Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 lipca 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzję z dnia 22 maja 2020 r., znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania W. S. pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na przeżycie, na podstawowe zakupy służące do fizycznego i biologicznego przeżycia.
W motywach rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że W. S. wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2020 r. wystąpił o:
- 1. Pomoc w wykupieniu recepty na środki przeciwbólowe.
- 2. Pomoc na pokrycie kosztów adwokackich związanych ze sporządzeniem skargi do TSUE.
- 3. Pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na przeżycie na podstawowe zakupy służące do fizycznego i biologicznego przeżycia.
- 4. Wszelkiej pomocy związanej z funkcjonowaniem podczas restrykcji obowiązujących w czasie pandemii koronawirusa, a przewidzianej dla osób w wieku + 60, tj. seniorów.
Organ I instancji rozpoznał wniosek W. S. w zakresie odnoszącym się do żądania określonego w pkt. 3, w kontekście art. 41, art. 39 i art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Ustalenia oraz analiza stanu faktycznego pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie nie występują okoliczności wskazujące na uzasadniony przypadek przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego. Z wywiadu środowiskowego sporządzonego w oparciu o informacje przekazane przez W. S. wynika, że jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z renty w ZUS w kwocie 1648,57 zł. Obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 402 zł, przez co do dyspozycji wnioskodawcy pozostało 1246,57 zł. Dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 701 zł, uprawniające do pomocy w formie zasiłku celowego.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie uznał, że dochody W. S. są wystarczające na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Wpływ na sposób rozstrzygnięcia mają również wyjaśnienia organu I instancji dotyczące wydatków Gminy na specjalne zasiłki celowe w kwocie 5060,27 zł, którymi objęto 48 środowisk, w tym w rejonie "H." 6 środowisk. Z charakterystyki wspartych środowisk wynika, że pomocy udzielono osobom o niższych dochodach niż dochód W. S., legitymujących się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, które ponoszą bardzo duże i udokumentowane koszty leczenia lub zakupu leków. Zgodnie ze stanowiskiem Kolegium, w zaistniałych okolicznościach organ I instancji prawidłowo orzekł, że specjalny zasiłek celowy nie przysługuje stronie z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do tutejszego sądu złożył W. S., nie formułując w odniesieniu do niej konkretnych zarzutów.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności w powyższym zakresie sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Jak stanowi art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507), dalej jako u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: (1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub też (2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Konstrukcja art. 41 u.p.s. wskazuje, że organ działa w warunkach uznania administracyjnego, tj. ma obowiązek rozpatrzenia indywidualnego wniosku osoby ubiegającej się o pomoc z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy, samodzielnie oceniając czy zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, będący przesłanką udzielenia jednej z form pomocy, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie: "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc – może nawet uzasadnionej – potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.
Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1363/19 i I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1890/19).
Obowiązkiem organu, do którego zwrócono się o udzielenie pomocy w zaspokojeniu swoich potrzeb, w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, jest zatem rozważenie sytuacji życiowej wnioskodawcy w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Podkreśla się, że przyznanie tego rodzaju zasiłku winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących oraz cele i zadania pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3256/18). Beneficjenci świadczeń z art. 41 pkt 1 u.p.s. nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy, zatem słusznie przyjmuje się, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, mając na względzie ograniczone środki finansowe i liczbę beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia zdarzeń wyjątkowych (wyrok NSA z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 179/18, wyrok NSA z 14 lipca 2017 r., I OSK 2056/16).
W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj., czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz wszechstronność oceny faktów.
W analizowanej sprawie wydanie decyzji zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej skarżącego. Organ uczynił przedmiotem analizy stan majątkowy oraz jego sytuację rodzinną i osobistą. Z dokonanych ustaleń bezspornie wynika, że skarżący posiada stały dochód w postaci renty, z którego jak sam podał po uwzględnieniu obciążeń wynoszących łącznie 402 zł w sumie do dyspozycji pozostało 1246,57 zł. Jakkolwiek kwota ta nie jest znaczna to jednak nadal przekracza wysokość ustalonego kryterium dochodowego. Trudno zatem przyjąć, że nie pozwala na zaspokojenie najbardziej niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że skarżący nie powołuje się na wystąpienie zdarzeń niecodziennych i nadzwyczajnych mogących zakłócić jego funkcjonowanie w środowisku. Organ nie dysponuje informacjami dotyczącymi stanu zdrowia, z których wynikałoby, że jest osobą niepełnosprawną bądź wymagającą specjalistycznego leczenia, którego kosztów nie jest w stanie ponieść pomimo posiadanych dochodów.
Nadto organ rozważał sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową skarżącego biorąc pod uwagę możliwości finansowe Gminy w kontekście potrzeb mieszkańców których dochody nie spełniają ustawowego kryterium i zasad na jakich przyznawana jest takim osobom pomoc. Umotywowanie swego stanowiska znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Uwzględniając powyższe, Sąd podziela prezentowany w sprawie pogląd, że skarżący nie wykazał okoliczności noszących znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. W konsekwencji organy stwierdzając brak podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego w kwocie określonej we wniosku nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W decyzji organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń, które zostały rozpatrzone i ocenione zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a sformułowane na ich podstawie wnioski mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).
W tym stanie faktycznym i prawnym, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.