Uzasadnienie
Niniejsza sprawa została wszczęta wskutek skargi M.O., E.M., M.K., E.S. H.D. i T.D. na postanowienie Wojewody [...] z dnia 28 listopada 2016r. znak. [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania scaleniowego.
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 31 marca 2017r. zwolnił skarżącą M.K. od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W postanowieniu wskazano, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jednocześnie referendarz uznał, że stan majątkowy skarżącej – w szczególności fakt posiadania nieruchomości - nie uzasadnia przyznania radcy prawnego z urzędu.
M.K. wniosła w terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Podniosła w nim, że sprawa jest dla niej niezrozumiała i zbyt zawiła, a na profesjonalnego pełnomocnika ją nie stać. Zwróciła uwagę również na swój wiek i stan zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu sytuacja skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, a zatem zaskarżone postanowienie należało zmienić.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Utrzymuje się z dochodów z tytułu emerytury w kwocie 1060 zł. Jest osoba schorowaną, wymagającą opieki osób trzecich. Uzasadniając wniosek M.K. podniosła, że od ponad 20 lat jest inwalidką pierwszej grupy i utrzymuje się z niewielkiej emerytury. Wnioskodawczyni jest schorowana i wymaga stałej pomocy. Z powodu złego stanu zdrowia nie użytkuje ona gruntów rolnych, ani nie może przekazać ich swoim dzieciom z powodu problemów związanych ze scaleniem gruntów w L. Środki finansowe, którymi dysponuje w miesiącu wystarczają jedynie na jej bieżące potrzeby. Za media strona opłaca około 200 zł, koszty leczenia wynoszą około 150-300 zł miesięcznie, a wizyty u lekarzy ok. 100-200 zł. Ponadto na bieżące utrzymanie, jedzenie, ubranie, środki czystości i dojazdy do lekarzy potrzebuje ona około 200 zł. Z urzędu Sądowi wiadomo (por. akta sprawy [...]), że synowie skarżącej, którzy są współwłaścicielami gruntów od wielu lat mieszkają i pracują poza L. Pod tym samym adresem co skarżąca zamieszkuje także jej córka A.K., z której pomocy strona często korzysta, jednakże prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe.
Nieruchomości rolne nie przynoszą stronie żadnych pożytków, ponieważ nie są przez nią wykorzystywane z powodu niepełnosprawności i bardzo poważnych problemów zdrowotnych. Grunty są w niewielkim stopniu użytkowane przez syna W.K., skarżąca nie wie jednak czy przynoszą mu jakiekolwiek pożytki. Z racji różnych problemów zdrowotnych wnioskodawczyni zmuszona jest często korzystać z prywatnych wizyt u lekarzy.
Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. użytkowej 60 m2 i wartości ok. 100 000 zł. Strona jest także współwłaścicielką użytków rolnych o areale 6,9971 ha, gruntów leśnych o powierzchni 6,4278 ha i budynku gospodarczego oraz właścicielką użytków rolnych o powierzchni 1,7603 ha i gruntów leśnych wielkości 0,5342 ha. Nie posiada ona inwentarza żywego, ani urządzeń służących do produkcji rolnej. Nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania oszczędności.
Analizując sytuację zarobkową, majątkową i życiową skarżącej należy uznać, że rozstrzygnięcie, zawarte w zaskarżonym postanowieniu nie jest słuszne. Orzekający uznał bowiem, że skarżącej nie stać na poniesienie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą zaledwie 100 zł (wpis od skargi), a jednocześnie stwierdził, że sytuacja skarżącej nie uzasadnia przyznania jej pełnomocnika z urzędu. Jest rzeczą oczywistą, że koszt pomocy prawnej z wyboru byłby wielokrotnie wyższy od wysokości wpisu od skargi, co wynika chociażby z wysokości stawki minimalnej, która w tego rodzaju sprawie wynosi 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).
Przedstawione i w znacznej mierze udokumentowane wydatki miesięczne skarżącej wahają się od 650 do 1100 zł, a zatem czasowo mogą nawet przekraczać jej miesięczne dochody. Skarżąca jest co prawda właścicielką nieruchomości o znacznej powierzchni, co należało uwzględnić przy ocenie jej możliwości finansowych. Jednocześnie trzeba uwzględnić przy tym jej wiek i stan zdrowia, a także fakt, iż sytuacja prawna (postępowania scaleniowe) tych gruntów może utrudnić obrót tymi nieruchomościami czy uzyskanie z nich dochodu.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie, za podstawę biorąc art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a.