Uzasadnienie
Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia 26.03.2003 r ([...]), Utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].02.2003 r ([...]) wydaną po wznowieniu postępowania orzekającą o odmowie przyznania A. M. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...].11. 2001 r, orzekającej, że zasiłek dla bezrobotnych pobrany w okresie od [...].11. 2001 r do [...].11.2002 r jest świadczeniem nienależnym i zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie brutto [...]zł.
W uzasadnieniu decyzji organy wskazały na następujące okoliczności faktyczne:
A. M. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] w dniu [...].05.2001 r jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku do dnia [...].11. 2002 r.W związku ze spełnieniem, ze względu na bezrobotną małżonkę i dziecko w wieku do lat 15 warunków z art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b" ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U.z 2001 r Nr 6 poz. 56) wydana została decyzja przedłużająca prawo do zasiłku na okres od [...].11. 2001 r do [...].11.2002 r.
W dniu [...].12.2002 r wpłynęła do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o tym, że na mocy wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].11. 2002 r przyznana została, żonie skarżącego I. M. rentę z tytułu niezdolności do pracy na okres od [...].10.2001 r do [...].12. 2002 r. W tych okolicznościach organ postanowieniem z dnia [...].02. 2002 r powołując się na przepis art. 145 § 1 ustawy k.p.a, wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...].01.2002 r orzekającą o przyznaniu A. M. prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres przedłużony w związku z warunkami z art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - tj. od dnia [...].11. 2001 r do [...].11.2002 r.
W wyniku tego wznowienia organ pierwszej instancji wydał oznaczoną na wstępie decyzję, w której uchylił ostateczna decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...].01.2002 r ([...]) orzekającą o przyznaniu A. M. zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...].11.2001 r do [...].11.2002 r i równocześnie orzekł o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od [...].11.2001 i o uznaniu zasiłku pobranego za okres od [...].11. 2001 r do [...].11. 2002 r za nienależnie pobrane świadczenia oraz nałożył na A. M. obowiązek zwrotu tego świadczenia (w kwcie [...]brutto).
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit "c" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z którego treści wynika, iż za osobę bezrobotną nie może zostać uznaną osoba, która nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tymczasem jak się okazało I. M. nabyła wstecz - na mocy orzeczenia sądowego prawo do renty, skutkiem czego nie mogła w tym samym okresie za który przyznano rentę tj. [...].10.2001 r - [...].12. 2002 r zostać uznaną za osobę bezrobotną, w związku z powyższym organ pierwszej instancji wydał - (jak należy się domyślać niezależnie od wznowionego postępowania) w dniu [...].12. 2002 r decyzję o utracie przez I. M. statusu osoby bezrobotnej od [...].10. 2001 r.
W opisanej sytuacji zdaniem organu pierwszej instancji nie było podstaw do przyznania A. M zasiłku dla bezrobotnych w oparciu o przepis art. 25 ust. 1 pkt 3 lit "b", gdyż jednym z warunków koniecznych do nabycia prawa jest posiadanie statusu osoby bezrobotnej przez oboje małżonków. Tym samym zaistniały przesłanki do uznania wypłaconego zasiłku, za nienależne świadczenie i w rozumieniu art.28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 orzeczono o obowiązku zwrotu świadczenia..
W odwołaniu od tj. decyzji A. M. podnosił, iż jego żona w czasie gdy przedłużono mu okres zasiłkowy faktycznie pozostawała bez żadnych świadczeń ani z systemu ubezpieczeń społecznych, ani z pomocy społecznej ani też z Funduszu Pracy.Na utrzymaniu pozostawał 9-letni syn a zaległą rentę wypłacono dopiero w styczniu 2003 r, w kwocie niższej niż pobrany za ten okres zasiłek.Aktualnie skarżący nie ma możliwości zwrotu tego świadczenia, gdyż nie ma pomocy, choruje i pozostaje bez środków do życia.
Organ odwoławczy - Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i utrzymał decyzję w mocy, pouczając równocześnie o możliwości ubiegania się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.
W skardze wniesionej na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, A. M. domagał się " wycofania " decyzji w zakresie żądania zwrotu wypłaconego zasiłku. Podkreślił, iż w spornym okresie zasiłek ten był jedynym źródłem utrzymania rodziny. Odebranie żonie przez ZUS prawa do renty i trwające postępowanie odwoławcze przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zakończone zostało dopiero po kilku miesiącach, wydane [...].11.2002 r przyznającym rentę za okres wsteczny od [...].10. 2001 r do [...].12. 2002 r. Nadto zarzucał, iż wbrew twierdzeniom Wojewody nie został pouczony o obowiązku zwrotu świadczenia.
W związku z wejściem w życie z datą [...].01.2004 r ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 o p.s.a, sprawy w których skargi wniesiono do Naczelnego Sadu Administracyjnego a postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych: ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.).
Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Powołany przez organy przepis art.2 ust. 1 pkt 2 lit.,, c " ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowiąc definicję legalną pojęcia osoby bezrobotnej wyklucza z kręgu osób bezrobotnych m.in. te osoby, które nabyły prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Analizując sytuację zaistniałą wskutek przyznania żonie skarżącego I. M. renty za okres wsteczny należy zauważyć, iż " nabycie " uprawnień nastąpiło dopiero w dacie uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w wykonaniu którego wypłacona została - zaległa renta.
Orzeczenie takie posiada bowiem charakter konstytutywny. Oznacza to, iż uprawnienie do renty za okres wskazany w wyroku powstaje dopiero na mocy tego wyroku..
Natomiast w dacie wydania uchylonej po wznowieniu postępowania decyzji przedłużającej skarżącemu prawo do renty w związku ze spełnieniem kryterium z art. 25 ust. 1 lit. "b" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, żona skarżącego faktycznie nie posiadała ustalonych uprawnień do renty. Brak było zatem podstaw do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].01. 2002 r ([...]). W ocenie roku przyznania prawa do renty na okres za który organ przedłużył okres zasiłkowy małżonkowi uprawnionej do tej renty I. M., stanowiło przesłankę wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, gdyż organ był władny zbadać wpływ tej nowej okoliczności faktycznej na wynik postępowania o przedłużenie okresu zasiłkowego.
Jednakże przyjęcie, iż I. M. już wdacie wydania decyzji z dnia [...].01. 2002 r nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy polega na błędnej ocenie charakteru wyroku przyznającego to prawo.
Organy mianowicie przyjęły, że ustalenie prawa do renty jest orzeczeniem deklaratoryjnym wywołującym skutek od daty wskazanej w orzeczeniu. Zdaniem Sądu wskazanie czasokresu na który ma być wypłacona renta nie jest tożsame z powstaniem uprawnień. Prawo do renty nie powstaje bowiem z mocy samego prawa, po spełnieniu określonych przesłanek, lecz dopiero na podstawie decyzji organu rentowego lub w razie sporu - na mocy wyroku sądu.
W jednym i drugim przypadku są to orzeczenia przyznające -ustalające uprawnienia, a zatem konstytutywne.
Uchylając decyzję z dnia [...].01. 2002 r organ pierwszej instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisu art. 2 ust.1 pkt 2 lit. "c" ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Natomiast znajdująca się w aktach decyzja pozbawiająca I. M. statusu osoby bezrobotnej od [...].10. 20021 r i nie została doręczona, a przynajmniej z dołączonych akt nie można tego ustalić, brak zatem było podstaw do uznania, iż mogło stanowić podstawę uchylenia decyzji z [...].01. 2002 r (w/w).
W tych okolicznościach brak było podstaw do uznania wypłaconego A. M. za sporny okres zasiłku, za świadczenie nienależne.
Nienależnym świadczeniem w rozumieniu art.28 ust. 1 i ust.2 pkt 3 jest zasiłek wypłacony osobie za okres za który nabyła prawo do renty jeżeli organ rentowy nie dokonał pomniejszenia na zasadach określonych w art. 29.
Przepis ten stanowi samodzielną podstawę orzeczenia o zwrocie świadczenia, niezależną od wznowienia postępowania w sprawie o jego przyznanie.
Jednakże trzeba zauważyć, iż przepis ten dotyczy osoby, która pobrała świadczenia za okres za który wypłacono jej rentę.
Regulacja ta, jako przepis szczególny wprowadzony, ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawodawcy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu....... (Dz.U.Nr 154 poz. 1793), nie mógł być zastosowany w stosunku do skarżącego także z tego powodu, iż nie został on jego treścią pouczony. Decyzja przedłużająca zasiłek zapadła wprawdzie w dacie obowiązywania tego zapisu, jednakże nie zawierała stosownego pouczenia.
Warunkiem uznania świadczenia za nienależne jest, jak wynika z treści art.28 ust.2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu (w/w), pouczenie o okolicznościach powodujących ustanie do jego pobrania. Nie można uznać, za takie pouczenie, zawarte w decyzji sformułowane, iż przyznanie świadczenia i wypłata następuje pod warunkiem, że nie zachodzą okoliczności powodujące jego utratę.
Reasumując, Sąd dopatrując się powyższych uchybień i błędnego zastosowania przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, uchylił zaskarżoną decyzję Jak i poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji, wstrzymując równocześnie jej wykonanie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a " i " c" i art. 152 p.p.s.a.