Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 10 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 781/13

Uzasadnienie

1.Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1. 1.1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("Kolegium") decyzją z dnia 23 lipca 2013 r. nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [...] orzekającą o zmianie decyzji MOPS z dnia 1 sierpnia 2008 r. nr [...] w części dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS S. G. począwszy od dnia 1 kwietnia 2013 r. z kwoty 620, 84 zł na kwotę 1519,60 zł miesięcznie i orzekło o zmianie decyzji MOPS z dnia 31 lipca 2008 r. nr [...] w części dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS w R. S. G. począwszy od dnia 1 kwietnia 2013 r. z kwoty 620, 84 zł na kwotę 1519,60 zł miesięcznie.

1. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie decyzji z dnia 1 sierpnia 2008 r. nr [...] całkowicie ubezwłasnowolniony S. G. został skierowany na czas nieokreślony do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w R. Odpłatność za pobyt w DPS ustalono na podstawie decyzji z dnia 31 lipca 2008 r. nr [...] ostatnio zmienionej decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. nr [...].

1. 1.3. Zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej zwana "ustawą o pomocy społecznej".

1. 1.4. Ustalono, że S. G. jest uprawniony do renty z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 920,85 zł. Ponadto w marcu 2013 r. otrzymał 15 000 zł tytułem spłaty oddziedziczonej nieruchomości, o czym organ powziął wiadomość w kwietniu 2013 r.

1. 1.5. Kolegium wskazało, że spornym w sprawie jest to, czy kwota uzyskana ze spłaty nieruchomości jest dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, czy odliczeniu od niego podlegają obciążenia takie jak zapłata podatku, a w rezultacie czy winna ona stanowić podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS.

1. 1.6. Zdaniem organu odwoławczego ww. kwota stanowi dochód bowiem przekracza pięciokrotnie wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (542 zł × 5 = 2710 zł). Zatem na podstawie art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej organ był zobligowany do jej rozliczenia dla celów ustalenia odpłatności za pobyt w DPS.

1. 1.7. Termin dochód w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów podatkowych nie jest tożsamy, a obie regulacje nie pozostają ze sobą powiązane. Na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w przepisach wymienionych (art. 8 ust. 3 i 4). Przepisy te nie dają podstawy do wyłączenia z dochodu podlegającego uwzględnieniu przy ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, kwoty uzyskanej z tytułu spłaty nieruchomości. Podstawą do pomniejszenia dochodu stanowić mogą jedynie składniki, o których mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Okoliczność, że w przyszłości zostanie ewentualnie odprowadzony podatek od uzyskanej przez S. G. kwoty 15 000 zł w świetle przytaczanych uregulowań nie ma wpływu obecnie na ustalenie odpłatności za pobyt w DPS. Powołując się na komentarz do ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że termin "obciążenie" podatkiem dochodowym należy rozumieć jako coś, co ciąży na osobie zobowiązanej, a zatem będzie to kwota, która została ustalona i odprowadzona do urzędu skarbowego.

1. 1.8. Organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej był zobligowany zmienić decyzję administracyjną i na nowo określić odpłatność za pobyt S. G. w DPS w R. Jednocześnie przedstawiono sposób określenia tej odpłatności. Zdaniem Kolegium decyzje organu pierwszej instancji należało jednak zreformować ponieważ pomyłkowo wskazano w niej na zmianę decyzji z dnia 1 sierpnia 2008 r., która dotyczyła skierowania S. G. do DPS, podczas gdy odpłatność za pobyt w DPS została ustalona na podstawie decyzji z dnia 31 lipca 2008 r.
2. 2. Skarga do Sądu
3. 2.1. Na decyzję Kolegium S. G., opiekun prawny S. G., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jej zmianę lub cofnięcie do ponownego rozpatrzenia.

1. 2.2. Uzasadniajc skargę S. G. podniósł, że uzyskana przez S. G. kwota 15 000 zł, nie będzie stanowić tzw. dłogofalowego dochodu miesięcznego, który ma wpływ na koszty pobytu w DPS. Zgodnie z przepisami prawa należności dla DPS są rozliczane na podstawie miesięcznego dochodu, nie zaś na podstawie kwoty pieniężnej uzyskanej ze spadku.

1. 2.3. Organ nie wziął pod uwagę konieczności rozliczenia się z urzędem skarbowym w związku ze zbyciem tej nieruchomości. Zaskarżona decyzja pozbawi podatnika dochodzenia swoich praw i ochrony interesu, ponieważ na podstawie decyzji pieniądze zniknęłby z rachunku bankowego syna skarżącego w ciągu roku. Rozliczając się w przyszłym roku z urzędem skarbowym mogłoby go nie stać na opłacenie podatku lub próbę podjęcia zwolnienia się z tego podatku.

1. 2.4. Zarzucając organowi działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego skarżący wskazał, że pozbawienie syna środków jakie posiada na rachunku w żaden sposób nie poprawi standardu bytowania syna. Natomiast mogą mu gwarantować byt na przyszłość oraz pokryć koszty dodatkowego leczenia.

1. 2.5. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
2. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
3. 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy też wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie wszystkie podniesione w niej zarzutu są uzasadnione.

1. 3.2. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt S. G. w domu pomocy społecznej.

Organ prawidłowo powołał podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia jaką jest ustawa o pomocy społecznej (pkt 1.3.). Stosownie do art. 54 ust. 1 tej ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Odpłatność ta ustalana jest w drodze decyzji (art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest m.in. mieszkaniec domu, który ponosi opłatę w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu (art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy).

1. 3.3. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że miesięcznym dochodem przebywającego w domu pomocy społecznej w R. S. G. jest renta z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz okoliczność, że w marcu 2013 r. otrzymał kwotę 15 000 zł tytułem spłaty odziedziczonej nieruchomości. Spór w sprawie dotyczy kwestii czy uzyskana tytułem spłaty kwota stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji czy powinna stanowić podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w DPS. Zdaniem skarżącego przy ustalaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej powinien być brany pod uwagę tylko dochód miesięczny. W ocenie organu natomiast otrzymana przez S. G. kwota stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, w związku z czym należało ją uwzględnić przy ustalaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

1. 3.4. Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii istotna jest definicja dochodu zawarta w przepisach art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tymi przepisami za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2. 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3. 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 tej ustawy). W przypadku zaś uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej).

Z analizy powyższych przepisów wynika, że otrzymana przez S. G. kwota 15 000 zł może zostać uznana za wyżej wskazany jednorazowy dochód, ale przy uwzględnieniu ewentualnych pomniejszeń, o których mowa w art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu bowiem, nie budzi wątpliwości wynik wykładni literalnej i systemowej wewnętrznej tych przepisów, nakazujący jednorazowy dochód o którym mowa w art.8 ust.11 ustawy o pomocy społecznej ustalać z wykorzystaniem mechanizmu określonego w ust. 3 tego artykułu. Mówiąc wprost, na gruncie przywołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej ustawodawca różnicuje pojęcie przychodu i dochodu (przychód minus kwota pomniejszeń określonych w art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej).

3.5. Wbrew twierdzeniom skargi, istnieją więc, prawidłowo przywołane przez organ podstawy dla uwzględnienia jednorazowego dochodu w dochodzie osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, jednakże organy nieprawidłowo dochód ten wyliczyły identyfikując go z przychodem osoby. Organ nie uwzględnił bowiem treści art. 8 ust. 11 w związku z ust.3 tego artykułu ustawy o pomocy społecznej, z którego należy wyprowadzić wniosek normatywny, że dochód odpowiada kwocie przychodu pomniejszonej o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Na obciążenie podatkowe w tym zakresie wskazywał sam skarżący. Sąd nie podziela przy tym, nieznajdującego oparcia w przepisach prawa i nieuwzględniającego powstania obowiązku podatkowego z mocy prawa, stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że obciążenie to dotyczy kwot już ustalonych i faktycznie odprowadzonych do urzędu skarbowego. Tym samym, Sąd stwierdził, że ustalając wysokość dochodu S. G., stanowiącego podstawę do ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, organ naruszył wskazane wyżej przepisy ustawy o pomocy społecznej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

3.6. Ponadto z przepisu art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej wynika, że kwotę jednorazowego dochodu, rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Oznacza to, że podwyższenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w związku z otrzymaniem jednorazowego dochodu dokonuje się na okres 12 miesięcy, co organ powinien uwzględnić w sentencji rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie natomiast organ określił jedynie początkowy termin okresu, za który należna jest podwyższona opłata za pobyt w domu pomocy społecznej, nie zamykając tego okresu przez wskazanie terminu końcowego.

3.7. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni uwagi Sądu, w tym dotyczące sposobu ustalenia dochodu jako podstawy naliczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podejmie stosowne rozstrzygnięcie.

3.8. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, natomiast art. 152 ustawy p.p.s.a. uzasadnia stwierdzenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji, zawarte w pkt II sentencji wyroku.