Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 grudnia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący W.H. złożył, na urzędowym formularzu "PPF", wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną W.H. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.341,36 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura żony w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 92,90 m², nieruchomość rolna wielkości 0,945 ha, budynek gospodarczy o powierzchni 30 m² i budynek gospodarczy (kurnik) o powierzchni 14 m² oraz garaż wielkości 24 m². Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił bardzo dużymi trudnościami finansowymi, które spowodowane są dużymi kosztami, jakie ponosi. Na koszty te składają się: spłata kredytów, która wynosi ponad połowę pobieranej emerytury, opłata mediów (prąd, gaz, wod. – kan.), lekarstwa oraz utrzymanie, zakup opału w okresie zimowym (węgiel). Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która w ostatnim roku przyniosła same straty. Dzierżawę placu manewrowego, sali wykładowej i ZUS (w kwocie 723,39 zł miesięcznie) skarżący opłaca wraz żoną z pobieranych emerytur.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Ośrodek Szkolenia Kierowców [...]" z siedzibą w Z.. Posiada samochód osobowy marki Fiat [...], rok produkcji 2006 i samochód ciężarowy marki [...] rok produkcji 1968. Wnioskodawca przesłał następujące dokumenty: decyzję z dnia [...] lutego 2011 roku o waloryzacji emerytury policyjnej, decyzję z dnia 1 marca 2011 roku o waloryzacji emerytury żony, zaświadczenie ZUS z dnia 16 lutego 2012 roku o wysokości świadczenia emerytalnego W.H. za miesiąc styczeń 2012 roku, kopię faktury z dnia 12 października 2011 roku za gaz opiewającej na kwotę 254,59 zł, odcinka płatności za energię elektryczną opiewającego na kwotę 215,21 zł, kopię faktury z dnia 17 sierpnia 2011 roku za wodę opiewającej na kwotę 155,38 zł, kopie zeznań PIT-36 za rok 2010 i za rok 2011, kopie dwóch umów pożyczki z dnia 5 czerwca 2008 roku na kwoty 20 tys. zł i 7.200 zł wraz z trzema harmonogramami spłat kredytu, zestawienie operacji na rachunku bankowym skarżącego za okres od 4 stycznia 2012 roku do 3 lutego 2012 roku oraz za okres od 1 lutego 2012 roku do 8 marca 2012 roku, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 23 listopada 2011 roku do 22 grudnia 2011 roku, od 23 grudnia 2011 roku do 22 stycznia 2012 roku oraz za okres od 23 stycznia 2012 roku do 22 lutego 2012 roku oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
Skarżący oświadczył, że ponosi następujące wydatki: spłata kredytu [...] zł miesięcznie, wierzytelność 302,15 zł co miesiąc, zakup opału (5 ton węgla) 3.400 zł, prąd 215,21 zł, gaz 254,59 zł, wod.- kan. co dwa miesiąc około 150 zł, wywóz nieczystości 50 zł, podatek od nieruchomości 300 zł rocznie, podatek od środków transportu 3.000 zł rocznie, ubezpieczenie PZU 120 zł, ubezpieczenie OC 415 zł rocznie, lekarstwa na cukrzycę 50 zł, środki czystości 70 zł, kosmetyki 30 zł, zakup ubrania i obuwia około 500 zł rocznie, wyżywienie około 300 zł miesięcznie, zakup karty telefonicznej 100 zł na trzy miesiące, zakup paszy dla kur i królików 100 zł, czyszczenie oraz przegląd komina i pieca gazowego 100 zł, opłata za dzierżawę 450 zł miesięcznie, ZUS 243,34 zł miesięcznie.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 w/w ustawy).
Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84).
W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżący jest emerytem, a wysokość pobieranego w miesiącu świadczenia wynosi [...] zł. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne, które w związku z potrąceniami w kwocie 302,15 zł związanymi z zajęciem wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, wypłacane jest w kwocie 719,68 zł netto. Wykazane i potwierdzone odpowiednimi rachunkami wydatki związane z koniecznym utrzymaniem stanowią znaczne obciążenie domowego budżetu.
Skarżący nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, jak również przedmiotami wartościowymi, które mogliby spieniężyć celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Zasadnym jest zatem zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części.
Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Stałe miesięczne dochody z emerytury nie są jedynym źródłem utrzymania skarżącego. Prowadzi on bowiem również działalność gospodarczą w formie Ośrodka Szkolenia Kierowców "[...]" w miejscowości Z.. Jak wynika z załączonego zeznania podatkowego PIT-36 w roku 2011 działalność ta przyniosła skarżącemu przychód w wysokości 18.045 zł. Fakt poniesienia straty w wysokości 6.166,38 zł spowodowany jest wysokimi kosztami uzyskania przychodu. Podkreślić należy, iż strata z działalności gospodarczej jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów jest pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem wykazana strata sama w sobie nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i nie oznacza, że skarżący nie jest w stanie ich wygospodarować na opłacenie części kosztów sądowych.
Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżący opłaca miesięcznie raty zaciągniętych kredytów, a ich łączna wysokość wynosi 599,84 zł. Z przesłanych wyciągów bankowych wynika, że raty te opłacane są terminowo. Skoro zatem skarżący z uzyskiwanych dochodów jest w stanie opłacać raty kredytowe, tym samym należy uznać, że będzie on również miał możliwość partycypowania w części kosztów sądowych zainicjowanego postępowania. Wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań wobec instytucji bankowych nie można bowiem uznać za niezbędne i mające priorytet przed kosztami sądowymi. Zobowiązania kredytowe należące do kategorii zobowiązań cywilnoprawnych nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe.
Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Winien on zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego.
W analizowanej sytuacji majątkowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącego na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).