Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania W. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia 1 lipca 2020 r. o odmowie przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego w kwocie 50.000 zł z przeznaczeniem na opłacenie prywatnego detektywa.
W uzasadnieniu SKO podniosło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji W. S. wskazał na złe traktowanie jego osoby przez pracowników MOPR w K. oraz dodał, że organ I instancji nie wziął pod uwagę faktu uiszczania przez niego, na rzecz syna, połowy kosztów mieszkania.
Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO ustaliło, że wnioskiem z 15 czerwca 2020 r. (złożonym podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu I instancji) oraz z dnia 30 czerwca 2020 r. złożonym na piśmie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. (dalej MOPR), W. S. zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 50.000 zł z przeznaczeniem na opłacenie prywatnego detektywa, który ustali nazwisko pracownika MOPR w K. naruszającego dobra osobiste skarżącego, poprzez udzielenie Policji fałszywych informacji o jego osobie, a Dyrekcja MOPR w K. odmówiła mu podania nazwiska osoby kilka razy już wzywającej patrol Policji.
Kolegium ustaliło, że W. S. jest osobą samotnie gospodarującą. Legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie spełnia kryterium dochodowego kwalifikującego do świadczeń z zakresu pomocy społecznej przyznawanych na zasadach ogólnych, tj. w warunkach spełnienia kryterium dochodowego, gdyż uzyskuje dochód w kwocie 1648,57 zł (za miesiąc maj 2020 r.) z tytułu renty z ZUS. Wg oświadczenia strony, miesięczne wydatki wynosiły 350 zł (energia, gaz, woda). Ponadto odwołujący się wskazał, że ponosi koszty mieszkania w wysokości ok. 800 zł miesięcznie płacąc je synowi P. S. do rąk własnych, poprzez pośrednika lub pocztę listem zwykłym. Jednakże nie przedstawił co do tego żadnych dowodów.
Tym samym Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż okoliczność przekazania ww. kwoty synowi na poczet opłaty czynszu nie może zostać uznana za wiarygodną, bowiem nie została w żaden sposób udokumentowana. Jednocześnie organ wskazał, że nawet przyjmując hipotetycznie, że odwołujący uiszcza ww. kwotę synowi, to nie pomniejsza ona jego dochodu, mając na uwadze dyspozycję art. 8 ust. 3 ustawy. Okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego czyni zatem niemożliwym przyznanie stronie pomocy w postaci zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej.
Prawidłowo zatem, zdaniem SKO, organ I instancji rozpatrzył wniosek skarżącego również w kontekście art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W świetle tego przepisu przyznanie zasiłku celowego specjalnego ma charakter wyjątkowy, a świadczenie jest przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Kolegium zauważyło, że z wyjaśnień organu ds. pomocy społecznej w K. wynika, że specjalnym zasiłkiem celowym w okresie od 1 maja 2020 r. do 31 lipca 2020 r. objęte były przede wszystkim osoby niepełnosprawne, pozostające pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów, których dochód po odliczeniu stałych, miesięcznych kosztów utrzymania nie pozwala na zakup leków, uiszczenia opłat, zaspokojenia najpilniejszych bieżących potrzeb. W maju 2020 r. najniższy specjalny zasiłek celowy wyniósł 87,43 zł, natomiast najwyższy 100 zł, w czerwcu 2020 r. było to odpowiednio 35,01 zł i 60 zł.
Reasumując SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że sfinansowanie usług detektywistycznych w kwocie 50.000 zł nie nosi znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej wyrażają zasadę, że pomoc państwa ma jedynie charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa jedynie w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Prawidłowa zatem jest ocena, że wniosek skarżącego nie uzasadnia przyznania zasiłku celowego specjalnego na opłacenie detektywa w żądanej kwocie.
Organ odwoławczy zauważył, że decyzja o przyznaniu pomocy w ww. formie wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jej otrzymania nie każda osoba musi ją otrzymać.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skardze W. S. wyjaśnił, że stanowisko tzw. "darmowego prawnika" MOPRu było i jest dokładnie takie, że tylko prywatny detektyw może "jeździć po świecie i poszukiwać dokumentów i świadków mojego zatrudnienia, a adwokat powinien napisać skargę do TS UE". Wynagrodzenie detektywa to 50.000 zł, a adwokata za napisanie skargi do TSUE to 40.000 zł.
Skarżący wskazał, że przyznanie mu zasiłku w kwocie 50.000 zł to nie był jego pomysł i nie upierał się przy konkretnej formie pomocy. Zasiłek taki "wymyślił prawnik z MOPRu", gdyż tyle kosztuje opłacenie prywatnego detektywa, wynajętego na zlecenie do uzyskania wymaganej przez ZUS dokumentacji i poszukiwania świadków z okresów pracy sprzed 30 lat.
W. S. zarzucił, że decyzja SKO służy "gnojeniu ludzi i urządzaniu sobie pogromów Kieleckich nr 2 na osobach starszych i niepełnosprawnych". Organ "wypisuje głupoty" o kosztach ponoszonych przez skarżącego na mieszkanie.
Wyjaśnił, że pracownicy MOPR [...] wielokrotnie wzywali Policję do przeprowadzenia interwencji wobec jego osoby. Przed Policją był szkalowany i naruszano jego dobra osobiste. Zwrócił się o podanie mu danych (nazwiska) pracownika, który wezwał Policję, ale Dyrekcja odmówiła mu tego powołując się na ochronę danych osobowych. Zatem detektyw do prowadzenia jego spraw emerytalnych za 50.000 zł mógłby dodatkowo ustalić nazwisko pracownika MOPR, który, naruszając dane osobowe skarżącego, "wydzwaniał" na Policję.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID – 19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Z akt sprawy wynika, że organy rozpatrywały wniosek W. S. z 15 czerwca 2020 r. (złożony telefonicznie w trakcie rozmowy z pracownikiem MOPR w K.) o przyznanie "zasiłku celowego w kwocie 50 tysięcy złotych na opłacenie prywatnego detektywa" celem ustalenia, który pracownik Rejonu Opiekuńczego "[...]" dnia 2 kwietnia 2020 r. wezwał na interwencję patrol Policji. Wniosek w tym samym przedmiocie skarżący złożył również w piśmie z 30 czerwca 2020 r. Pomoc tego rodzaju udzielana jest w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41,art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł.
Badając sytuację materialną i osobistą W. S., który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, organy ustaliły, że na dochód skarżącego składa się renta z ZUS w wysokości 1648,57 zł. Stałe obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 350 zł (z wywiadu środowiskowego wynika, że chodzi o wydatki na energię elektryczną, wodę i gaz), a więc dochód, jaki wnioskodawcy pozostawał do dyspozycji to kwota 1298,57 zł. Z dokumentacji zgromadzonej przez organ I instancji wynika również, że
W. S. zajmuje lokal bez tytułu prawnego, jednak twierdzi, że z racji czynszu przekazuje synowi kwotę 800 zł miesięcznie. Nie przedstawił przy tym żadnych dowodów na potwierdzenie tej okoliczności.
Słusznie organy przyjęły, że w świetle art. 8 ust. 3 ustawy, nie ma podstaw do odliczenia powyższej kwoty 800 zł od dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, co oznacza, że przekracza on kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 ustawy.
Rację ma również SKO, że sam fakt, że dochody skarżącego przekraczają kwotę kryterium dochodowego nie mógł stanowić odmowy przyznania mu pomocy, a to z uwagi na treść art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ może zatem, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, przyznając mu jednocześnie możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.
Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608).
Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).
Przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i różniący się od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sama sobie z nim poradzić (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175).
Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, które sąd orzekający w pełni podziela, należy podzielić stanowisko organu, że nie sposób uznać, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Za takim stanowiskiem przemawia zarówno charakter wniosku, jak również wysokość żądanego świadczenia.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).
Przedmiot wniosku (opłacenie prywatnego detektywa celem ustalenia, który pracownik Rejonu Opiekuńczego "[...]" dnia 2 kwietnia 2020 r. wezwał na interwencję patrol Policji) jak i kwota tej pomocy (50.000 zł) w żaden sposób nie wpisują się w cele pomocy społecznej, nie stanowią niezbędnej potrzeby. W bardzo wyrazisty sposób odbiegają przy tym w każdym aspekcie od przedstawionych przez organ kwot zasiłków celowych specjalnych wypłacanych w K., które są przeznaczane na pomoc osobom chorym, niepełnosprawnym, celem zakupu leków i zaspokajania najpilniejszych bieżących potrzeb. Wobec pozostawania wielu osób, objętych pomocą w Rejonie Opiekuńczym "[...]" w K., w sytuacji materialnej i życiowej trudniejszej od skarżącego, przyznanie mu zasiłku we wskazanych okolicznościach byłoby nieadekwatne do możliwości finansowych MOPR w K. i naruszałoby zasady sprawiedliwości społecznej.
W tej sytuacji rację ma organ odwoławczy, że opłacenie prywatnego detektywa nie jest wydatkiem "pierwszej potrzeby", ani też wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.