Uzasadnienie
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 lipca 2014 roku o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 16 maja 2014 roku w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności skarżący Z. N., reprezentowany przez radcę prawnego M. K., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że źródłem utrzymania Z. N. jest świadczenie emerytalne w wysokości ok. 1.600 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni ok. 44 m². Wnioskodawca nie posiada oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Rubryka 6 formularza "Stan rodzinny", w której należało wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, pozostała niewypełniona.
Uzasadniając wniosek o prawo pomocy Z. N. podniósł, iż jego sytuacja majątkowa i zdrowotna uniemożliwia mu poniesienie opłaty sądowej. Aktualnie skarżący jest na emeryturze i otrzymuje ok. 1.300 zł netto miesięcznie. Ze względu na stan zdrowia (przebyta operacja usunięcia lewego płuca) nie jest on w stanie podjąć dodatkowej pracy. Skala wydatków na bieżące utrzymanie nie pozwala na odłożenie kwoty, która byłaby wystarczająca na uiszczenie opłaty sądowej. Miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: czynsz za mieszkanie 350 zł, opłaty za gaz, prąd, TV i internet ok. 400 zł, lekarstwa 200 zł, jedzenie 450 zł. W związku z powyższym skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych Z. N., jego pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: oświadczenie, czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami – w drugim przypadku należało wykazać wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym podając ich stan majątkowy oraz źródło i wysokość miesięcznych dochodów, udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego – odcinkiem emerytury za sierpień 2014 roku lub wyciągiem z rachunku bankowego, na który wpływa świadczenie, przesłanie wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.) oraz kosztów ponoszonych na leczenie, a także oświadczenie z jakich środków pokrywa on wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Wezwanie, jak wynika z nadesłanego przez właściwy urząd pocztowy potwierdzenia odbioru, zostało doręczone radcy prawnemu M. K. w dniu 8 września 2014 roku. Tym samym termin do uzupełnienia wniosku upływał z dniem 15 września 2014 roku. Mimo upływu zakreślonego terminu strona nie odniosła się do wezwania.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Aby dokonać rzetelnej oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Zdaniem orzekającego Z. N. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane. Ustalenia wymagała przede wszystkim kwestia, czy wnioskodawca gospodaruje samotnie, czy też prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wspólnie z innymi członkami rodziny. Rubryka 6 formularza "PPF", gdzie należało wpisać osoby wspólnie gospodarujące pozostała bowiem niewypełniona, a w uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny, co sugeruje, iż skarżący rodzinę taką posiada. Informacje w tym przedmiocie są o tyle istotne, iż w przypadku, gdy wnioskodawca wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny wspólnie gospodarujących, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek w utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08).
Ponadto potwierdzenia dokumentami źródłowymi wymagały deklarowane przez skarżącego dochody i wydatki. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z emerytury w wysokości ok 1.300 zł netto, natomiast suma deklarowanych przez niego miesięcznych wydatków przewyższa wykazane dochody, wynosi bowiem 1.400 zł (czynsz 350 zł, prąd, gaz, TV, internet ok.400 zł, lekarstwa 200 zł, jedzenie 450 zł).
Nieudzielanie przez skarżącego informacji, o których mowa w skierowanym do niego wezwaniu, a także nieprzesłanie dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości płatniczych Z. N.. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym wniosek strony o przyznanie prawa pomocy należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.