Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 października 2022 r. znak SKO-GN-4160-19/22 orzeczono o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji SKO w Nowym Sączu z dnia 28 marca 2007 r., znak: SKO-I-01/1346/GN/2005 (dalej: decyzja SKO z 2007 r.) orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2.12.1954r., znak: L.Rl.IV/12/47/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w G., powiat gorlicki, stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F., w całości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzja SKO z 2007 r. byłą prawidłowa. Kolegium wykazało w uzasadnieniu tej decyzji, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F. jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym co stanowi rażące naruszenie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. R.P.
Nr 46 poz. 339) oraz § 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416) - skutkujące stwierdzeniem nieważności w/w orzeczenia. Podkreślono, że stanowisko zajęte przez tut. Kolegium w zaskarżonej decyzji znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych. Dalej w uzasadnieniu decyzji wskazano, że w ocenie Kolegium, objęta wnioskiem Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego tut. Kolegium z dnia 28 marca 2007r nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. przepisów stanowiących podstawę do jej wydania.
W zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało także, że materialną podstawę do oceny zgodności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: L.Rl.IY/12/47/54 z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. R.P. Nr 46 poz. 339), na podstawie, którego mogły być przejmowane w całości lub części, nieruchomości położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R.P. z 1927 r. Nr 11 poz.
- 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.
Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz.
13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R.P. Nr 49 poz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 06.12.1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. R.P. Nr 71 poz. 389).
Nie ulega wątpliwości, że aby zainteresowani mogli skorzystać z prawa do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów, konieczne było wskazanie jakie, konkretnie nieruchomości stanowiące uprzednio ich własność zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa.
W orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: L.Rl.IV/12/47/54 nie zostały wykazane podstawowe elementy konkretyzujące przejęte nieruchomości, tj. numery działek, ich powierzchnia jak również inne dane na podstawie, których można by obecnie stwierdzić, jakie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte.
Kolegium uznało zatem, że orzeczenie powyższe, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F. stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 1928 r., zgodnie z którym każda decyzja powinna zawierać osnowę rozstrzygnięcia. Brak określenia przedmiotu przejęcia uniemożliwiał ponadto uzyskanie przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności - ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów (gdyż nie wiadomo jakie grunty zostały przejęte) na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu. Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu nadzwyczajnym ocenie podlega decyzja oraz skutki prawne, jakie ona wywołuje, a nie postępowanie zmierzające do jej wydania.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo oraz numerów domów, w których zamieszkiwali, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości oraz wskazania, czy zostają przejęte w całości czy w części gdyż taką możliwość dopuszczał przepis art. 1 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 27 lipca 1949r. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że " wobec niezgodności katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie zdołano ustalić jedynie powierzchnię ogólną gruntów, z tej więc racji przyjęto w orzeczeniu jedynie powierzchnię ogólną gruntów osób niewładających swymi gruntami".
W ocenie Kolegium już sam fakt niezgodności katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie wskazywał na konieczność podania danych identyfikujących przejmowane nieruchomości.
Zatem wbrew zarzutom sprzeciwu fakt, że w orzeczeniu wskazano że przejmowany jest budynek mieszkalno-gospodarczy oraz wskazano, iż istnieje niezgodność katastru i hipoteki, nie może konwalidować wadliwości podjętego orzeczenia, które nie wskazywało, które konkretnie nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte, tj. czy wszystkie nieruchomości, czy też tylko niektóre, w całości, czy w części. Osnowa decyzji powinna być bowiem tak sformułowana, aby z niej jasno wynikało jakich praw lub obowiązków strony dotyczy.
W badanej sprawie nie ulegało żadnej wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości M. F., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić granic przejmowanych nieruchomości.
W tym miejscu Kolegium wyjaśniło, że w § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Oznacza to, że nawet wówczas, gdyby nabywane w tym trybie na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) nieruchomości nie miały wyraźnie określonych granic, orzeczenie właściwego organu nie mogło nie określać takich nieruchomości.
W tej zaś sprawie nie ulega żadnych wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle żadnych nieruchomości stanowiących własność M. F., to oczywistym było, że taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić ich granic (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31.01.2012 r., sygn. akt II SA/Kr 170/11.).
W ocenie Kolegium brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F. jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym co stanowi rażące naruszenie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego oraz § 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany skutkujące stwierdzeniem nieważności w/w orzeczenia.
Na powyższą decyzję została złożona skarga Prokurator Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu. W skardze zarzucono istotne naruszenie prawa, to jest: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany - poprzez uznanie, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej, stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F., jest brakiem osnowy decyzji stanowiącym rażące naruszenie art. 1 w/w Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r., gdy tymczasem szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości nie wymagał ani art. 75 ust. 1 w/w rozporządzenia ani żaden przepis dekretu z 1949r., zaś spełnione zostały wszystkie konieczne przesłanki do przejęcia nieruchomości w myśl art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. jak i brak było podstaw do zastosowania § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w myśl Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (art.
1) o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23.12.1927r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Wobec powyższego przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywnie następujące przesłanki: nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Przepisy art. 2, 3 i 4 wyżej wymienionego Dekretu regulowały dalsze przesłanki dokonywania nacjonalizacji. Jednocześnie przejście na własność Państwa nieruchomości w trybie omawianego dekretu nie następowało z mocy prawa, lecz orzekały o tym organy administracji, wydawane orzeczenia miały charakter konstytutywny, a przejmowane nieruchomości były wolne od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznano za niezbędne. Bezspornym jest, że sporna nieruchomość będąca przedmiotem postępowania, była nieruchomością ziemską, położoną w określonym Dekretem "miejscu" oraz - co najistotniejsze - nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela, albowiem jak wynika z karty przesiedleńczej nr [...] M. F. został przesiedlony na tzw. Ziemie Zachodnie. Wobec powyższego konieczne przesłanki umożliwiające przejęcie nieruchomości w trybie przepisów Dekretu z 27.07.1949r. zostały spełnione. Skoro bowiem przejęciu podlegały nieruchomości nie pozostające w faktycznym władaniu ich właścicieli to przesłanką konieczną do ustalenia przez organ orzekający było stwierdzenie czy nieruchomość znajduje się w faktycznym władaniu jej właściciela, albowiem z treści art. 1 ust. 1 Dekretu wynika, że - de facto - wystarczającą przesłanką do wydania prawidłowego orzeczenia o przejęciu nieruchomości w trybie art. 1 Dekretu, było ustalenie stanu faktycznego wskazującego, że właściciele nie władają swoją nieruchomością lub nie zamieszkują w miejscu jej położenia. Przy czym, powołane przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., przewidując uprawnienie Skarbu Państwa do przejęcia nieruchomości nie wiązały tego uprawnienia z przyczynami utraty władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli. Bez znaczenia więc dla rozstrzygnięcia sprawy przejęcia nieruchomości była okoliczność, że pozbawienie właścicieli władztwa nastąpiło z przyczyn od nich niezależnych. Niezasadny jest również, zdaniem prokuratora, podnoszony argument, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22.03.1928r. Zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym każda decyzja winna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie rodzaju decyzji, pouczenie o środkach zaskarżenia oraz podpis władzy. Szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości, poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych czy też nazwisk właścicieli, nie wymagał ani art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, ani żaden przepis Dekretu z 1949r. Przepisy prawa nie nakazywały wymienienia w orzeczeniu nawet właściciela nieruchomości. Z treści natomiast orzeczenia z 1954r. można było ustalić w sposób bezsporny, że dotyczy on nieruchomości określonej osoby. Chociaż opis przejętego mienia nie był precyzyjny, to pozwalał on jednak na dokonanie identyfikacji przejętego gruntu. W decyzji PPRN z dnia 2 grudnia 1954 r., wyraźnie podano, że przejmuje się grunty i budynki w gromadzie K. po osobach wyszczególnionych od pkt 1 do pkt 57, przy czym grunty - o ogólnej powierzchni wskazanej w decyzji. Skoro M. F. był właścicielem nieruchomości położnej w gromadzie K. to literalna wykładania osnowy decyzji PPRN nie stwarza trudności w stwierdzeniu, że niewątpliwie decyzją przejęto również grunty należące do w/w. W Dekrecie z dnia 27 lipca 1949r., który był podstawą nacjonalizacji w niniejszej sprawie, nie było szczegółowego wymogu co do opisu mienia. Co więcej, dekret z dnia 27 lipca 1949r. nie wspominał nawet o danych katastralnych, zatem osnowa orzeczenia PPRN z 1954 r. niekoniecznie musiała operować danymi ewidencyjnymi. Osnowa powołanej decyzji nacjonalizacyjnej niewątpliwie w sposób dostateczny identyfikowała przedmiot przejęcia. Ponadto ponad wszelką wątpliwość przejmowana nieruchomość nie pozostawała w faktycznym władaniu jej właścicieli w chwili wydania decyzji o przejęciu nieruchomości, tj. w dniu 2 grudnia 1954r. Zatem w stosunku do nieruchomości stanowiących byłą własność M. F. spełnione zostały wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949r. Jak wyżej podniesiono, w myśl art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym w wersji obowiązującej w dacie wydania orzeczenia, każda decyzja powinna zawierać podstawę prawną rozstrzygnięcia, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazywać czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga. Analiza orzeczenia z 2 grudnia 1954 r. potwierdza, że spełnia ono wskazane warunki i zawiera elementy wymienione w cytowanym przepisie. Opis przejmowanego mienia odwołuje się do budynku mieszkalnego i gospodarczego oraz wskazuje nazwiska właścicieli oraz ogólną powierzchnię gruntów. W ówczesnym stanie prawnym wykazy hipoteczne wchodziły w skład ksiąg gruntowych, które z chwilą wejścia w życie prawa o księgach wieczystych z 11 października 1946 r. stały się księgami wieczystymi na podstawie art. LIV § 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych. Księgi wieczyste są powszechnym, publicznym i jawnym rejestrem służącym ustaleniu stanu prawnego nieruchomości. Opis mienia został zatem dokonany w sposób umożliwiający jego jednoznaczną identyfikację, co z kolei przesądza, że w tym zakresie nie doszło do rażącego naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się zatem do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Kontrola ta powinna zawsze przebiegać na trzech płaszczyznach:
- 1) oceny zgodności rozstrzygnięcia (decyzji lub innego aktu) lub działania z prawem materialnym,
- 2) dochowania wymaganej prawem procedury,
- 3) respektowania reguł kompetencji.
Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Skarżona decyzja SKO z 2022 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji SKO z 2007 r. wydana wskutek wniesienia 18 stycznia 2022 r. sprzeciwu Prokurator Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu od decyzji SKO z 2007 r. orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach. Tym samym na poziomie postępowania administracyjnego mamy do czynienia z tzw. trybem nadzwyczajnym kontroli, w tym wypadku decyzji ostatecznej, t.j. decyzji SKO z 2007 r., która to decyzja także zapadła w ramach postępowania w trybie nadzwyczajnym.
W związku z powyższym należy przypomnieć, że postępowanie w trybie nadzwyczajnym stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych w czasie wyrażonej w art. 16 k.p.a., urzeczywistniającej zasadę pewności prawa. Dlatego też zakres podmiotowy, jak i przedmiotowy przepisów dotyczących wszczęcia i prowadzenia postępowania nieważnościowego powinien podlegać wykładni ścisłej. Zadaniem Sądu jest zatem zbadanie, czy zgodnie z prawem orzeczono w decyzji SKO z 2022 r. (kontrolowanej decyzji) o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji SKO z 2007 r. Jeśli decyzja SKO z 2007 r. nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa, zasadna była odmowa stwierdzenia nieważności tej decyzji.
W pierwszej kolejności należy przybliżyć pojęcie rażącego naruszenia prawa. Utrwalonym i niekwestionowanym w doktrynie, jak i w orzecznictwie, jest stanowisko, zgodnie z którym decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; a skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji.
W tym postępowaniu ocenie prawnej podlega decyzja SKO z 2022 r., w której uznano, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z 2007 r. w sposób prawidłowy stwierdziło wydanie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z rażącym naruszeniem prawa.
W decyzji z 2007 r. wskazano jako materialną podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, który stanowi, że "mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim; rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli."
Natomiast rażącego naruszenia prawa upatrywano w naruszeniu tego przepisów związku z art. 75 ust. 1 obowiązującego w czasie wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W decyzji z 2007 r., po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, w tym kwerendy archiwalnej, stwierdzono, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2 grudnia 1954r., znak: L.Rl.IV/12/47/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w G. K., powiat gorlicki, stanowiącej w dacie przejęcia własność M. F. rażąco narusza prawo.
Bezsporne w sprawie jest, że oceniane w postępowaniu nieważnościowym i później - orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 2 grudnia 1954 r. określało tylko ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów w G. K., bez opisu konkretnych działek, oraz wymienia listę osób - adresatów orzeczenia, tj. tych, których mienie Skarb Państwa przejął.
Przejście na własność nieruchomości w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie następowało z mocy prawa, lecz orzekały o tym organy administracji, a wydawane decyzje miały charakter konstytutywny. Dlatego istotnym było, aby decyzja, z mocy której dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności, konkretyzowała nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa.
W kwestii, czy brak określenia przedmiotu przejęcia (wadliwość osnowy) rażąco narusza prawo wypowiadały się już sądy administracyjne w analogicznych stanach faktycznych. Także w dacie wydania decyzji z 2007 r. kwestia ta była przesądzona. W później wydanym wyroku z dnia 12 maja 2016 r. sygn. I OSK 3210/15 Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznym stanie faktycznym wskazał, że "przepisy wymienionego dekretu nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym stanowiącym, iż decyzja - obok innych elementów - powinna zawierać osnowę decyzji. W doktrynie wskazuje się, że "rozstrzygniecie, określane mianem "osnowy" decyzji, stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów (...)" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 10 Wyd. C. H. Beck Warszawa 2009 r., s. 408)."
Zauważyć przy tym należy, że w powołanym wyroku NSA odwołuje się do utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych także sprzed wydania decyzji z 2007 r., z którego wynika dla rozpoznawanej sprawy to, iż decyzja z 2007 r. była prawidłowa, a co za tym idzie nie można jej uczynić zarzutu rażącego naruszenia prawa. W powołanym powyżej wyroku NSA wskazał także, że "w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z 1949 r. Wymieniany przepis przewidywał bowiem, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i w zbiorach dokumentów przejęcia własności na rzecz Skarbu Państwa. Warto więc w tym miejscu odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 1999 r., sygn. akt 1632/97, w którym stwierdzono, iż "nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości.
Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go ograny Państwa, które nie respektowało nawet własnych skonstruowanych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określonej obecnie jako państwo prawa." (patrz też wyrok NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, CBOSA). W konsekwencji trzeba uznać, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1,2,3 i 4 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w piśmiennictwie (por. wyroki NSA z 29 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1632/97, z 25 lutego 2000 r., sygn. akt IV SA 146/98, z 16 maja 2000 r., sygn. akt IV SA 856/98, z 1 października 2001 r., sygn. akt IV SA 835/01, z 17 marca 2003 r., sygn. akt IV SA 1771/02; Ł. Bielecki "Nacjonalizowanie nieruchomości ziemskich na obszarze południowo-wschodniego pogranicza Polski" cz. II. Rejent rok 17 nr 6 (194) 2007 r. str. 50-67)."
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze wskazać należy, iż w istocie swojej są one polemiką z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych, że nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Odnosząc się do argumentu, iż nie można odnosić współczesnych standardów do kontroli decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu wskazać należy, że brak wymaganego prawem elementu decyzji o charakterze konstytutywnym i mającej istotne następstwa prawne w sferze prawa własności stanowi wadę o dużym ciężarze gatunkowym. Wadliwość ta wynika z prostego zestawienia treści przepisu i treści decyzji. Przepis art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. wymaga określenia co jest przedmiotem przejęcia (czyli odebrania jednostce prawa własności przez organ pozostający w pozycji władczej względem jednostki). Wymogu tego nie spełnia akt, który wskazuje, że przejmuje się na własność Skarbu Państwa nieruchomości osób wskazanych w danym orzeczeniu, bez dokładnego określenia przedmiotu przejęcia.
Rozstrzygnięcie SKO w Nowym Sączu w decyzji z 2022 r. odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji z 2007 r. było prawidłowe, t.j. zasadnie organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji SKO z 2007 r.
W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd nie stwierdził, aby skarżona decyzja SKO z 2022 r. naruszała prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszała przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. została oddalona.