Uzasadnienie
W dniu 4 grudnia 2013 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek G.W. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A.S. oraz córką [.....] ur. [.....] roku. Ich miesięczny dochód z zasiłku macierzyńskiego żony wynosi 912 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi niewykończony budynek gospodarczy oraz nieruchomość rolna wielkości 1 ha. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy G.W. podniósł, iż jest rolnikiem ubezpieczonym w KRUS. Opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne w wysokości ok. 370 zł kwartalnie. Obecnie mieszka wraz z żoną i córką w domu teściów. Żona przebywa na urlopie macierzyńskim i otrzymywany przez nią zasiłek macierzyński jest źródłem utrzymania rodziny. Skarżący poszukuje pracy, gdyż w 2012 roku zmuszony był zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą. Rodzinie skarżącego pomagają teściowie, którzy utrzymują dom, czasami pomocy udzielają też inni członkowie rodziny. Koszty utrzymania córki przedstawiają się następująco: 100 zł miesięcznie pampersy, 100 zł mleko, 100 zł soczki, deserki, ubranka, obuwie i lekarstwa. Pozostałe środki przeznaczane są na zakup żywności. Żona skarżącego nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych, podobnie córka.
Skarżący dodał, iż rozpoczął budowę budynku gospodarczego, w którym miał przechowywać sprzęty, aby w większym zakresie prowadzić gospodarstwo rolne. Był przekonany, że nie potrzebuje pozwolenia na budowę tego budynku, lecz się mylił. Obecnie jest nakaz rozbiórki tego budynku.
W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, G.W. został wezwany do złożenia w terminie 7 dni wyjaśnień i stosownych dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: oświadczenia, czy pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z teściami, w których domu zamieszkuje – jeśli tak, należało wykazać stan majątkowy oraz miesięczne dochody teściów, oświadczenia na czym polega pomoc rodziny, o której mowa we wniosku (jeśli jest to pomoc materialna – należało podać jaka jest wysokość otrzymywanych środków), oświadczenia jaki dochód skarżący uzyskuje z prowadzonego gospodarstwa rolnego, wyjaśniania czy korzysta on z dopłat unijnych do gruntów – jeśli tak, jaka jest wysokość tych dopłat, wyjaśnienia z jakich środków skarżący prowadzi budowę budynku gospodarczego, przedłożenia wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, spisu miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego najbliższych związanych z koniecznym ich utrzymaniem popartych aktualnymi rachunkami / fakturami, a także oświadczenia, czy skarżący bądź jego żona są właścicielami pojazdów mechanicznych – jeśli tak należało podać ich markę i rok produkcji.
Wezwanie skierowane do skarżącego, jak wynika z nadesłanego przez właściwy urząd pocztowy potwierdzenia odbioru, zostało odebrane przez dorosłego domownika - T.B. w dniu 17 lutego 2014 roku. Tym samym termin do uzupełnienia braków upływał z dniem 24 lutego 2014 roku.
Mimo upływu zakreślonego siedmiodniowego terminu skarżący nie odniósł się do wezwania.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej.
Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości.
Zdaniem orzekającego G.W. nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez skarżącego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie są wystarczające do wolnej od wątpliwości oceny jego sytuacji materialnej, a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez stronę wykonane. Przede wszystkim orzekający nie dysponuje pełnymi danymi dotyczącymi wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, brak jest bowiem jakichkolwiek informacji o wysokości dochodów z prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, czy pomocy uzyskiwanej od rodziny. Orzekający nie posiada też danych, poza środkami przeznaczanymi na utrzymanie córki, o wysokości wydatków, jakie są ponoszone na konieczne utrzymanie pozostałych członków rodziny. Nie jest zatem możliwe dokonanie sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych w rodzinie skarżącego kosztów.
Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.
Nieudzielanie przez skarżącego informacji, o których mowa w skierowanym do niego wezwaniu, a także nieprzesłanie dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości płatniczych G.W.. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienia NSA z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt II OZ 1112/06, z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II FZ 126/05, z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II OZ 951/12) należało oddalić na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.