Uzasadnienie
W dniu 15 września 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 lipca 2009r. znak: [...]. We wniosku tym skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z córką i dwojgiem nieletnich wnuków. Ich miesięczny dochód wynosi 3.259 zł i składa się na niego świadczenia rentowe skarżącego w wysokości brutto [...] zł, świadczenie emerytalne żony w wysokości brutto [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę córki skarżących w wysokości brutto [...] zł. Według oświadczenia w skład posiadanego przez skarżących majątku wchodzi dom o pow. 79 m2 oraz oszczędności w wysokości 2.000 zł. Na uzasadnienie wniosku skarżący podali, iż pobierają niskie miesięczne świadczenia, za które trudno przeżyć. Z pieniędzy tych muszą opłacić rachunki a także wykupić niezbędne leki. Nie posiadają żadnych innych źródeł dochodu.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 6 października 2009r. oddalił wniosek K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że skarżący nie wykazał należycie, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów. Za mające zasadnicze znaczenie uznano fakt, iż zarówno skarżący jak i jego żona posiadają stałe źródło dochodu w postaci stosownych świadczeń, bez obciążeń. Nie jest on zatem osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Ponadto wskazano, że skarżący posiada oszczędności w kwocie 2.000 zł, które w sytuacji, gdy bieżące zasoby pieniężne okazałyby się niewystarczające na pokrycie kosztów jest zobowiązany w odpowiedniej części przeznaczyć na ten cel.
Odnośnie M. B. zarządzeniem z dnia 6 października 2009r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uznał, że M. B. pomimo wezwania nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu urzędowym i pozostawił jej wniosek bez rozpoznania.
K. B. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, podnosząc, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi tylko z żoną M. B., zaś córka z dwojgiem dzieci mieszka w tym samym domu, lecz utrzymuje się z własnych dochodów. W uzupełnieniu skarżący nadesłał dokumenty potwierdzające wysokość swojej renty, emerytury żony oraz rachunki za wodę, prąd i gaz. Ponadto oświadczył, że miesięczne wydatki jego i żony na lekarstwa wynoszą 325 zł. Podkreślił także konieczność zakupu opału na ogrzewanie domu.
M. B. również wniosła sprzeciw od zarządzenia, podnosząc, że informacje podane przez nią w wypełnionym przez męża formularzu oraz załącznikach odnoszą się także do sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej i że była przekonana, iż nie ma konieczności składania odrębnego formularza.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie "ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy służy zabezpieczeniu prawa do sądu osób, które nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem. Ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia stronie prawa pomocy oraz co do zakresu tego prawa należy do sądu, który opiera się na oświadczeniu strony obejmującym dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym.
Wobec oświadczenia M. B. zawartego w sprzeciwie Sąd uznał, że dane przedstawione przez męża skarżącej mogą być podstawą oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej pod kątem przyznania jej prawa pomocy.
Z przedstawionej przez skarżących sytuacji majątkowej i rodzinnej wynika, że miesięczny dochód netto dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżących wynosi około 1280 zł, na co składa się renta skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura żony w wysokości około [...] zł. Łączne wydatki skarżącego i jego żony wynoszą miesięcznie około [...] zł (115 zł gaz, 65 złotych woda i ścieki, 74 zł prąd oraz 325 zł lekarstwa). Zatem po odliczeniu w/w wydatków skarżącemu wraz z żoną pozostaje na utrzymanie około 700 zł miesięcznie. Należy wskazać, że dochód mieszkającej w tym samym domu córki ([...] zł brutto miesięcznie), która dodatkowo utrzymuje dwoje małoletnich dzieci, nie wskazuje na to, by córka mogła w znaczący sposób wspierać utrzymanie wspólnego z rodzicami domu.
Wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 złotych i dlatego w ocenie Sądu skarżący nie są w stanie uiścić pełnego wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu. Zdaniem Sądu obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w pełnej wysokości powodowałby zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej oraz mógłby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd uznał jednak, że skarżący są w stanie ponieść koszty wpisu w wysokości 200 zł, ponieważ uzyskują stały miesięczny dochód, a także posiadają oszczędności w kwocie 2.000 zł. Ponadto trzeba podkreślić, że, inicjując postępowanie sądowe, strony powinny liczyć się z koniecznością poniesienia jego kosztów i zobowiązane są w tym celu gromadzić potrzebne środki. W ocenie Sądu w dłuższej perspektywie skarżący są w stanie zgromadzić potrzebne środki finansowe dla uiszczenia ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, jak również w przypadku pojawienia się nowych kosztów sądowych mogą ponownie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, który zostanie rozpatrzony z uwzględnieniem zaktualizowanej sytuacji majątkowej skarżących. Zdaniem Sądu konieczność uiszczenia 2/5 wpisu sądowego nie naraża skarżących na pogorszenie warunków bytowych oraz odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 260, 243 § 1, 244 § 1, 245 § 1, 246 § 1 pkt 2 ppsa.