Uzasadnienie
W dniu 14 września 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej E.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] maja 2011 r. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Ich miesięczny dochód z tytułu prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej wynosi [...] zł brutto. Skarżąca nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu męża. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 228 m2. Na uzasadnienie wniosku skarżąca podała, iż od 7 lat nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu męża. Dom, który wybudowali wspólnie z mężem jest obciążony kredytem hipotecznym.
Postanowieniem z dnia 22 września 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił przedmiotowy wniosek.
W ustawowym terminie wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od wyżej wskazanego postanowienia, w którym podała, że we wniosku wpisała kwotę [...] zł brutto. Są to zarobki jej męża, który dojeżdża do pracy oddalonej ok. 30 k m od miejsca zamieszkania, co stanowi wydatek ok. 500 zł miesięcznie. Dalej podała, iż pozostałe miesięczne wydatki to: ZUS ok. 840 zł, podatek ok. 880 zł, energia elektryczna 300 zł, woda i ścieki 200 zł, wywóz śmieci 53 zł, podatek od nieruchomości 400 zł rocznie, telefon i Internet 140 zł, gaz w okresie grzewczym 1100 zł, a 200 zł w pozostałych miesiącach, ok. 200 zł ubranie i środki czystości, ok. 200-300 zł lekarz i lekarstwa. Podano, że w 2008 r. wnioskodawczyni z mężem zakończyła budowę i urządzanie domu, który obciążony jest kredytem hipotecznym, a jego rata od 2007 r. wynosi [...] zł, ubezpieczenie zaś domu to kwota 500 zł rocznie (konieczne do kredytu hipotecznego).
W ocenie skarżącej kwota, która pozostaje po odliczeniu wszystkich wydatków nie jest aż tak wielka na zaspokojenie pozostałych potrzeb konsumpcyjnych.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu wnioskodawczyni przedstawiła rachunki za niektóre ponoszone opłaty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej w sprawie przyznania jej prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawczynię.
Stosownie do treści art. 243 § 1 cytowanej ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
Mając na uwadze oświadczenie skarżącej o wysokości jej dochodów, należy stwierdzić, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy jest częściowo zasadny.
W orzecznictwie podkreśla się, iż przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, nie pracuje. Dochód osiąga z pracy męża w wysokości ok.[...] brutto miesięcznie. Wydatki na utrzymanie to ok. 1.800 (prąd, gaz, woda, ścieki, podatek od nieruchomości, telefon, lekarstwa i ubranie, ubezpieczenie). Nadto dojazd do pracy męża, podatek dochodowy i ZUS oraz rata kredytu to kwota ok. [...] zł. Razem konieczne wydatki wynoszą zatem ok. 4.100 zł miesięcznie. Pozostaje zatem kwota wolnych środków ok. 1.400 zł. Skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. 228 m2, nie posiada oszczędności jak i przedmiotów wartościowych.
Odnosząc przedstawione powyżej zasady przyznawania skarżącym prawa pomocy należy stwierdzić, iż wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty pomocy prawnej tj. koszty sądowe w wysokości 300 zł (3/5 kwoty wpisu od skargi) bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania.
Sąd co do zasady podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, że spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05). Jednakże kredyt zaciągnięty na zakup domu (mieszkania) jest w pewnym sensie wydatkiem koniecznym rodziny.
Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną i życiową nie mogą ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa, ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
Zdaniem Sądu, wnioskodawczyni inicjując postępowanie sądowe powinna liczyć się z wydatkami związanymi z jego prowadzeniem, zatem powinna zgromadzić środki na ten cel w wysokości 300 zł.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.