Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzanym na skutek zgłoszonego żądania, skarżąca J.P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką L.P. Ich miesięczny dochód wynosi [....] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [....] zł oraz emerytura jej matki w wysokości [....] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej 61 m² oraz ogródek przydomowy wielkości 469 m². Skarżąca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, iż zwracając się z prośbą uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 stycznia 2010 roku nie wiedziała, że będzie wymagana, mimo wysokiej opłaty sądowej za wpis od skargi, dodatkowa opłata kancelaryjna. W chwili obecnej, w związku z chorobą mamy i koniecznością korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych po złamaniu nogi, skarżąca nie może sobie pozwolić na ponoszenie dalszych kosztów sądowych. Faktyczne dochody skarżącej (po odliczeniu potrąceń) wynoszą [....] zł, zaś jej matki [....] zł. Skarżąca spłaca dwie pożyczki zaciągnięte na remont mieszkania. Po dokonaniu wszystkich stałych opłat i wykupieniu lekarstw na bieżące wydatki pozostaje niewiele środków.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [....] zł brutto (....zł netto). Stałymi dochodami dysponuje również pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka, która otrzymuje emeryturę w wysokości [....] zł brutto (...zł netto). Łączne dochody skarżących, którymi mogą swobodnie dysponować, wynoszą [....] zł. W ocenie orzekającego sytuacja taka pozwala na poczynienie oszczędności i wygospodarowanie z domowego budżetu kwoty 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem – jedynego na tym etapie postępowania elementu kosztów sądowych. Zaakcentować należy, że prowadząc postępowanie sądowe strony powinny liczyć się z koniecznością poniesienia jego kosztów i zobowiązane są w tym celu gromadzić potrzebne środki.
Reasumując należy stwierdzić, że skoro wnioskodawczyni dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, nie może być uznana za osobę ubogą i dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).