Uzasadnienie
W dniu 12 lutego 2018r. uczestnicy postępowania S. i E. P. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi M. K. na decyzję MWINB w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
Strony domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, bezrobocie członków rodziny, podeszły wiek, zły stan zdrowia. Dodają, iż utrzymują się jedynie z emerytur, ich córka nie pracuje, opiekuje się nimi.
Zdaniem orzekającego, wniosek stron zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z córką – osobą bezrobotną, bez własnych dochodów. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez strony z tytułu emerytur w łącznej kwocie [...]zł.
Z oświadczenia stron znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 80 m2 oraz nieruchomość o pow. 0,08 ha w ˝ części na zasadach współwłasności. Nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazują na koszty utrzymania w formie opłat za media, za leki, wyroby medyczne, podatki.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową strony wnioskujących, należy stwierdzić, że uiszczenie ew. przyszłych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu.
W ocenie orzekającego, strony wykazały w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić ew. przyszłych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości [...] zł, wykazane choć nie określone liczbowo koszty leczenia i utrzymania, brak oszczędności, brak dochodu własnego córki wnioskodawców, brak majątku, który nie służyłby do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i mógłby przynosić pożytki - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron od ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących, ich podeszły wiek, schorowanie, bezrobocie członka rodziny, wysokość środków miesięcznych w przeliczeniu na trzy osoby ([...] zł) - uiszczenie ew. wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Strony wnioskujące – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób należą z uwagi na ich stan zdrowia, podeszły wiek, wysokość otrzymywanych miesięcznie środków w stosunku do zwyczajowych wydatków, a także brak dochodów członka rodziny.
Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).