Uzasadnienie
postanowienia z dnia 28 marca 2008 r.
R. D. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
Ze złożonego wniosku oraz przedłożonych na żądanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że R. D. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która ma pierwszą grupę inwalidztwa i otrzymuje emeryturę w wysokości 728,90 zł. R. D. jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na dwóch małoletnich synów w wysokości 750 zł. Wnioskodawca zamieszkuje w domu o powierzchni 60 m stanowiącym jego własność, posiada również nieruchomość rolną o powierzchni 2,24 ha. Podał, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 900 zł miesięcznie, dodatkowo ma przyznane dopłaty do gruntów rolnych na rok 2007 r. w kwocie 854,91 zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, ani innych przedmiotów wartościowych, natomiast jego zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów wynoszą 80 tyś zł. Wyszczególnił również bieżące koszty utrzymania wskazując, ze opłaty za energię to 160 zł miesięcznie, leki matki i dla niego to w sumie kwota 400 zł, rachunki za telefon - 220 zł miesięcznie, wywóz śmieci - 50 zł, zakup węgla na cały rok - około 3000 zł, jedzenie - 1000 zł, ubezpieczenia domu i gruntu - 220 zł rocznie, utrzymanie psa - około 100 zł oraz dodatkowo jego szczepienie 25 zł. Podniósł również, że pomaga swojej owdowiałej siostrze. Nadto od 1992 r. ma złamany kręgosłup.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek R. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uniemożliwiała mu poniesienie jednorazowego kosztu wpisu sądowego w wysokości 100 zł, a także kosztów adwokata, albowiem stały dochód osiągany przez niego i pozwala mu na wygenerowanie odpowiednich środków finansowych na prowadzenie spraw przed sądem. Nadto okoliczność, że pomaga on swojej siostrze w sytuacji gdy nie jest do tego zobowiązany sądownie pozostaje bez znaczenia. Referendarz nie wziął pod uwagę kosztu zakupu leków, podnosząc, że nie zostały one udokumentowane.
R. D. wniósł sprzeciw do Sądu na wyżej opisane postanowienie, wskazując, że jego zadłużenie wynika z kosztów alimentacyjnych oraz komorniczych. Nadto prośba o przyznanie adwokata jest zasadna z uwagi na złamany kręgosłup.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Wniosek R. D. o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...], niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...], niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Tymczasem zestawienie uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania wnioskodawcy sprawia, że przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa jest niewiarygodna.
Miesięcznie, wraz z emeryturą pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym matki wnioskodawca dysponuje średnio kwotą około 1700 zł. Tymczasem z sumowania przedstawionych przez niego kosztów utrzymania wynika, że średnio miesięcznie wydatkuje około 2200 zł. Do tego dochodzą również alimenty na synów w wysokości 750 zł oraz konieczność spłacania zaciągniętych kredytów na kwotę 80 tyś zł. Wyżej przedstawione okoliczności jednoznacznie wskazują, że oświadczenie wnioskodawcy jest nierzetelne i nie obrazuje jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Należy zaznaczyć, że R. D. został zobowiązany do płacenia alimentów sądownie, a zatem w tym postępowaniu sąd, szczegółowo analizując możliwości wnioskodawcy uznał, że będzie on w stanie łożyć na utrzymanie dzieci kwotę 750 zł miesięcznie. Wnioskodawca, jak wynika z przedłożonego pokwitowania przekazu pocztowego wywiązuje się z tego obowiązku, nie korzystając z przewidzianych prawem możliwości ubiegania się o obniżenie alimentów z uwagi na zmianę stosunków (art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Co więcej wnioskodawca jest w stanie również wygospodarować środki finansowe na pomoc dla siostry i jej dzieci, co także przemawia za uznaniem, że wykazany przez niego dochód nie odpowiada prawdzie.
Mając powyższe okoliczności na uwadze na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzeczono jak w sentencji.