Uzasadnienie
W dniu 20 lutego 2009r. S. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie swej oraz J. M. skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 14 listopada 2008r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, inwalidztwo [...] grupy, niepełnosprawność, spore wydatki na utrzymanie i leczenie. Wskazuje, iż miesięczne koszty leczenia skarżącego oraz jego żony wynoszą około 900,00 zł, leczenie i rehabilitacja wnuka - 500,00 zł, natomiast roczne koszty utrzymania domu to kwota 9 962 zł. Skarżący wskazuje, iż w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od złożonej skargi w wysokości 100,00 zł, dokona wpłaty, natomiast z obawy przed ewentualnymi przyszłymi kosztami sądowymi prosi o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, córką, zięciem oraz trójką małoletnich wnuków, z których jedno dziecko jest niepełnosprawne. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości [...] zł, emerytury jego żony w kwocie [...] zł, wynagrodzenia za pracę córki w wysokości [...] zł oraz renty inwalidzkiej zięcia w kwocie [...] zł i jego dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę w wymiarze - etatu w wysokości [...] zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą miesięcznie 4 905 zł. Jak wskazuje skarżący, jest on inwalidą [...] grupy, trwale niezdolnym do pracy. Przedstawia wydatki na utrzymanie, które rocznie kształtują się na poziomie 9 962 zł (miesięcznie stanowi to kwotę 830 zł), natomiast miesięczne koszty leczenia skarżącego i jego żony oraz rehabilitacji i leczenia wnuka to kwota 1400 zł.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 99 m2 oraz działkę budowlaną o pow. 0,52 m2, na której posadowiony jest budynek. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości 4 905 zł, posiadany majątek, brak zadłużenia nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego, skarżący przy zakreślonych wydatkach rzędu miesięcznie 2 230 zł (wydatki na utrzymanie domu i media 830 zł, wydatki na leczenie 900 zł, wydatki na leczenie i rehabilitację wnuka 500 zł) w kontekście dochodów w wysokości 4 905 zł, braku zadłużenia - jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, konieczne dla uiszczenia należnych opłat sądowych, co zresztą sam wskazał, sugerując, iż wymagany wpis sądowy w wysokości 100,00 zł uiści. Obawia się natomiast ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Orzekający pragnie zatem w tym miejscu zaznaczyć, iż na obecnym etapie postępowania koszty sądowe to jedynie wpis w wysokości 100,00 zł, wymagany zresztą solidarnie wraz z drugim skarżącym - J. M., który, jak wynika z akt sprawy - został przez skarżących uiszczony w dniu 20 lutego 2009r.
Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawca posiada bowiem stały, pewny dochód i majątek, a koszty utrzymania i leczenia wykazane przez skarżącego w łącznej wysokości 2230 zł w stosunku do dochodów rodziny w wysokości 4905 zł pozwalają na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem ewentualnego pełnomocnika z wyboru.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej.
W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu.
Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych (na aktualnym etapie postępowania jest to kwota 100,00 zł należna jako wpis sądowy od złożonej skargi, która to opłata została już zresztą uiszczona przez skarżącego w dniu 20 lutego 2008r.) oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Orzekający na marginesie pragnie dodać, iż jeśli skarżący J. M. pragnie złożyć wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, musi to zrobić osobiście, na stosownym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zaś za pośrednictwem skarżącego S. M. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).