Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 22 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1409/10

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 28 maja 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 158 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt. 2 kpa w związku z art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339 z 1949r. z późn. zm.), na wniosek W. W. i P. W., stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia 22 września 1956 r. znak: [...] w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w gm. kat. [...], stanowiącej - w dacie przejęcia - własność A. i W. W..

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że orzeczeniem z dnia 22 września 1956 r. znak: [...] wydanym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46 poz. 339) i dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59 poz. 318) - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. orzekło o przejściu, względnie przejęciu, na Skarb Państwa nieruchomości ziemskich objętych Lwh od 1 do 1043, położonych w gm. kat. [...], z wyłączeniem realności Lwh: 29, 205, 328, 361, 418, 429, 478, 494, 538, 667, 777 i 853.

W. W. i P. W. – następcy prawni A. i W. W. wnieśli o stwierdzenie nieważności opisanego orzeczenia w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiącej - w dacie przejęcia - własność A. i W. W. W. wniosek został przekazany do Kolegium na mocy postanowienia Wojewody Małopolskiego z dnia 10 października 2005 r., znak: [...].

W ocenie organu zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w we wskazanym zakresie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły dwa dekrety bez wyszczególnienia do których właścicieli poszczególne dekrety mają zastosowanie. Na podstawie treści kwestionowanego orzeczenia nie można zatem ustalić, które przepisy organ stosował orzekając o przejęciu nieruchomości stanowiących własność A. i W. W.. Jednakże z akt sprawy wynika, że A. W. nie wyjechała do Z.S.R.R. lecz otrzymała kartę przesiedleńczą nr [...] w celu przesiedlenia się na inne miejsce zamieszkania, zatem w/w orzeczenie oceniono pod kątem zgodności z przepisami dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Zdaniem organu przy wydaniu orzeczenia doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż przedmiot przejęcia nieruchomości ziemskiej nie został prawidłowo określony, co należy traktować jako brak osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym i rażące naruszenie art. 1, art. 2 i art. 3 ww. dekretu z dnia 27 lipca 1949r. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Wnioskodawcy są następcami prawnymi A. i W. W..

Starosta [...] zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w decyzją zarzucając, że sprawa powinna zostać umorzona przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...], gdyż organem właściwym do rozstrzygnięcia wniosku jest Wojewoda Małopolski. Starosta [...] powołał się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009r., jak też nową regulację zawartą w ustawie z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, na podstawie której organem właściwym do stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia jest Wojewoda, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 16 września 2010 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 157 § 3 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podzielił rozważania zawarte w decyzji Kolegium z dnia 28 maja 2010 r. Podkreślił, że w przypadku decyzji wydawanych na mocy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. oraz rozporządzenia wykonawczego, osnowa decyzji winna określając nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa - wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte - opis granic zespołu gruntów, składających się na tę nieruchomość, lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Starostwo Powiatowe [...] nie zastosowało się do treści w/w przepisów lecz ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo oraz numerów domów, w których zamieszkiwali, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości.

Konsekwencją braku określenia przedmiotu przejęcia jest obecnie brak możliwości ustalenia, które nieruchomości stanowiące własność A. i W. W. zostały przejęte, a tym samym nie jest możliwe uwzględnienie wniosku Starosty o dokonanie synchronizacji i ustalenie kręgu osób, jakie w aktualnym stanie faktycznym władają nieruchomościami określonymi w orzeczeniu Starostwa Powiatowego [...] z dnia 22 września 1956r. Organ wskazał, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może ustalać jaka powinna być prawidłowa treść badanej decyzji i w tym zakresie dokonywać stosownych ustaleń, lecz ma obowiązek dokonać jej oceny pod kątem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania. Kolegium podtrzymało również stanowisko zajęte w przedmiocie nie wywołania przez orzeczenie nieodwracalnych skutków prawnych.

Odnosząc się do zarzutu niewłaściwości Kolegium w przedmiotowej sprawie, organ stwierdził, że niezależnie od obowiązujących obecnie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie oraz jednolitego orzecznictwa w przedmiocie wskazania organu właściwego do stwierdzania nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. R.P. Nr 46 póz. 339) - w rozpatrywanej sprawie kwestia właściwości Kolegium do rozstrzygnięcia wniosku została przesądzona wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 351/07 wydanym w związku ze skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 listopada 2006r., nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku do rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...].

W wyroku tym Sąd stwierdził, że postanowienie przekazujące wniosek W. W. i P. W. Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] jest zgodne z prawem. Identyczne stanowisko w kwestii właściwości do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy WSA w Warszawie zajął w wyroku z dnia 10 maja 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 352/07 oddalając skargę na decyzję orzekającą o umorzeniu przed Wojewodą Małopolskim postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia 22 września 1956 r. w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiącej - w dacie przejęcia - własność A. i W. W.. W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd również wskazał na właściwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Omówione wyżej wyroki są prawomocne i wiążą organy w sprawie będącej ich przedmiotem.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniósł Starosta [...], domagając się stwierdzenia nieważności decyzji, ewentualnie jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów sądowych. Ponowił zarzut niewłaściwości Kolegium w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art.134 ustawy).

W pierwszej kolejności rozważenia wymaga zarzut strony skarżącej, że organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy był wojewoda.

W myśl art. 157 § 1 kpa właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Organami wyższego stopnia w rozumieniu art.17 k.p.a. są:

1. 1) w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej,
2. 2) w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie,
3. 3) w stosunku do organów administracji publicznej innych niż określone w pkt 1 i 2 - odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.

Powyższe kryteria pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności powstają wówczas, gdy kwestionowane w tym postępowaniu decyzje wydane zostały przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione, a przepisy prawa materialnego, będące ich podstawą prawna, przestały obowiązywać. W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, CH Beck, Warszawa 1996, s. 732 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN 83/98, OSNAPiUS 1999, nr 9, poz. 293).

Ustalenia tego można dokonać po dokonaniu analizy przepisów zmieniających zasady funkcjonowania organów administracji.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia 22 września 1956 r. wydane zostało na podstawie:

1. 1) art.1 do 3 dekretu z dnia 5 września 1947r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Związku Socjalistycznych Republik Rad (DZ.U R.P. Nr 59 poz.318), ze zmianą dekretu z dnia 28 września 1949 r. (Dz.U. R.P. Nr 53 poz.404, § 1 do 6 rozporządzenia Ministra Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Związku Socjalistycznych Republik Rad (Dz.U.R.P. Nr 37 poz.272),
2. 2) art.1 do 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.49.46.339)
3. 3) art.1 pkt 3 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz.U. R.P. Nr 57 poz.321).

Zgodnie z powołanymi przepisami dekretu z dnia 5 września 1947r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Związku Socjalistycznych Republik Rad wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do Z.S.R.R. pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodziło z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Przejście mienia na własność Państwa i datę tego przejścia (art.

1. 1) ustalały w drodze orzeczenia okręgowe urzędy likwidacyjne, a w stosunku do nieruchomości ziemskich - powiatowe władze administracji ogólnej. Dekret utracił moc z dniem 4 listopada 1971 r.

W myśl zaś przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego na własność Państwa mogły być przejmowane w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. O przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa orzekała powiatowa władza administracji ogólnej. Dekret utracił moc z dniem 4 listopada 1971 r.

Stosownie zaś do powołanego w podstawie prawnej decyzji przepisu art.1 pkt 3 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r., na cele reformy rolnej oraz osadnictwa mogły być przejęte nieruchomości ziemskie niepodpadające pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R. P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), pozostałe po osobach przesiedlających się do Związku Socjalistycznych Republik Rad. Dekret ten utracił moc z dniem 5 kwietnia 1958 r.

Jak wynika z przepisu art.99 ust.1 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U.73.47.277 z późn.zm.), obowiązującej do dnia 27.05.1990r, kompetencje działających do dnia 9 grudnia 1973 r. prezydiów wojewódzkich, powiatowych, miejskich, dzielnicowych rad narodowych, ich przewodniczących oraz organów prezydiów rad narodowych przeszły na odpowiednie terenowe organy administracji państwowej. Zgodnie z przepisem art.49 ust.1 i 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1958r o radach narodowych (Dz.U.73.47.277), zmienionym przez art. 8 pkt 9 ustawy z dnia 28 maja 1975r o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U.75.16.91) z dniem 1 czerwca 1975r., terenowymi organami administracji państwowej stopnia podstawowego byli: naczelnik miasta, naczelnik gminy, naczelnik miasta i gminy (pkt 4 – 7). Stosownie do przepisu art.62 ust.1, którego treść zmieniona została przez art.8 pkt 9 ustawy z dnia 28 maja 1975r., o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U.75.16.91) z dniem 1 czerwca 1975r., decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji państwowej wydawał w I instancji: 1) naczelnik gminy (miasta i gminy) - na terenie gminy (miasta i gminy), 2) prezydent lub naczelnik miasta - na terenie miasta nie podzielonego na dzielnice, a na terenie dzielnicy naczelnik dzielnicy, chyba że przepis szczególny stanowił inaczej.

Następnie przypomnieć należy, że w dniu 17.06.1984r weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz.U.88.19.130 - t.j. z późn.zm.), stanowiąca w przepisie art. 23 ust.1, że do rad narodowych należą wszystkie sprawy dotyczące rozwoju terenu, zaspokajania potrzeb ludności, a także inne sprawy nie zastrzeżone ustawowo na rzecz innych organów. Z przepisu tego wynika zasada domniemania wszystkich kompetencji na rzecz rad narodowych. Nadto, przepis art. 24 ust.1 stanowił, że rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych. Zgodnie zaś z przepisem art.122 ust.3 ustawy do właściwości terenowych organów administracji państwowej należało rozpatrywanie spraw indywidualnych z zakresu administracji państwowej.

Kolejne zmiany wprowadziła ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U.90.32.191), ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U.90.16.95) oraz ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U 90.34.198), które weszły w życie 27.05.1990r. Wprowadzona w 1990 r. reforma administracyjna polegała przede wszystkim na tym, że wraz z reaktywowaniem samorządu terytorialnego utworzono administrację rządową i administrację samorządową, znosząc dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej. W stosunku do zniesionych terenowych organów administracji państwowej nie została przyjęta reguła, że kompetencje w sprawach należących do terenowych organów administracji państwowej (także w sprawach zakończonych wydaniem decyzji ostatecznej) należą do organów administracji rządowej.

Przyjęta została zasada podziału zadań między administrację rządową i samorządową. Inaczej mówiąc dokonano podziału zadań, które dotychczas należały do terenowych organów administracji państwowej, pomiędzy administrację rządową i samorządową. Administracja samorządowa stała się wyłącznie właściwa w sprawach, które zostały określone jako zadania własne gminy, z wszystkimi tego konsekwencjami. Jedną z takich konsekwencji jest to, że jeżeli sprawa, w której orzekał terenowy organ administracji państwowej, została objęta zadaniem własnym gminy, to do wszelkich spraw objętych tym zadaniem właściwe są organy administracji samorządowej, a wobec tego organem wyższego stopnia w stosunku do terenowego organu administracji państwowej w takich sprawach jest organ administracji samorządowej.

W przepisie art. 3 ust.3 ustawy z dnia 10 maja 1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ustanowiona została zasada, iż ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o radzie narodowej gminnej, miejskiej, dzielnicowej lub wspólnej dla miasta i gminy bądź o terenowym organie administracji państwowej stopnia podstawowego albo o organach władzy lub administracji państwowej stopnia podstawowego - rozumie się przez to odpowiednie organy gminy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl zaś art.26 ust.1 ustawy organy właściwych gmin przejmują prowadzenie spraw powierzonych terenowym organom administracji państwowej stopnia podstawowego na zasadach określonych w art. 135 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 2 ust. 1 pkt 3, które należeć będą do zadań własnych gminy lub zadań zleconych z zakresu administracji rządowej.

Z kolei art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U.90.16.95) stanowił, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów, a jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy. Według zaś regulacji zawartej w art.1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U 90.34.198 z późn.zm.) do właściwości organów gminy przechodzą - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W przykładowym wyliczeniu zawartym w art.1 ustawy z dnia 17.05.1990r zadania i kompetencje z dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie zostały wymienione.

Jest to o tyle oczywiste, że dekret ten od 4 listopada 1971 r. już nie obowiązywał. Również w art.5 ustawy kompetencyjnej z dnia 17 maja 1990 r., zawierającego enumeratywne wyliczenie zadań i kompetencji należących dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego przechodzących do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej (skreślonym zresztą z dniem 1.01.1999 r. przez art.12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa – Dz. U Nr 162 poz.1126) nie została wymieniona kompetencja z dekretu z dnia 27 lipca 1949r.

Zgodnie z art. 7 pkt 4) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz.U.98.91.577 z późn. zm.) wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. Wreszcie zauważyć należy, że przepis art.2 pkt 7) ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U.1998.162.1126) z dniem 1 stycznia 1999 r. wprowadził zasadę, że samorządowe kolegia odwoławcze są organem wyższego stopnia także w sprawach decyzji z zakresu administracji rządowej.

Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów dotyczących zmiany systemu administracji nie wskazano w nich wprost, który z istniejących obecnie organów administracyjnych jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, które stały się ostateczne przed dniem 27 maja 1990 r. Z przeprowadzonej wyżej analizy wynika jednakże, że do kompetencji organów gminy należały jako zadania własne wszystkie sprawy, również z zakresu administracji rządowej, które nie zostały wprost przekazane innym organom, względnie nie zostały wyraźnie przekazane organom gminy jako zadania zlecone.

Podkreślenia zatem wymaga, że w takim właśnie stanie prawnym wydane zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroki z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 351/07 oraz sygn. akt IV SA/Wa 352/07, w których Sąd stwierdził, że organem właściwym do rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, kwestionowanej w obecnie kontrolowanym postępowaniu, jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...].

Zdaniem organu, oceną prawną wyrażoną w tych wyrokach, niezależnie od obowiązujących obecnie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie oraz jednolitego orzecznictwa w przedmiocie wskazania organu właściwego do stwierdzania nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] jest związane.

Podkreślenia w związku z tym wymaga, że zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem - lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.

Dlatego też rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od dokonania oceny, czy po dacie wydania przedstawionych wyżej wyroków WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2007 r., nastąpiła zmiana stanu prawnego, wyłączająca związanie oceną prawną zawartą w tych wyrokach.

Stwierdzić zatem należy, że w dniu 1 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31 poz.206), reformująca w istotny sposób administrację publiczną. Zasadniczą zmianą dokonaną w systemie prawnym było wprowadzenie zasady, że jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, wykonują zadania administracji rządowej wtedy, jeżeli wynika to z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia (art.2 pkt 4). Nadto, według art.3 ust.1 pkt 5) tej ustawy wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji. Zgodnie zaś z art.3 ust.1 pkt 7) ustawy wojewoda jest również organem wyższego stopnia w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w sprawie jest wojewoda. Treść przepisów wskazuje, że dotyczą one sytuacji, gdy sprawy z zakresu administracji rządowej nie zostały przekazane do właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego, gdyby było inaczej, to stosownie do przepisów art. 17 pkt 1 k.p.a., art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 8 ust. 1 i 2, art.39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), art. 5 ust. 1 i art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) organem wyższego stopnia co do zasady byłyby samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne tj. dotyczące spraw określonego rodzaju, stanowiłyby inaczej (np. art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.).

Dlatego też uznać należy, że po dacie wydania wyroków z dnia 10 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 351/07 oraz sygn. akt IV SA/Wa 352/07 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nastąpiła istotna zmiana stanu prawnego, której konsekwencją jest brak związania organu wyrażoną w nich oceną prawną co do właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w rozpatrywanej sprawie.

Powyższe wskazuje, że właściwym do rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia 22 września 1956 r. znak: [...] w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w gm. kat. W., stanowiącej w dacie przejęcia własność A. i W. W. – jest Wojewoda Małopolski.

Nadto podkreślenia wymaga, że począwszy od poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 21.05.2009 r. sygn. I OW 28/09, orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich w trybie wskazanych wcześniej dekretów – jest wojewoda.

Stosownie do treści art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z przepisem art.156 § 1 pkt 1 kpa przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wydanie z naruszeniem przepisów o właściwości. Dlatego też uznać należało, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 maja 2010 r. wydana została w warunkach nieważności. Z tego powodu Sąd nie wypowiada się co do zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego.

Z wyżej wskazanych powodów koniecznym było wyeliminowanie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 maja 2010 r. (art.135 p.p.s.a.) z obrotu prawnego.

O kosztach orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.