Uzasadnienie
Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody z dnia 18 sierpnia 2015 roku w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania skarżący D.F. i J.F., działający przez adwokata M.P., złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżący oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Na ich utrzymaniu pozostaje dorosła córka S.K. ur. 1983 r. oraz troje jej dzieci: N.K. ur. 2004 r., N.K. ur. 2009 r. i B.M. ur. 2013 r. Źródłem utrzymania wnioskodawców jest ich wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości 4.205,78 zł (D.F. [...] zł, a J.F. [...] zł). Córka skarżących pobiera zasiłek wraz z dodatkiem dla samotnej matki w wysokości 1.200 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni ok. 120 m² wartości ok. 500 tys. zł położony w K. na działce nr ewid. [...] oraz mieszkanie o powierzchni 56 m² położone w K. o wartości ok. 250 tys. zł. Jako przedmiot wartościowy wnioskodawcy wskazali samochód Peugeot 205, rok produkcji 2009 o wartości ok. 17 tys. zł. Strony nie dysponują oszczędnościami, papierami wartościowymi, innymi prawami majątkowymi, ani wierzytelnościami.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, że ich rodzina jest aktualnie w bardzo trudnej sytuacji osobistej i finansowej. Skarżący mieszkają w zakupionym 12 lat temu domu jednorodzinnym przy ul. [...] w K.. Koszty utrzymania domu, szczególnie zimą są bardzo wysokie. J.F. jest poważnie chory, przeszedł zawał mózgu, a ponadto cierpi na owrzodzeniowe zapalenie jelita. D.F. pozostaje w stałym leczeniu kardiologicznym i psychiatrycznym. Na utrzymaniu skarżących pozostaje ich córka S.K., która została wdową i sama wychowuje troje dzieci w wieku 11 lat, 6 lat i 2 lata. Córka, poza zasiłkiem i dodatkiem dla samotnej matki, nie osiąga żadnych dochodów, nie otrzymuje też alimentów. Najstarsza wnuczka skarżących cierpi na astmę i jest zmuszona regularnie przyjmować leki. Z uwagi na te okoliczności skarżący na bieżąco utrzymują córkę i wnuki, oddali im do dyspozycji mieszkanie w K. os.[...], którego koszty utrzymania pokrywają w całości.
Dochody łączne rodziny wynoszą 5.400 zł, jednakże wysokość samych stałych opłat to min. 2.500 zł. Z pozostałej kwoty 2.900 zł utrzymuje się sześcioosobowa rodzina, w tym dwoje dzieci w wieku szkolnym. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: utrzymanie domu na ul. [...] prąd 150-200 zł, gaz ok. 900 zł, woda i ścieki 356,85 zł, utrzymanie mieszkania os. [...]: czynsz i woda 790 zł, prąd 100 zł, dodatkowo leki dla wnuczki 60 zł oraz leki skarżących ok. 200 zł miesięcznie. Z uwagi na przedstawione okoliczności skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Do wniosku załączone zostały zaświadczenia o dochodach skarżących, dokumenty potwierdzające stan zdrowia D.F., J.F. i N.K. kopie trzech faktur za lekarstwa N.K., kopie faktur za wodę i ścieki, energię elektryczną i gaz.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domagają się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez D.F. i J.F. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna skarżących nie nosi bowiem znamion ubóstwa, czy biedy. Małżonkowie mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, są właścicielami majątku nieruchomego w postaci domu o wartości ok. 500 tys. zł oraz mieszkania o wartości ok. 250 tys. zł. Są także właścicielami samochodu osobowego o wartości ok. 17 tys. zł. Trudno zatem uznać wnioskodawców za osoby ubogie – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy.
Oboje skarżący dysponują stałym dochodem z wynagrodzenia za pracę, a łączna wysokość tych dochodów wynosi 4.205,78 zł. Wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem (ok. 2.500 zł), które ponoszą w miesiącu w ocenie orzekającego nie są na tyle wysokie, aby skarżący nie byli w stanie wygospodarować środków pozwalających na uiszczenie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Argumenty skarżących o łożeniu przez nich na utrzymanie dorosłej córki i jej dzieci nie wpłynęły na odmienną ocenę możliwości płatniczych skarżących. Córka wnioskodawców posiada bowiem źródło utrzymania w postaci zasiłku oraz dodatku dla samotnej matki oraz prowadzi odrębne od skarżących gospodarstwo domowe. Skarżący nie są zatem zobowiązani do łożenia na jej utrzymanie, a ich wydatki na ten cel nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego.
Wobec powyższego nie można stwierdzić, aby D.F. i J.F. nie mieli żadnych możliwości wygospodarowania środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Dysponując majątkiem znacznej wartości oraz stałymi dochodami są w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez strony kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie im przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.