Uzasadnienie
Pismem z dnia 8 stycznia 2002r. A. C. (zwany dalej skarżącym) zwrócił się o udzielenie realnej pomocy materialnej, zasiłku celowego na zakup biletów MZK w kwocie 90 zł oraz 220 zł na dokończenie remontu łazienki (zakup i zamontowanie dwóch baterii) oraz zasiłku okresowego w kwocie 447 zł przez okres pół roku.
Z przeprowadzonej w dniu [...].01.2002r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący mieszka wspólnie z żoną i dziećmi w jednym mieszkaniu. Jednak z żoną (która wraz z dziećmi zajmuje osobne pomieszczenie) pozostaje w faktycznej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe (pozostaje na własnym utrzymaniu). Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje żadnego dochodu.
Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej i Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. decyzją z dnia [...] stycznia 2002r., nr [...] na podstawie art.3, art.4, art.32 ust. 1 i 2, art.36, art.38 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r., nr 64, poz. 414 z późn. zm.) udzielił skarżącemu pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w kwocie 60 zł z przeznaczeniem na żywność.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja, a w szczególności wywiad środowiskowy potwierdzają zasadność wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność, jako niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast wysokość udzielonego świadczenia podyktowana jest ograniczonymi środkami finansowymi pozostającymi w dyspozycji organu.
Skarżący odwołał się od w/w decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] powołując się na art. 2, 4, 7, 8, 9, 12, 30, 31, 51, 61, 67, 68, 71 i 91 Konstytucji RP w związku z art. 12 i 13 Europejskiej Karty Społecznej sporządzonej w Turynie dnia 18.10.1961 r. (Dz.U. z 1999r., nr 8, poz.67) oraz subsydiarnie na art.2, 3, 4, 31, 36 i następne ustawy z dnia 29.11.1990r. o pomocy społecznej. W swoim odwołaniu skarżący pyta jaką żywność można zakupić za 60 zł.,.przyznane świadczenie pomocowe "na żywność" jest całkowicie nieadekwatne do sytuacji w jakiej się znajduję.'' W konsekwencji skarżący wniósł o przeprowadzenie postępowania odwoławczego zgodnie z k.p.a. oraz rozpoznanie sprawy na jawnej rozprawie administracyjnej z jego udziałem, po wcześniejszym umożliwieniu mu zapoznania się z aktami sprawy, statutem, regulaminem organizacyjnym i budżetem. Żąda także przesłuchania na rozprawie świadków - pracowników socjalnych oraz przesłanie stosownej sygnalizacji do Wojewody.
Decyzją z dnia 12 marca 2002r., nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz stan faktyczny sprawy. Podniesiono także, iż w decyzji organu I instancji orzeczono jedynie o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywność.,,Natomiast odnośnie przyznania świadczeń wymienionych we wniosku, organ I instancji wydał odrębne decyzje, od których P. A. C. także wniósł odwołania do Kolegium. (...) Kolegium wielokrotnie wyjaśniało stronie zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej tj., że są one świadczeniami uznaniowymi, a ich wysokość uzależniona jest przede wszystkim od możliwości finansowych ośrodka i że wnioskodawca nie może oczekiwać, że świadczenia te zaspokoją wszystkie jego potrzeby." Średnia kwota przyznawanego przez organ I instancji zasiłku celowego wynosi 50 - 60 zł. Wysokość przyznanego wnioskodawcy świadczenia, jest zatem taka sama, jak przekazana innym podopiecznym.
Kolegium nie znalazło także podstaw do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej oraz wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. Odnośnie udostępnienia dokumentów dotyczących działalności MOPR w K. może to nastąpić w odrębnym postępowaniu na podstawie regulacji prawnej jaką jest ustawa o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. nr 112, poz. 1198).
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2002r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C.. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO w [...]. Zarzuca, iż Kolegium nie przeprowadziło postępowania odwoławczego, w szczególności nie rozpatrywano sprawy na rozprawie administracyjnej i nie przesłuchano świadków - czego skarżący się domagał. Dlatego wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej w istocie dla pozoru, aby odmówić mnie udzielenia realnej pomocy materialnej'', zobowiązanie SKO w [...] do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i prowadzenia postępowania odwoławczego zgodnie z k.p.a. oraz zapewnienia dostępu strony do informacji procesowej, "jak też przestrzegania równości stron poprzez uznanie, że w postępowaniu odwoławczym organ pierwszej instancji jest równouprawniona strona postępowania, a nie podopiecznym Kolegium." Żąda także przesłania stosownej sygnalizacji do Wojewody o niewłaściwym i stronniczym załatwianiu jego spraw, a także zobowiązanie organu I instancji do udostępnienia mu danych o które bezskutecznie zabiega (statutu, regulaminu organizacyjnego i budżetu MOPR w K. za 2000, 2001 i 2002 rok).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.
Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art.134 cyt. wyżej ustawy) Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 marca 2002r., nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych.
Poza tak określonym zakresem rozpoznania leży żądanie skarżącego do zobowiązania organów orzekających w sprawie do udostępnienia wskazanych przez niego dokumentów i informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznych (Dz. U. nr 12, poz. 1198). Są to bowiem zagadnienia regulowane wskazaną wyżej ustawą i realizowane w odrębnym postępowaniu, w trybie i na zasadach wskazanych w tej ustawie, a nie ustawą o pomocy społecznej. Podobnie ocenić należy żądanie skarżącego do przesłania przez Sąd odpowiedniej sygnalizacji Wojewodzie odnośnie działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], która to zresztą instytucja w najmniejszym stopniu nie podlega Wojewodzie.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele.
Zgodnie z brzmieniem art.32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r., sygn. I SA 945/00)
Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art. 13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzystają z pomocy społecznej.
Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa skarżącego. Ustalono, iż skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie osiągnął żadnego dochodu w stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego w tym przypadku 447 zł. Okoliczność ta umożliwiała rozważenie wniosku o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona dać więcej niż posiada. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. l ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r., sygn. SA/Gd 2497/94) Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele.
Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II SA/Gd 4332/01)
Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, poz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony -możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r., sygn. I S.A. 1649/93)
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż przyznanie zasiłku celowego jest w kwocie 60 zł jest niewystarczające w stosunku do jego potrzeb i oczekiwań - mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.), która została udokumentowana, jak również może nastąpić poprzez przyznanie pomocy w,.naturze".
Nieuwzględnienie oczekiwań skarżącego nie było zatem wynikiem dowolności w działaniu organu administracji publicznej, lecz mieściło się w granicach dozwolonego uznania administracyjnego
Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty skarżącego dotyczące prowadzonego postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania sądowego, przewagę ma zasada pisemności. Stąd też w zasadzie całość materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego gromadzona jest przy pomocy pism i dokumentów. Skarżący również mógł w toku prowadzonego postępowania wnieść na piśmie dodatkowe uwagi i wskazać dodatkowe okoliczności. Dlatego też -zgodnie z zapisami art. 89 k.p.a. - rozprawę administracyjną organ prowadzący postępowanie przeprowadzi w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uprowadzenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. A zatem samo żądanie przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, że swoje stanowisko mógł on przekazać również pisemnie, oraz nie przeprowadzenie jej przez organ administracyjny nie stanowiło uchybienia procedurze administracyjnej i nie wpłynęło na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została zgromadzona i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było potrzebne do jej wyjaśnienia.
Podsumowując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 60 zł. było uzasadnione, nastąpiło to na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o jej oddaleniu.