Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie upoważnienia Wójta, uznał świadczenia rodzinne pobrane przez D. Z. w okresie od 1.09.2007r. do 29.02.2008r. za nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do ich zwrotu. W podstawie prawnej decyzji powołano m.in. przepisy art.1, art.2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 12a, art. 14, art. 20, art. 24, art. 25, art. 26, art. 29, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z póź. zm.) oraz art. 104 k.p.a.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołując treść art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy podniósł, iż D. Z. składając w dniu 20.07.2007r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na okres zasiłkowy 2007/2008 nie dołączyła nakazu płatniczego za 2006 rok, a w oświadczeniu o wysokości dochodu niepodlegającemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym wskazała, że "nie ma gospodarstwa rolnego". Zataiła zatem fakt posiadania gospodarstwa rolnego na terenie gminy S., w wyniku czego na etapie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, nie doliczono dochodu z tego tytułu. Na etapie niniejszego postępowania ustalono, że po doliczeniu dochodu z gospodarstwa rolnego, dochód na osobę w rodzinie wyniósł 521,06 zł i na dzień wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne przekraczał kryterium dochodowe.
Nadto wyjaśniono, iż z uwagi na niewielką kwotę przekroczenia kryterium dochodowego, organ zbadał sprawę pod kątem przesłanek art. 5 ust. 3 ustawy i ustalił, że dochód skarżącej we wcześniejszym okresie zasiłkowym również przekroczył kryterium dochodowe i już raz skorzystała z możliwości określonych w tym przepisie. Organ stwierdził zatem, że skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia w okresie od 1.09.2007r. do 31.08.2008r. W konsekwencji organ uznał, iż pobrane przez skarżącą świadczenia należy uznać za nienależnie pobrane i w związku z tym zobowiązano D. Z. do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania D. Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy powyższą decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w szczególności, iż wnioskiem z dnia 20.07.2007r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. Decyzją z dnia 23.08.2007r. organ I instancji przyznał skarżącej wnioskowane świadczenie rodzinne na okres od 1.09.2007r.do 31.08.2008r.Decyzją z dnia 25.04.2008r.na podstawie art. 32 ustawy organ uchylił w/w decyzję i odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze powyższą decyzję utrzymało w mocy w części dotyczącej uchylenia w całości decyzji z dnia 23.08.2007r., zaś w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku decyzja ta został uchylona, a postępowanie organu I instancji w tym zakresie umorzone.
Organ odwoławczy podzielając ustalenia oraz argumentację prawną organu I instancji podniósł, iż wnioskodawczyni przekroczyła dochód w dwóch kolejnych okresach zasiłkowych, tj. 2006/2007 i 2007/2008. W pierwszym z wymienionych okresów skorzystała z uprawnienia przewidzianego w art. 5 ust.
3. W kolejnym okresie nie było zatem już możliwości przyznania stronie zasiłku rodzinnego pomimo, że kwota przekroczenia była niższa od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu, tj. 48,00 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż strona nie może skutecznie powoływać się na zawartą w dniu 17.10.2006r. umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego, ponieważ nie nosi ona znamion umowy dzierżawy, o której mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Mając powyższe na uwadze organ drugiej instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości, co do tego, że do dochodu strony za 2006r. należy wliczyć dochód z gospodarstwa rolnego. Odnosząc się z kolei do zatajenia informacji o posiadaniu gospodarstwa rolnego organ podniósł, iż nie ma również wątpliwości, że skarżąca składając w lipcu 2007r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego dopuściła się tego czynu. W dniu 20.07.2007r. zarówno strona, jak i jej mąż T. Z. własnoręcznymi podpisami potwierdzili treść złożonego oświadczenia, w którym wykazali zerowy dochód z gospodarstwa oraz jego brak. Wnioskodawczyni nie poinformowała natomiast organu, że gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione. Precyzyjnie złożone oświadczenie pozwoliłoby organowi na dokonanie oceny, jaki wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych ma ta dzierżawa.
Strona oświadczając, że nie ma gospodarstwa rolnego, nie informując jednocześnie o umowie dzierżawy, świadomie wprowadziła organ w błąd. Tym samym wypłacone stronie świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi, a jeżeli tak, to zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy strona obowiązana jest do ich zwrotu. Organ pouczył skarżącą o możliwości umorzenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła D. Z. zarzucając naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne uzasadnienie faktyczne i prawne. W uzasadnieniu skargi przedstawiając stan faktyczny sprawy podniosła, iż organ II instancji rozpatrując sprawę nie wziął pod uwagę naruszenia przez organ I instancji art. 7, 77 i 80 k.p.a. Skarżąca przywołując treść art. 5 ust 8 i ust 8a ustawy podkreśliła, iż w jej przypadku nie może być mowy o doliczeniu dochodu z tytułu utrzymywania się z gospodarstwa rolnego. Wskazała także, iż organy mijają się z prawdą przypisując jej działania, które wyczerpywałyby znamiona przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zdaniem skarżącej, wypełnione przez nią oświadczenie członka rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, nie zawierało w żadnym miejscu jakiejkolwiek adnotacji, która by pozwalała stwierdzić, iż wnioskodawca składa deklarację o posiadaniu gospodarstwa rolnego.
Wypełniając wniosek oraz wszelkie niezbędne załączniki skarżąca była przekonana, że postępuje właściwie, w dobrej wierze, a także bez zamiaru wprowadzenia kogokolwiek w błąd. Autorka skargi podniosła, iż jej działanie wynikało z literalnego rozumienia przepisów prawnych powołanych w skardze, a składając oświadczenie działała w przekonaniu, iż jest ono zgodne ze stanem faktycznym.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji.
Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że uchybia ona przepisom prawa procesowego (art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Decyzją z dnia 25.04.2008r. wydaną w oparciu o art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r.o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z póź. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą, organ I instancji uchylił w całości własną decyzję z 23.08.2007r. i odmówił przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Z kolei decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, badając w/w decyzję w trybie odwoławczym, utrzymało ją w mocy w części dotyczącej uchylenia w całości decyzji z dnia [...], w części zaś dotyczącej odmowy przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych decyzja ta została uchylona, a postępowanie organu I instancji tym zakresie umorzone. Tym samym z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji uznającą świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącą w okresie od 1.09.2007r. do 29.02.2008r. za nienależnie pobrane i zobowiązującą do ich zwrotu. Przywołując w podstawie prawnej decyzji m.in. art. 30 ustawy, organy przyjęły, iż przyznanie skarżącej przedmiotowych świadczeń nastąpiło w oparciu o świadome wprowadzenie organu w błąd, co do posiadania gospodarstwa rolnego.
Zdaniem organów, skarżąca w oświadczeniu z dnia 20.07.2007r. wykazała zarówno zerowy dochód z gospodarstwa rolnego jak i jego brak. Nie poinformowała nadto, iż gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione. Zatajenie posiadania gospodarstwa rolnego skutkowało tym, iż nie doliczono dochodu z tego tytułu. Po doliczeniu dochodu z gospodarstwa rolnego, dochód na osobę w rodzinie wyniósł, 521,06 zł. i na dzień wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, przekraczał kryterium dochodowe. Organy zbadały także sprawę pod kątem zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustaliły, iż dochód skarżącej we wcześniejszym okresie zasiłkowym również przekroczył kryterium dochodowe i już raz skorzystała z możliwości określonych w tym przepisie. W konsekwencji organy uznały, iż pobrane przez skarżącą świadczenia należy uznać za świadczenia nienależnie pobrane, co skutkuje obowiązkiem ich zwrotu.
W związku z takimi ustaleniami oraz rozważaniami organów, istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy istotnie, w stanie faktycznym sprawy, zaistniała sytuacja o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy.
Stosownie do tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca te świadczenia. Przyjęcie, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy wymagało zatem wykazania, iż przyznanie tego świadczenia nastąpiło z winy strony. W rozpoznawanej sprawie oznaczało to konieczność ustalenia przez organy czy strona składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych świadomie, wprowadziła organ w błąd, co do okoliczności, które były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym zakresie, zdaniem Sądu, organ I instancji nie poczynił żadnych rozważań, zaś organ odwoławczy ograniczył się jedynie do podania, że strona miała świadomość, że wydzierżawienie gospodarstwa rolnego nie powoduje wygaśnięcia prawa własności.
Wyprowadzony przez organ odwoławczy wniosek nie znajduje dostatecznego uzasadnienia. W przypadku przyjęcia, że strona świadomie wprowadziła organ w błąd konieczne jest stwierdzenie, czy strona wiedziała lub obiektywnie oceniając mogła wiedzieć, iż fakty na które powołuje się (które podaje we wniosku) były istotne dla sprawy, a w konsekwencji czy zdawała sobie sprawę ze znaczenia tych faktów i ich wpływu na prawo do świadczeń rodzinnych. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska, iż można mówić o świadomym wprowadzeniu organu w błąd w sytuacji, gdy strona nie ma świadomości prawnego znaczenia określonych faktów. Wiąże się do nierozerwalnie z pouczeniem strony o okolicznościach faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym miejscu wymaga wskazania, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. obowiązkiem organów jest informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw.
Zastosowanie zatem w rozpoznawanej sprawie art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy wymagało wykazania, że strona była pouczona o okolicznościach związanych z faktem posiadania gospodarstwa rolnego, ewentualnym jego wydzierżawieniem i wpływu tych okoliczności na prawo do świadczeń rodzinnych. Z akt sprawy przesłanych Sądowi nie wynika, czy o tych okolicznościach strona została pouczona. Organy nie wyjaśniały także, co strona miała na uwadze składając oświadczenie z dnia 20.07.2007r., a więc czy poinformowała organ, iż nie uzyskała dochodu z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego wydzierżawienie, czy też, że nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przeprowadzi zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów procedury administracyjnej postępowanie w sprawie i wyda stosowne rozstrzygnięcie eliminując dotychczasowe naruszenia prawa.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt. II wyroku znajduje oparcie w art. 152 powołanej wyżej ustawy.