Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 października 2021 r. sygn. [...] orzeczono o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. znak [...] orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. obj. [...] kw. [...] kat [...]" o pow. 294 m˛ zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] za odszkodowaniem. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem Pani G. Ś., reprezentowanej przez Pana J. G., z dnia 13 stycznia 1997 r. (k.4, tom I akt administracyjnych). W toku postępowania organy administracji publicznej orzekały wielokrotnie, jak również w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który na mocy wyroku z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. II SA/Kr 162/14 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lipca 2011 r. sygn. [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 15 grudnia 1986 r. a poniższe decyzje Kolegium zapadły w wykonaniu tego wyroku.
W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 1 października 2021 r. sygn. [...] Kolegium streściło przebieg postępowania w sprawie. Następnie organ wskazał, że w dniu 16 września 2021 r. doszło do istotnej zmiany przepisów prawa dotyczących postępowań administracyjnych wszczynanych w trybach nadzwyczajnych, a dotyczących decyzji starszych niż 30 lat. Wskazano, że zgodnie z nowym brzmieniem art. 158 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotowa decyzja została wydana w dniu 15 grudnia 1986 r. Organ wskazuje w uzasadnieniu, że od tamtej chwili do dnia wejścia w życie przepisu upłynęło więcej niż 30 lat.
Zatem zainicjowane przed tut. Kolegium postępowanie z wniosku Pani G. Ś., działającej przez pełnomocnika adwokata J. G., z dnia 13 stycznia 1997 r. powinno zostać umorzone. Jako podstawę umorzenia organ wskazał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem umarza się z mocy prawa.
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył adwokat J. B. działający imieniem D. Ł., W. D. i B. D., podtrzymując stanowisko, że przedmiotowa decyzja z 15 grudnia 1986 r. jest dotknięta wadami powodującymi nieważność.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. [...] utrzymało w mocy decyzję tegoż organu z dnia 1 października 2021 r. sygn. [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. znak [...] orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. obj. Lwh [...] kw. [...] I. kat [...]" o pow. 294 m˛ zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] za odszkodowaniem. W uzasadnieniu decyzji organ streścił przebieg postępowania w sprawie. Powołano się także na art. 158 § 3 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia decyzji lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed wejściem w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy ustawy zmienianej (t.j. kodeksu postępowania administracyjnego) w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Z kolei w świetle art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem umarza się z mocy prawa. Podkreślono, że decyzja Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. znak [...] była decyzją ostateczną i upłynął termin 30 lat od jej doręczenia, co stanowi formalną przeszkodę rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności takiej decyzji bowiem art. 158 § 3 k.p.a. uniemożliwia prowadzenie wszczętych w trybie nadzwyczajnym postępowań o stwierdzenie nieważności.
Na powyższą decyzję skargę złożyli D. Ł., W. D. oraz B. D., reprezentowani przez adwokata M. B.. Skarżący zarzucają:
- - naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez wydanie decyzji naruszającej elementarne zasady demokratycznego państwa prawa (zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa, zasadę ochrony praw nabytych, zasadę ochrony interesów w toku, zasadę zakazu retroakcji, zasadę ochrony racjonalnych i uzasadnionych oczekiwań, zasadę proporcjonalności);
- - naruszenie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez wydanie decyzji naruszającej prawo do sądu oraz zakaz zamykania obywatelom drogi sądowej do dochodzenia roszczeń;
- - art. 6 ust. 1 konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przez wydanie decyzji naruszającej prawo do sądu oraz zakaz zamykania obywatelom drogi sądowej dla dochodzenia roszczeń;
- - art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 417ą§ 2 kodeksu cywilnego przez pozbawienie ochrony prawa do wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym oraz naruszenie gwarancji poszanowania praw majątkowych;
- - naruszenie art. 156 § 2 w zw. z art. 157 w zw. z art. 158 § 3 k.p.a. przez instrumentalne umorzenie postępowania, mimo, że nie było ku temu podstaw prawnych i faktycznych;
- - naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy, a także naruszenie zasady prawdy materialnej i jej gwarancji;
- - naruszenie art. 8 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia nieproporcjonalnego, które nie odpowiada konieczności podjęcia środków adekwatnych do konkretnego celu;
- - art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do organu władzy publicznej;
- - art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyczerpujące i niejasne uzasadnienie skarżonej decyzji oraz brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi organ kierował się wydając rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyniku przeprowadzonej kontroli zgodności z prawem skarżonej decyzji stwierdza, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
- 1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
- 2) dochowania wymaganej prawem procedury,
- 3) respektowania reguł kompetencji.
Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Poza sporem pozostaje, że dnia 13 stycznia 1997 r. (k.4, tom I akt administracyjnych) na wniosek Pani G. Ś., reprezentowanej przez Pana J. G. zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. znak [...] orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. obj. Lwh [...] kw. [...] I. kat [...]" o pow. 294 m˛ zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] za odszkodowaniem.
Zgodnie z art. 158 § 3 k.p.a. jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotowa regulacja, na którą powołuje się organ zarówno w I, jak i w II instancji weszła w życie dnia 16 września 2021 r. na mocy ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
W ocenie Sądu stan faktyczny w przedmiotowej sprawie nie podpada pod hipotezę normy wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej. Należy zwrócić uwagę, że hipoteza tego przepisu obejmuje postępowania wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia. Tymczasem poza sporem w przedmiotowej sprawie pozostaje, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. zostało wszczęte przed upływem trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, to jest 13 stycznia 1997 r. (k.4, tom I akt administracyjnych).
W przedmiotowej sprawie nie znajduje także zastosowania art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, w myśl którego jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten z istoty swojej nie znajduje zastosowania do spraw w toku i stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w odniesieniu do wniosków złożonych po wejściu w życie ustawy nowelizującej, a dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji, od doręczenia lub ogłoszenia których minęło 30 lat. (tak zob. R. Sarbiński, Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pkt 3, LEX/el. 2021). Tymczasem w przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte na długo przed wejściem w życie ustawy nowelizującej.
Podkreślić należy, że wspomniana ustawa nowelizująca ogranicza uprawnienia stron do zaskarżania decyzji administracyjnych, dlatego nie powinna w żadnej mierze podlegać wykładni rozszerzającej.
Tym samym zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ja decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 158 § 3 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. Doprowadziło bowiem do umorzenia tego postępowania zarówno w I, jak i II instancji, podczas, gdy postępowanie powinno było być kontynuowane. Zarzuty skargi wskazujące na wadliwość skarżonej decyzji okazały się zatem zasadne.
W świetle powyższego, w związku z brakiem podstaw do umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zastępcy Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 15 grudnia 1986 r. znak [...] orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. obj. Lwh [...]. [...] I. kat "[...] o pow. 294 m˛ zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...] za odszkodowaniem, organ powinien prowadzić to postępowanie, będąc związanym wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. II SA/Kr 162/14.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.
O kosztach postępowania, obejmujących kwotę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł), koszt zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa skarżących (17 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.