Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 czerwca 2003 r. [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z p. zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z p. zm.) po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez E. B. oraz T. B. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r., Nr [...] orzekającej o wymeldowaniu z pobytu stałego z budynku przy ul. [...] w miejscowości [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Wójt Gminy [...] jako organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek M. i M. W. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego E. B. oraz T. B. ustalając, iż opuścili przedmiotowy budynek w sposób dobrowolny i trwały nie dopełniając obowiązku wymeldowania,
Ze stanowiskiem organu I instancji nie zgodziła się E. B. oraz T. B. wnosząc odwołania do Wojewody [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisu art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Podnosząc, iż nie jest prawdą jakoby opuścili miejsce pobytu stałego w sposób dobrowolny, gdyż zostali do tego zmuszeni bezprawnym działaniem członków rodziny tj. matki i brata przyznali, iż w dniu [...] grudnia 2002 r. przenieśli się do wynajętego mieszkania w [...] zabierając ze sobą rzeczy osobiste. Ze względu na istniejący konflikt nie chcieliby wracać do przedmiotowego budynku wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji do czasu uzyskania lokalu w którym będą mieli możliwość zameldować się na pobyt stały co jest niezbędne ze względu na naukę T.B. i konieczność kontynuacji leczenia E.B..
Organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, że po utracie mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nastąpić może, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Sprawa podlegała rozpatrzeniu w oparciu o pierwszą przesłankę gdyż miejsce pobytu stałego E. B. i T. B. było znane natomiast całokształt ustalonych okoliczności faktycznych w sprawie dał podstawę do przyjęcia, że w sposób świadomy i trwały opuścili miejsce pobytu stałego.
Fakt nie przebywania E. B. i T. B. w miejscu pobytu stałego potwierdzili świadkowie W. C oraz S. L.. W szczególności W. C. zeznał, że ostatni raz E.i T.B. widział jesienią 2002 r. i nie wie, gdzie aktualnie przebywają Z kolei świadek S. L. zeznał, iż widział jak E. B. w 2002 r. wyprowadzała się z miejsca pobytu stałego wywożąc meble i sprzęty i od tamtej pory nie widuje ani E. B. ani T. B. na terenie spornej realności. Organ odwoławczy dał wiarę tym zeznaniom, gdyż pochodzą one od osób nie zainteresowanych w sprawie a dodatkowo znajdują potwierdzenie w wynikach przeprowadzonej wizji lokalnej w przedmiotowym budynku jak również w wyjaśnieniach E. B która przyznała, że mieszkanie przy ul. [...] w [...] opuściła wraz z synem T. w grudniu 2002 r., ponieważ brat zamknął bramę wjazdową uniemożliwiając dowiezienie opału na zimę. Od czasu wyprowadzenia się nie ma dostępu do przedmiotowego budynku, gdyż zamki w drzwiach są zmienione.
Zdaniem organu odwoławczego zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sadu Administracyjnego przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i nie jest takim opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. W sprawie nie zostało ustalone, aby prowadzone było jakiekolwiek postępowanie mające na celu przywrócenia odwołującym utraconego posiadania. Ponieważ pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów co wynika z art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych a w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż E. B. oraz T. B. nie mieszkają w miejscu pobytu stałego i nie przejawiają woli ponownego w nim zamieszkania brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu I instancji.
W treści wniesionego odwołania odwołujący wyraźnie wskazali, że ze względu na złe traktowanie ze strony rodziny nie chcą wracać do miejsca pobytu stałego i mają nadzieję na uzyskanie innego lokalu z tytułu rodzinnych rozliczeń majątkowych. W takiej sytuacji utrzymywanie zameldowania na pobyt stały stanowiłoby potwierdzenie fikcji meldunkowej a ponieważ odwołujący jak dotąd nie zgłaszali organom ścigania faktu utrudniania zamieszkiwania przyjąć należy, że miejsce pobytu stałego opuścili w sposób dobrowolny i przemyślany. Z tych powodów organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów zawartych w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji.
Skargę na decyzję organu odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie złożyli E. i T. B. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że nie zamieszkują w przedmiotowym lokalu w obawie o życie i zdrowie albowiem znęcano się nad nimi fizycznie i psychicznie dołączając do skargi zawiadomienie Komisariatu Policji w [...] skierowane do E. B. jako pokrzywdzonego o wszczęciu dochodzenia o przestępstwo z art.207 §1 kodeksu karnego. Skarżąca E.B. podniosła, że jest osobą niepełnosprawną a schorzenie uniemożliwia swobodne poruszanie się przedkładając kopię wypisu z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].09.202 r. stwierdzającego, że została uznana na całkowicie i trwale niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji.
Skarżący odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosili, że opuszczenie lokalu o którym mowa w art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych powinno być dobrowolne oraz, że jeżeli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie na podstawie art.97§1 pkt 4 kpa do czasu zakończenia postępowania sadowego lub przygotowawczego. Skarżący zarzucili ponadto nie wyjaśnienie istoty sprawy, pominięcie przez organy obu instancji ustaleń dokonanych w toku sprawy [...], pominięcie wniosków dowodowych E.B., przeprowadzenie postępowania a w szczególności oględzin lokalu podczas nieobecności skarżącej z pominięciem tego,iż możliwości poruszania się przez skarżącą są ograniczone,nie wyjaśnienie kwestii nowych zamków założonych przez brata W uzupełnieniu skargi E.B. podniosła że otrzymała od Policji w [...] pisemną informację o fałszywych jej zdaniem zeznaniach brata jakoby miał prawo włamać się do mieszkania ponieważ dał jej spłatę natomiast w Sądzie Rejonowym w [...] toczyła się sprawa o sygn. [...] dotycząca nie spłaty a znęcania się przez matkę nad skarżącą.
Ponadto ponownie podniosła, że do opuszczenia mieszkania wraz z synem została zmuszona postępowaniem matki i brata, którzy utrudniali jej życie od kilku lat o czym informowała wielokrotnie różne instytucje jak Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], Sołtysa, pełnomocnika ds. osób niepełnosprawnych przy Urzędzie Gminy w [...] a przede wszystkim kilkakrotnie Wójta Gminy [...]. Przedłożyła też kopie dwóch pism adresowanych do Wójta informujące o zachowaniu matki i brata zawierające prośby o uzyskanie mieszkania. Wskazała, że już wcześniej brat przychodził do niej do mieszkania, wykrzykiwał i ubliżał jej i dlatego kierowała do niego pisma, przy czym kopie trzech takich pism załączyła. Zmuszenie do opuszczenia mieszkania było z góry zaplanowane ponieważ nie chcieli podpisać ze skarżącą umowy najmu a wiosną 2002 r. zamknęli na kłódkę bramę wjazdową co było dla niej dużym utrudnieniem. O zdarzeniu tym poinformowała policję.
Nie mogąc kupić opału wynajęła mieszkanie na okres zimy a w marcu nie mogła wprowadzić się do mieszkania, ponieważ brat jeszcze w grudniu włamał się do jej mieszkania i zmienił zamki. Syn kilkakrotnie chciał zabrać pozostawione tam rzeczy ale również nie mógł dostać się do mieszkania o czym poinformowała policję na którą to okoliczność funkcjonariusz J. P. sporządził protokół w dniu [...].01.2003 r. Przesłuchany w sprawie świadek C. jest niewiarygodny ponieważ jest ojcem chrzestnym brata i szwagrem matki natomiast świadek L. nigdy się ze skarżącą nie kontaktował i nie wiadomo skąd wie,że skarżąca się wyprowadziła.
Z kolei jej syn T. B. nie był przesłuchany pomimo, że jest osobą bezpośrednio zainteresowaną o co skarżąca wnioskowała w piśmie wysłanym do Urzędu Gminy. Ponadto, jeżeli po takich bezprawnych działaniach brata zostanie jej zagwarantowane bezpieczeństwo i spokój to wróci do mieszkania.
Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując wnioski i motywy jak w zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, zgodnie z art.97 §1 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r, Nr 153, poz.1271 ze zm.) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r.,Nr 153, poz.1270).
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r.,Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145§ 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 tej ustawy Sąd Administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny - zgodnie z ustawowymi kompetencjami - badał czy treść zaskarżonej decyzji jest zgodna z prawem i czy postępowanie prowadzące do jej wydania było niewadliwe i rzetelne. Z tego punktu widzenia skardze nie można odmówić trafności, ale nie w pełnym zakresie zarzutów w niej podnoszonych a organy prowadzące postępowanie naruszyły prawo w zakresie poniżej wskazanym. Organy obu instancji jak wynika z treści uzasadnień decyzji przyjęły za ustaloną w wyniku przeprowadzonego postępowania okoliczność,iż skarżący nie mieszkają w przedmiotowym lokalu od [...].12.2002 roku. Okoliczność tę uznały za spełnienie przesłanki z art.15.ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych wystarczającą do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżących z miejsca pobytu stałego. W szczególności organ I instancji ustalił, że skarżący wyprowadzili się z przedmiotowego lokalu zabierając wszystkie swoje rzeczy. Organ odwoławczy wskazał natomiast, że skarżący nie przejawiają woli ponownego zamieszkania w spornym lokalu ze względu na złe traktowanie przez rodzinę.
Z utrwalonego już orzecznictwa dotyczącego art.15 ust.2 ustawy o ewidencji skorygowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn.K 20/01 Dz.U.z 2002 r.Nr 76,poz.716) trafnie wskazanego przez skarżących wynika, że za równorzędną przesłankę oprócz trwałości opuszczenia lokalu uważa się dobrowolność jego opuszczenia i nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu sytuacja w której osoba w nim zamieszkująca zostaje do tego zmuszona jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu albo fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym(wyrok Naczelnego Sądu "Administracyjnego OZ we Wrocławiu z dnia 28.06.2002 r.II SA/Wr 1320/2001). Nie ma żadnych przeszkód aby dopiero w toku sprawy administracyjnej o wymeldowanie prowadzone było postępowanie dowodowe zmierzające do wykazania tej okoliczności.
Dlatego też zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji przez organ odwoławczy stanowisko uznające zachowanie skarżących za dobrowolne opuszczenie spornego lokalu z tego powodu, iż z akt sprawy nie wynika aby prowadzone było jakiekolwiek postępowanie mające na celu przywrócenie skarżącym utraconego posiadania jest oceną dowolną i sprzeczną z art.80 kpa. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art.80 kpa),zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art.77 § 1 kpa) a więc przy podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4.07.2001 r. sygn. I SA 1768/99 LEX nr 54171).Dla potwierdzenia okoliczności zmuszenia skarżących do opuszczenia lokalu powinna zostać rozważona treść kopii pisma skierowanego do M. W. przez E.B. o otwarcie bramy wjazdowej w dniu [...].12.2002 r. Organ I instancji nie rozpoznał w trybie art.77 i 78 kpa wniosku skarżącej E.B. o przesłuchanie syna T. który był świadkiem zdarzeń(k.36).
Potwierdzeniem z kolei zarzutu dowolności oceny zebranego nie w pełni materiału dowodowego są kopie pism skierowanych do Wójta Gminy [...] przez skarżącą E.B. noszące daty wcześniejsze aniżeli data wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu jak i kopia pisma Wójta do E.B. z którego wynika, że organ ten wiedział o konflikcie rodzinnym a tym samym o przyczynie opuszczenia miejsca pobytu przez skarżących. Nie odnosząc się do tej okoliczności w uzasadnieniu swojej decyzji meldunkowej organ I instancji naruszył art.107 §3 kpa pomimo, że już w pierwszym piśmie skierowanym do tego organu przez skarżącą po wpłynięciu wniosku M. i M. W. o wymeldowanie wskazywane były okoliczności nie dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zameldowania(k.ll).W tej sytuacji niewłaściwym było pominięcie nie tylko przesłuchania skarżącej E.B. ale także zaniechanie szczegółowego rozpytania M. i M. W. podczas ich przesłuchania w charakterze stron na okoliczności zarzucane przez skarżącą także w zakresie wymiany zamków.
Dla prawidłowej oceny i rozważenia materiału dowodowego przy wynikającym z postępowania konflikcie pomiędzy skarżącymi a zainteresowanymi koniecznym jest także jego uzupełnienie w zakresie informacji dotyczących postępowania przygotowawczego prowadzonego przez policję w 2000 r. które wskazała skarżąca jak też akt sprawy karnej która toczyła się przed Sądem Rejonowym w [...] do sygn. [...]. Niewątpliwie konieczne także byłoby uzyskanie informacji z policji czy były podejmowane jakiekolwiek czynności związane z nie wpuszczeniem T. B. do przedmiotowego lokalu na którą to okoliczność jak wskazała skarżąca został w dniu [...].01.2003 r. spisany protokół oraz czy policja podejmowała inne czynności na skutek zgłaszanych przez E.B. utrudnień w dostępie do spornego lokalu.
Nie jest natomiast trafny zarzut skargi, że skarżąca E.B. nie uczestniczyła w oględzinach spornego lokalu albowiem jak wynika z akt postępowania o terminie była prawidłowo powiadomiona i do tej czynności pisemnie się odniosła.
Dlatego też stwierdzając, że naruszone zostały przepisy prawa materialnego i postępowania powyżej opisane, co miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą j ą decyzję organu I instancji na podstawie art.145§1 pkt 1 a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2002 r.,Nr 153, poz.1270).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy prowadzące postępowanie powinny zgodnie ze wskazanymi zasadami rozważyć zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy po uzupełnieniu go w zakresie określonym powyżej.
Ponadto zgodnie z brzmieniem art.152 wskazanej ustawy procesowej sąd określił, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane a nadto wobec złożenia stosownego wniosku przez E.B. o zwrot kosztów postępowania sąd orzekł o kosztach na podstawie art.200 ustawy procesowej.