Uzasadnienie
Odrębnymi pismami z dnia [...] lutego 1999r. M. C. oraz A. C. (zwany dalej skarżącym) zwrócili się o przyznanie zasiłku celowego na zakup skrzypiec dla syna K., któremu są niezbędne do ćwiczeń, gdyż w końcu maja 1999r. przewidziane są egzaminy dyplomowe kończące I stopień szkoły muzycznej, a następnie egzaminy wstępne do szkoły muzycznej II stopnia. Koszt skrzypiec wynosi ok. [...] zł i nie stać wnioskodawców na jego pokrycie wobec bardzo niskich dochodów rodziny.
Z przeprowadzonej w dniu [...].02.1999r. aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący mieszka wspólnie z żoną i dwójką dziećmi w jednym mieszkaniu. Skarżący jest bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. M. C. pracuje na [...] etatu i zarabia [...] zł. Nadto pobiera zasiłek wychowawczy i zasiłek rodzinny na dwoje dzieci. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...] marca 1999r, nr [...] odmówił udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup skrzypiec stwierdzając, iż nie jest to wydatek niezbędny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazano także, iż zasiłki celowe mają charakter fakultatywny.
Od decyzji tej odwołał się A. C. wnosząc o przyznanie zasiłku celowego w kwocie [...] zł. płatnego na uregulowanie najpilniejszych potrzeb oraz o zwrócenie uwagi i zabronienie niedopuszczalnej praktyki wymuszania od zainteresowanych, pisemnej deklaracji przy odbiorze decyzji, że nie będzie się wnosiło odwołania. Skarżący w uzasadnieniu odwołania podniósł, iż wnosił o pomoc społeczną nie tylko na zakup skrzypiec, lecz również na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb jego rodziny. "W tej sytuacji skupienie się przez Dyrektora MOPS w zaskarżonej decyzji wyłącznie na sprawie zakupu skrzypiec dla syna oraz pouczanie nas co jest, a co nie jest potrzebą bytową -uważam za niedopuszczalne naigrywanie się z naszej trudnej sytuacji oraz złośliwość mająca charakter szykany." Nadto uważa, iż zakup skrzypie dla syna jest również najpilniejszą potrzebą, związana z pobieraną przez niego nauką w szkole muzycznej.
Decyzją z dnia 12 maja 1999r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przebieg dotychczasowego postępowania w przedmiotowej sprawie oraz stan faktyczny sprawy. Zgodnie z brzmieniem art.32 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zatem zasiłek taki ma charakter fakultatywny, a zgłoszona potrzeba zakupu skrzypiec dla syna, chociaż jest sprawą ważną, nie jest jednak potrzebą pierwszorzędną wynikająca z konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Odnośnie zarzutu skarżącego co do pobierania oświadczeń o rezygnacji z wniesienia odwołania, Kolegium wskazało, iż na zasadzie art. 130 k.p.a. decyzja nie podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania. "Jeżeli zatem decyzja organu orzeka o przyznaniu stronie uprawnienia i strona chce z tego uprawnienia skorzystać przed upływem terminu przewidzianego do wniesienia odwołania, aby organ mógł, bez narażenia się na zarzut naruszenia prawa, zrealizować te decyzję, winien odebrać od strony oświadczenie w kwestii jej zaskarżalności." Natomiast niezależnie od takiego oświadczenia każde odwołanie wniesione przez stronę jest rozpatrywane przez Kolegium.
Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 1999r. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu skierowanym do SKO. Zarzuca, iż Kolegium dopuściło się szykany wobec jego osoby i rodziny, a nadto oba organy rażąco naruszyły art.7, 9, 18, 45, 47 ust.2, 67 ust.2 i 78 Konstytucji RP. Dlatego wnosi o uchylenie przedmiotowych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz uznanie, że żądanie pisemnej deklaracji o rezygnacji z wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji jest rażąco sprzeczne z obowiązującym stanem prawnym. Tłumaczenia zawarte w zaskarżonej decyzji w tym zakresie uważa za bałamutne, zwłaszcza w kontekście art. 127 k.p.a. oraz 78 Konstytucji RP. W uzasadnieniu decyzji skarżący poinformował, iż syn "wyrósł" z posiadanych skrzypiec i niezbędnym dla ukończenia szkoły muzycznej I stopnia, a także dla egzaminów wstępnych do szkoły muzycznej II stopnia stał się zakup odpowiednich do ćwiczeń skrzypiec.
Wobec braku pomocy ze strony organów okazało się to niemożliwe i dopiero bezinteresowna pomoc znajomego pozwoliła synowi na ćwiczenia na odpowiednich skrzypcach. Dzięki temu syn zdał egzamin końcowy w szkole muzycznej do której uczęszczał oraz egzamin wstępny do szkoły muzycznej II stopnia. Uważa, iż przyznanie pomocy jego rodzinie nastąpiło z niskich pobudek, gdyż sytuacja materialna i faktyczna rodziny uprawniała do otrzymania pomocy społecznej. Co więcej Kolegium nie przeprowadziło postępowania odwoławczego, w szczególności nie rozpatrywano sprawy na rozprawie administracyjnej - czego skarżący się domagał. Poprzez rozstrzygniecie sprawy przez Kolegium na posiedzeniu niejawnym skarżący uważa, iż został pozbawiony możliwości obrony swojej sprawy i praw, a przede wszystkim przedstawienia stanu faktycznego. Uważa, iż Kolegium orzeka w ramach postępowania sądowo-administracyjnego, wydawane orzeczenie dotyczyło decyzji ostatecznej, istniała całkowita rozbieżność stanowisk stron, sprawa nie była oczywista, a nadto dotyczyła żywotnych interesów stron.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powtarzając motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z brzmieniem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 1999r, nr [...] - prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych.
Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie przed organami administracji publicznej była kwestia przyznania zasiłku celowego na zakup skrzypiec dla syna skarżącego
Zgodnie z brzmieniem art.32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, póz. póz. 414 ze zm.). Przepis ten bowiem upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2000r, sygn. I SA 945/00)
Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art.2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Sam rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art.2 ust.3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Na podstawie art. 13 cyt. ustawy gmina powinna udzielić schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Przepis ten zakreśla podstawowe minimum niezbędnych potrzeb życiowych osób, które korzy stają z pomocy społecznej.
Jak wynika z analizy akt sprawy organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie, w wyniku którego ustalona została sytuacja rodzinna, majątkowa i dochodowa skarżącego. Ustalono, iż rodzina skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku osiągnęła dochód w wysokości [...] zł stosunku do kryterium dochodowego wynoszącego w tym przypadku 862 zł. Okoliczność ta umożliwia rozważenie wniosku o przyznanie świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Przyznawanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby jej mieszkańców. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie determinowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach. Mając to na uwadze, ustawodawca w art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pozostawił ocenę tych potrzeb rozeznaniu gminy, używając w tym przepisie określenia "może zostać przyznany zasiłek celowy", (por. wyrok NSA z dnia 22.02.1995r., sygn. SA/Gd 2497/94)
Co więcej organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób, (wyrok z dnia 17.04.2002, sygn. II SA/Gd 4332/01)
Ponieważ ani przepisy art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1993 r. Nr 13, póz. 60), określające okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy, ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości, to wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony -możliwości finansowe organów pomocy społecznej, (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r.,.sygn. I S.A. 1649/93)
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że zarzuty skarżącego, iż odmowa przyznania zasiłku celowego jest nieuzasadniona w stosunku do jego potrzeb i oczekiwań - mają charakter subiektywny. Pomoc społeczna jest przyznawana w wysokości, którą ograniczają pozostające w dyspozycji organów środki finansowe. Nadto świadczenia z zakresu pomocy społecznej nie mają za zadanie zaspokajać wszelkich potrzeb podopiecznych. W szczególności zasiłek celowy może zostać przyznany jedynie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (zakupu lekarstw, żywności, ubrania, opału, drobnych napraw itp.). Poza tą granicą leży żądanie skarżącego przyznania z zakresu pomocy społecznej zasiłku celowego na zakup skrzypiec dla syna, chociaż niewątpliwie jest to dla skarżącego sprawa bardzo ważna.
Nie znajdują uzasadnienia także zarzuty skarżącego dotyczące prowadzonego postępowania administracyjnego. W postępowaniu administracyjnym, w przeciwieństwie do postępowania sądowego, przewagę ma zasada pisemności. Stąd też w zasadzie całość materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego gromadzona jest przy pomocy pism i dokumentów. Skarżący również mógł w toku prowadzonego postępowania wnieść na piśmie dodatkowe uwagi i wskazać dodatkowe okoliczności. Dlatego też -zgodnie z zapisami art.89 k.p.a. - rozprawę administracyjną organ prowadzący postępowanie przeprowadzi w każdym przypadku, gdy zapewni to przyśpieszenie lub uprowadzenie postępowania bądź osiągnięcie celu wychowawczego albo gdy wymaga tego przepis prawa. Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. A zatem samo żądanie przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, że swoje stanowisko mógł on przekazać również pisemnie oraz nie przeprowadzenie jej przez organ administracyjny nie stanowiło uchybienia procedurze administracyjnej i nie wpłynęło na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została zgromadzona i przeprowadzenie rozprawy administracyjnej nie było potrzebne do jej wyjaśnienia. Wbrew przeświadczeniu skarżącego samorządowe kolegia odwoławcze nie orzekają w ramach postępowania sądowo-administracyjnego, wydawane przez Kolegium orzeczenie nie dotyczyło decyzji ostatecznej, nie istniała całkowita rozbieżność stanowisk stron, gdyż w przedmiotowej sprawie występowała tylko jedna strona - skarżący.
Podzielić natomiast należy zarzut skarżącego dotyczący nieuzasadnionego żądania przez organ I instancji pisemnej rezygnacji przez zainteresowanych z prawa złożenia odwołania od wydanej przez ten organ. Żadne przepisy nie upoważniają organu do takiej praktyki, a złożone oświadczenie nie rodzi żadnych negatywnych skutków prawnych po stronie zainteresowanych, którzy w prawem zakreślonym terminie mogą wnieść odwołanie do organu wyższej instancji. Te faktyczne działania organu I instancji jednak w najmniejszym stopniu nie ważą na ocenie prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Podsumowując stwierdzić należy, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego była uzasadniona, nastąpiło to na podstawie obowiązującego prawa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Zatem wobec braku podstaw o uwzględnienia skargi na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono ojej oddaleniu.