Uzasadnienie
W dniu 20 lutego Wiesław S. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w J. z wnioskiem o wymeldowanie żony Barbary S. wraz z synami Marcinem i Tomaszem z domu przy ul. (...) 83 w J. W uzasadnieniu żądania podał, że Barbara S. wraz z synami opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania zabierając swe rzeczy osobiste i od 15 sierpnia 1996 r. nie mieszka już pod dotychczasowym adresem. Równocześnie Wiesław S. wskazał nowy adres żony i synów.
Decyzją Burmistrza Miasta J. z dnia 21 kwietnia 1997 r. (...), wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/ i art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 34 poz. 198 ze zm./ oraz art. 104 Kpa, odmówiono wymeldowania Barbary S. i jej synów Tomasza i Marcina z pobytu stałego w budynku nr 83 w J. przy ul. (...).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych decyzję o wymeldowaniu osoby można wydać, jeśli spełnione zostaną określone prawem przesłanki, tzn. osoba ta utraci uprawnienie do przebywania w lokalu, w którym jest zameldowana, dobrowolnie go opuści i nie dopełni obowiązku wymeldowania się.
W rozpatrywanym przypadku, zdaniem organu I instancji, przesłanka utraty uprawnienia przez Barbarę S. do przebywania w spornym lokalu nie została spełniona. W szczególności bowiem Barbara S. poprzez małżeństwo z współwłaścicielem domu Wiesławem S. nabyła uprawnienie do przebywania w tym budynku. Jej małżeństwo nie zostało rozwiązane, w związku z czym nie może być mowy o utracie tego uprawnienia. Chociaż zatem budynek ten opuściła, nie może zostać wymeldowana, gdyż nadal posiada uprawnienia do przebywania w tym domu.
Decyzją Wojewody K. z dnia 20 czerwca 1997 r. (...), wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174/ oraz art. 138 par. 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania Wiesława S., utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji o odmowie wymeldowania.
Wojewoda uznał stanowisko organu I instancji za słuszne i stwierdził, iż brak rozwiązania małżeństwa Barbary i Wiesława S., brak wyroku o eksmisji Barbary S. z lokalu przy ul. (...) w J. oraz brak udowodnienia, iż ześrodkowała swe czynności życiowe w innym lokalu powoduje, że decyzja o jej wymeldowaniu byłaby przedwczesna i nieuzasadniona. Zdaniem organu odwoławczego, co wynika z akt sprawy Barbara S. wraz z dziećmi zamieszkuje u swoich rodziców w O., a związane to jest z nieporozumieniami małżeńskimi. W toku postępowania nie udowodniono, aby w sposób trwały opuściła dom męża w J. Powyższą decyzję Wojewody K. z dnia 20 czerwca 1997 r. Wiesław S. zaskarżył skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzucił, że stanowisko organów administracji nie jest słuszne. Podkreślał, że żona wyprowadziła się dobrowolnie i zamieszkała w O. u swego konkubina, gdzie istnieje centrum jej życiowych interesów. Jej rodzice nigdy nie mieszkali w O. Mieszkają bowiem również w J. W tej sytuacji wobec odejścia żony i związania się z innym mężczyzną powinno nastąpić wymeldowanie.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że pobyt Barbary S. poza J. nie jest na tyle długotrwały by przyjąć, że ześrodkowała swe czynności życiowe gdzie indziej, a ponadto część jej rzeczy osobistych ciągle znajduje się w domu skarżącego. Poza tym strona przeciwna podtrzymała swą dotychczasową argumentację.
Skarżący w piśmie złożonym 28 października 1999 r. podał dodatkowo, że jego żona przebywa poza domem od sierpnia 1999 r., tj. od trzech lat, a ponadto mieszka z innym mężczyzną, co świadczy, że tam właśnie znajduje się jej centrum życiowe.
Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /t.j. Dz.U. 2001 nr 87 poz. 960/ organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która - między innymi - utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, w którym została zameldowana i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Obydwie te przesłanki muszą przy tym być spełnione łącznie, aby wydanie decyzji o wymeldowaniu mogło nastąpić.
W rozpatrywanym przypadku, zdaniem organów administracji Barbara S. nie utraciła uprawnienia do przebywania w budynku, w którym została zameldowana na pobyt stały po zawarciu związku małżeńskiego ze skarżącym. Chociaż bowiem współwłaścicielem budynku jest wyłącznie skarżący, to Barbara S. posiada uprawnienia do przebywania w tymże domu, tak długo, jak długo trwać będzie jej związek małżeński z Wiesławem S. - współwłaścicielem budynku. Chodzi tutaj, należy podkreślić, o uprawnienia do przebywania w rozumieniu przepisu art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powyższe stanowisko organu administracji nie jest trafne.
Z faktu bowiem zawarcia związku małżeńskiego z właścicielem budynku lub lokalu wynikać mogą dla drugiego współmałżonka /nie będącego właścicielem/ jedynie uprawnienia pochodne do przebywania w lokalu bądź budynku, należącym do współmałżonka. Te pochodne zaś uprawnienia wygasają w razie rezygnacji z nich przez osobę uprawnioną. Przejawem rezygnacji może być między innymi dobrowolne opuszczenie przez współmałżonka wspólnie dotychczas zajmowanego mieszkania /budynku/, stanowiącego własność drugiego współmałżonka, związane z zamiarem zamieszkiwania oddzielnie, czy też z zamiarem zerwania dotychczasowych więzi.
Wygaśnięciu uprawnienia do przebywania w dotychczasowym miejscu pobytu stałego nie stoi na przeszkodzie brak orzeczenia rozwodu. Żaden z obowiązujących przepisów prawa nie stanowi podstawy do nabycia przez sam fakt zawarcia małżeństwa samoistnego uprawnienia do przebywania w budynku /lokalu/ stanowiącym odrębną własność drugiego współmałżonka. Nabycia takiego uprawnienia nie można wywodzić z art. 23 kro, który tworzy pożądany jedynie model wzajemnych relacji między małżonkami, nie decydując jednak o powstaniu tego rodzaju uprawnień.
Należało zatem w rozpatrywanym przypadku zbadać i wyjaśnić, czy opuszczenie przez Barbarę S. spornego lokalu miało dobrowolny charakter i czy wiązało się z zamiarem rezygnacji z wspólnego zamieszkiwania ze skarżącym.
W takim bowiem przypadku można przyjmować, że wygasły pochodne uprawnienia Barbary S. do przebywania w mieszkaniu męża.
Zaniechanie wyjaśnienia tej kwestii jest równoznaczne z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa. Prowadzi to, obok wskazanej poprzednio wadliwości stanowiącej naruszenie prawa materialnego /art. 9 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych/ do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło po myśli przepisu art. 55 ust. 1 wymienionej poprzednio ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.