Uzasadnienie
W dniu........ grudnia 2007r. skarżący A.R. i K.R. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia........2007r. wydaną w sprawie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości.
Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację majątkową, brak wystarczających środków finansowych dla uiszczenia wysokiego, naliczonego przez Sąd wpisu sądowego. Podnoszą, iż skarżąca od 2005 roku była osobą bezrobotną i dopiero w kwietniu 2007 znalazła pracę przez Urząd Pracy.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wraz z dwoma małoletnimi córkami. Rodzina wnioskodawców utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości [....] zł, dochodu z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości około [....] zł oraz zasiłków rodzinnych na dzieci w kwocie [....] zł. Łączne zatem dochody 4 – osobowej rodziny wynoszą [...] zł.
Z oświadczenia skarżących znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż rodzina wnioskodawców posiada dom powstały po adaptacji budynku gospodarczego o pow....... m2, oraz działkę o pow..... ary. Wnioskodawcy nie wykazują cennych ruchomości ani oszczędności.
W pierwszej kolejności Sąd pragnie zaznaczyć, iż powyższa sprawa nie należy do katalogu spraw wymienionych w przepisie art. 239 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwolnionych mocą ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Rozpoznając zatem merytorycznie wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, Sąd zważył, co następuje.
W ocenie Sądu, wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanej pomocy prawnej stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy.
W ocenie Sądu, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Rodzina skarżących posiada co prawda stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wnioskodawców i prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości średniomiesięcznie [...] zł, jednakże, przy wykazanych kosztach utrzymania, braku oszczędności, poniesienie jednorazowych kosztów wpisu sądowego w kwocie 489,78 zł mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawców i ich najbliższych.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę w szczególności powyżej przedstawione okoliczności, zaistniały zatem przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ½ części wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności winny natomiast uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały w sposób nie budzący wątpliwości wykazane i udowodnione w stopniu uzasadniającym zwolnienie w 1/2 części od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Należy jednakże dodać, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Skarżący posiadający dochód tytułu wynagrodzenia za prace oraz prowadzenia działalności gospodarczej będą w stanie zdaniem Sądu, przy częściowym zwolnieniu od kosztów, wygenerować środki finansowe na pokrycie przynajmniej części należnych kosztów sądowych.
Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie adwokata z urzędu, Sąd stwierdził, iż strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Obydwoje skarżący osiągają dochód, nie wykazano szczególnych okoliczności, dodatkowych obciążeń budżetu domowego czy też specjalnych wydatków rodziny, które w znaczny sposób uszczuplałyby jej miesięczny budżet, a które stanowiłyby podstawę do uznania, iż wnioskodawcy nie są w stanie zaoszczędzić stosownej kwoty dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Ustanowienie kwalifikowanego zastępcy prawnego należy do sytuacji wyjątkowych. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 a także w art. 140 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu.
Stosownie bowiem do art. 134 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wszechstronnie i wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez osobę nie posiadającą wykształcenia prawniczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).