zgon osoby niepełnosprawnej, umożliwienie wnioskującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą osobą - rezygnacji z pobierania emerytury, nie miałoby jednak żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką w dniu 28 grudnia 2020 r. Niepełnosprawna zmarła w dniu 27 kwietnia 2021 r. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że wystąpiła o zawieszenie prawa do emerytury. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują zaś możliwości zawieszenia prawa do emerytury z mocą wsteczną. Ewentualny wniosek o zawieszenie dotyczyłby świadczenia emerytalnego na przyszłość, a więc okresu po zgonie L. M., kiedy opieka, w związku z którą skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne nie jest już sprawowana.
Nie ma zaś możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od daty złożenia wniosku do daty zgonu niepełnosprawnej, ponieważ skarżąca miała w tym okresie ustalone i niezawieszone prawo do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr).
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.