Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 września 2020 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzję z dnia 29 kwietnia 2020 r., znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania D. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca A. R. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1lit. b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) dalej zwanej "u.ś.r.", gdyż niepełnosprawność A. R. istnieje od 53 roku życia, jak również osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i jest aktywna zawodowo (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.).
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik D. R. zarzucił organowi błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a u.s.r., podczas, gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w analizowanej sprawie dla jej rozstrzygnięcia nie ma znaczenia przesłanka z art. 17 ust. 1lit. b u.ś.r. We wspomnianym wyroku TK orzekł, że art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W orzecznictwie na tle stosowania tego przepisu prezentowane jest stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności.
Natomiast organ II instancji podzielił w pełni stanowisko MOPR, że A. R. – żona osoby wymagającej opieki ur. 14 stycznia 19071 r. jest osobą pracującą, nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi – D. R. wnioskowanego na ojca – A. R. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 września 2020 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D. R. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.s.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W oparciu o ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie D. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postepowania i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu podniesiono, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. dokonana przez organ prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pozostając przy wyniku wykładni językowej tego przepisu należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Poprzestanie na wykładni językowej i nie zastosowanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu jest zdaniem skarżącego nie wystarczające. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych przypadkach, prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny: ojciec skarżącego – A. R. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jego żona – A. R. jest osobą aktywną zawodowo, zaś syn D. R. ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne wnioskowane na ojca.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak stanowi art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy opiera się na przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:
- a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Organ II instancji poprzestał na wykładni językowej tego przepisu, zaś zdaniem skarżącego w jego sprawie zachodzi konieczność dokonania wykładni systemowej i funkcjonalnej, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącego nie zasługuje na akceptację. Literalna treść przepisu jest jednoznaczna i wynika z niej, że negatywną przesłanką dla osób, które są uprawnione do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Taka sytuacja w analizowanej sprawie występuje. Równocześnie brak jest szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie innej wykładni niż tylko językowej (systemowej, celowościowej) tego przepisu. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. określił komu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadą jest, że prawo to przysługuje tym, na których ciąży względem osoby wymagającej opieki, obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych: obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).
W świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.
Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.
W analizowanej sprawie brak jest zarówno przeszkód prawnych jak i faktycznych (np. z uwagi na wiek lub stwierdzone dolegliwości zdrowotne), które uniemożliwiałyby żonie A. R. sprawowanie opieki nad mężem A. R. Okoliczność, że A. R. pozostaje w zatrudnieniu nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia. W orzecznictwie eksponuje się pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, zgodnie z którym, realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
Z uwagi na negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a organy nie naruszyły aktualnie obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z powyższym brak było podstaw do uwzględnienia skargi.
Mając na uwadze powyższe wywody, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325),c skargę oddalił.