Uzasadnienie
W dniu 20 stycznia 2014r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na uchwałę Rady Miasta Nowy Targ z dnia 29 sierpnia 2013r. wydaną w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody z emerytur, znaczne wydatki na utrzymanie. Wskazują, iż w domu zamieszkuje jeszcze z nimi syn ze swoją rodziną. Skarżący ponoszą proporcjonalnie koszty utrzymania domu tj. opał na zimę, energia elektryczna, leki, podatek od nieruchomości.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe a zamieszkują wraz z synem, synową i jego 6 dzieci w tym samym domu. Skarżący oświadczają jednocześnie, że syn wraz z wnukami prowadzi odrębne gospodarstwo. Źródłem utrzymania rodziny są emerytury skarżących w wysokości 895,76 zł (H. G.) oraz 1598,70 zł (J. G.) Łącznie zatem dochody wnioskodawców wynoszą 2 494,46 zł. Skarżący wykazują koszty utrzymania – 600 zł podatek, 1700 węgiel, 1440 elektryka – rocznie, leki 1800 rocznie, śmieci 1020 zł na 10 osób rocznie.
Z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni współwłasność w ½ części w domu o pow. 145 m2 wraz z działkami [...] oraz [...]. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości. Skarżący wykazuje fakt posiadania 2000 zł oszczędności.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości 300 zł nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu.
W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość własnych dochodów w łącznej kwocie 2 494,46 zł - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, stanu zdrowia i wydatków z tym związanych - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron w ½ części od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego w ½ części, umożliwiając tym samym w większym stopniu wnioskodawcom realizację konstytucyjnej zasady prawa obywatela do sądu, należy uznać za zasadne.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należą.
Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Rodzina bowiem posiada znaczny majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz dwie działki. Rodzina zatem ma majątek, który zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych.
Skarżący ponadto deklaruje oszczędności w kwocie 2000 zł, które swą wysokością znacznie przekraczają wysokość wymaganego obecnie wpisu sądowego. Choćby z tego względu również nie widzi się podstaw do pełnego zwolnienia skarżących od wymaganego solidarnie wpisu sądowego, mają oni bowiem realne zabezpieczenie finansowe i możliwość pokrycia przynajmniej części wymaganej opłaty sądowej.
Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).