Uzasadnienie
Syg.akt II SA/Kr 1244/00
Wnioskiem złożonym w dniu [...] czerwca 1998r. B. K. (zwana dalej skarżącą) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego, gdyż jest matką samotnie wychowującą dziecko oraz z powodu upływu okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] lipca 1998r., nr [...] odmówił przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego, wskazując w uzasadnieniu, że skarżąca nie spełnia wymogów art.31 ust.4a ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie jest matką samotnie wychowująca dzieci.
Skarżąca odwołała się od w/w decyzji do Wojewody [...], który decyzją z dnia [...] sierpnia 1998r., nr [...] utrzymał ją w mocy.
Wskutek wniesienia skargi przez B. K. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 9 listopada 1999r., sygn. akt II SA/Kr 2007/98 uchylił w/w decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzająca ja decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż decyzje wydane zostały przedwcześnie, bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W szczególności dotyczyło to ustalenia, czy skarżąca samotnie wychowuje dzieci, czy mężczyzna, z którym - jak przypuszczają organy wydające decyzję - zamieszkuje skarżąca "łoży na utrzymanie kobiety, z która mieszka i czy opiekuje się tymi dziećmi."
Po otrzymaniu wzmiankowanego wyroku skarżąca wystąpiła do Wojewody [...] pismem z dnia [...].01.2000r. wnosząc o wypłacenie zasiłku gwarantowanego od dnia [...] czerwca 1998r. wraz z ustawowymi odsetkami oraz powiadomienie jej pisemnie o sposobie załatwienia jej wniosku i sposobie pobierania zasiłku gwarantowanego.
W dniu [...].01.2000r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wystawił i wysłał zawiadomienie o wszczęciu postępowania na żądanie B. K. w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku okresowego.
Decyzją z dnia [...] lutego 2000r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania zasiłku okresowego gwarantowanego. Jako podstawę prawną podano art.6 ust. 1 a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r. Dz.U. nr 64, poz.414 z późn. zm.). W jej uzasadnieniu wskazano, iż decyzję o przyznaniu pomocy społecznej wydaje się na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby zainteresowanej. "Brak współpracy rodziny z pracownikiem socjalnym w sporządzeniu wywiadu środowiskowego w celu uzyskania świadczenia z pomocy społecznej świadczy o braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji własnej rodziny, a tym samym jest podstawa do odmowy przyznania świadczenia, zgodnie z art.6 ust. 1 a wspomnianej ustawy." Wobec przeprowadzenia pięciu nieskutecznych prób skontaktowania się przez pracowników socjalnych ze skarżącą w celu przeprowadzenia aktualnego wywiadu środowiskowego organ I instancji odmówił przyznania zasiłku okresowego gwarantowanego widząc w tym brak współdziałania z organami udzielającymi pomocy społecznej.
W odwołaniu od tej decyzji B. K. wskazała, iż nie zawiadomiono jej o wszczęciu postępowania administracyjnego, co stanowi jej zdaniem rażące naruszenie zasady praworządności oraz zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń i faktów z treścią zebranego materiału dowodowego w sprawie, które przekazywała w formie pisemnej do MOPS w [...]-[...]od [...].06.1998r.
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2000r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie (począwszy od wniosku z 1.06.1998r.) oraz okoliczności zastosowania art.6 ust. 1 a ustawy o pomocy społecznej. W szczególności omówiono kolejne, bezskuteczne próby sporządzenia przez pracowników socjalnych aktualizacji wywiadu środowiskowego i wykazując, iż skarżąca wiedziała o wszczęciu postępowania. Biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy oraz okoliczności sprawy Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji i stwierdziło, że skarżąca "swoją postawa oraz zachowaniem uniemożliwia w sposób świadomy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wykazując całkowity brak współpracy z pracownikami MOPS w [...].".
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2000r. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. K.. W uzasadnieniu swojej skargi skarżąca powtórzyła swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO w [...] oraz stwierdziła, że decyzje organów I i II instancji są dla niej i jej dzieci krzywdzące zwłaszcza w odniesieniu do jej trudnej sytuacji materialnej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z brzmieniem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Na wstępie wskazać należy, jak zresztą prawidłowo to ujmuje w zaskarżonej decyzji SKO w [...], iż sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest kontynuacją wniosku skarżącej z 1.06.1998r. Wniosek ten o przyznanie gwarantowanego zasiłku okresowego dla matki samotnie wychowującej dziecko z powodu upływu okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie został do chwili obecnej załatwiony ostateczną decyzją administracyjną. Działania organów I i II instancji i ich decyzje wydane po wyroku NSA w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 9 listopada 1999r., syg. akt II S.A./Kr 2007/98 stanowią więc kontynuację postępowania administracyjnego w przedmiocie w/w wniosku skarżącej. W tym kontekście niezrozumiałe i błędne było wystosowanie przez MOPS w [...] zawiadomienia z dnia [...] stycznia 2000r. o wszczęciu postępowania. Postępowanie w sprawie administracyjnej wszczyna bowiem pierwsza czynność strony przed organem administracyjnym, a w przedmiotowej sprawie nastąpiło to w czerwcu 1998r. Uchybienie to (wydanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przez organ I instancji) samo w sobie nie miało jednak istotnego wpływu na prawidłowość prowadzonego postępowania.
Jednak jako wadliwe uznać należy prowadzenie postępowania i wydanie rozstrzygnięć przez organy I i II instancji w przedmiotowej sprawie bez całości akt i zgromadzonego w nich materiału. W przedstawionych sądowi aktach administracyjnych znajduje się zaledwie część dokumentacji gromadzonej w tej sprawie, tj. od momentu wydania wyroku NSA w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 9 listopada 1999r., syg. akt II S.A./Kr 2007/98. Brak jest natomiast całej wcześniejszej dokumentacji zawartej i gromadzonej w aktach a odnoszącej się do tej części przedmiotowego postępowania, które zakończyło się decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1998r., nr [...] i w/w wyrokiem NSA.
Zgodnie z brzmieniem art.31 ust.4a ustawy o pomocy społecznej osobie, która utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, pobieranego na podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, z powodu upływu okresu jego pobierania, a dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 - przysługuje gwarantowany zasiłek okresowy, jeżeli w dniu utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz w okresie pobierania gwarantowanego zasiłku okresowego samotnie wychowuje co najmniej jedno dziecko do dnia ukończenia szkoły podstawowej i gimnazjum, nie dłużej jednak niż do 15 roku życia, a od dnia 1 września 2001 r. nie dłużej niż do 16 roku życia z zastrzeżeniem ust. 4d. Zasiłek przysługuje, jeżeli osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem o jego wypłatę nie później niż w terminie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, lub 30 dni od dnia otrzymania decyzji urzędu pracy o ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Organy administracyjne orzekające w tej sprawie winny więc ustalić czy zachodzą w/w przesłanki do przyznania gwarantowanego zasiłku okresowego. Zasadnie również organy administracyjne przyjęły, iż na podstawie art.43 ust.3 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wymaga przeprowadzenia uprzednio wywiadu środowiskowego (rodzinnego). Wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny. Dlatego też bezpodstawne są twierdzenia skarżącej, iż udzieliła wyczerpujących informacji o swoim aktualnym stanie rodzinnym i majątkowym. Złożone przez skarżącą pismo z dnia [...].01.2000r. zatytułowane "Oświadczenie" nie spełnia żadnych warunków przewidzianych przez prawo sporządzenia wywiadu środowiskowego. O tym jaki jest zakres wywiadu środowiskowego, jakie dane są niezbędne do ustalenia, kto i gdzie przeprowadza wywiad - określa obowiązujące przepisy prawa, a nie osoba wnosząca o udzielenie pomocy społecznej.
Co więcej w przypadku gdy osoba lub rodzina ubiegająca się o pomoc nie wyrażają zgody na zbieranie danych osobowych w zakresie ustalonym przepisami ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej lub kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może wydać decyzję odmawiającą przyznania pomocy (art. 43 ust.3b ustawy o pomocy społecznej).
Podobnie zresztą na zasadzie art.6 ust. 1 a ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także nie uzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zakres i formy współdziałania określa kierownik ośrodka pomocy społecznej lub upoważniony przez niego pracownik socjalny.
Bezspornym jest, iż w wyniku prowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji nie doszło do sporządzenia aktualnego wywiadu środowiskowego - co uniemożliwia z zasadzie przyznanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Udokumentowane są również bezskuteczne próby sporządzenia wywiadu środowiskowego przez pracowników socjalnych. Zwrócić jednak należy uwagę, iż w przedstawionych Sądowi aktach sprawy barak jest jakiegokolwiek dowodu świadczącego, iż pracownicy socjalni wyznaczyli skarżącej termin (dzień i godzinę) i miejsce przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Nie uczynili tego pisemnie (brak takiego pisma i dowodu doręczenia go skarżącej) jak również nie nastąpiło to w formie sporządzenia odpowiedniego wpisu do protokołu w dniu [...] stycznia 2000r., kiedy to skarżąca wraz ze swoim ojcem była w siedzibie MOPS w [...]. Uchybienia tego nie sanuje udzielenie ogólnej informacji skarżącej, iż w celu uzyskania świadczeń z zakresu pomocy społecznej niezbędne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
W konsekwencji nie można przyjąć, iż skarżąca była poinformowana o terminie i miejscu sporządzenia takiego wywiadu, a fakt, iż starania pracowników socjalnych w tym zakresie były bezskuteczne nie może być interpretowany na niekorzyść strony.
Podnieść także należy, iż w aktach brakuje dokumentów, na które powołują się same organy prowadzące postępowanie (np. w piśmie MOPS z dniał. [...].2000r., s.3i4).
Powołanie się zatem na bezskuteczność podejmowanych przez pracowników socjalnych prób sporządzenia ze skarżącą wywiadu środowiskowego, przy braku wykazania dowodami, iż wiedziała ona o terminie i miejscu jego przeprowadzenia godzi w zasady określone przepisami art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa.
Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania zasiłku stałego gwarantowanego, nastąpiła z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.