Uzasadnienie
Wraz ze skargą na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 30 września 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia skarżący Z. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od złożonej skargi.
Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną H. B. oraz matką H. B.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.664 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł, emerytura jego żony w wysokości [...] zł oraz renta matki w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 190 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 0,49 ha. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż biorąc pod uwagę jego możliwości płatnicze, jak i majątkowe, nie jest on w stanie bez uszczerbku dla siebie i rodziny uiścić opłaty sądowej. Matka skarżącego H. B., licząca 9.. lat, wymaga stałej opieki lekarskiej i pielęgnacyjnej. Koszty z tym związane wynoszą około 500 zł miesięcznie.
Wykonując wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego przesłała następujące dokumenty: kopię decyzji o przyznaniu emerytury Z. B., wydruk potwierdzenia wykonania przelewu emerytury H. B., oświadczenie skarżącego o wysokości dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, posiadanych maszynach rolniczych oraz wysokości dopłat unijnych do gruntów, kopię rachunku za telefon, kopię faktury za wodę, kopię dowodu wpłaty za gaz, kopie faktur za telefony oraz dowodów wpłaty za energię elektryczną.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej.
Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od złożonej skargi. Skarżący osiąga bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.368,58 zł oraz dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości około 2.500 zł, co daje w sumie kwotę 3868,58 zł. Stałymi dochodami w wysokości 591,34 zł dysponuje także żona skarżącego oraz jego matka pobierająca rentę w wysokości [...] zł. Łączne dochody członków gospodarstwa domowego wynoszą zatem 5.165,92 zł. Dodatkowo skarżący otrzymuje dopłaty unijne do gruntów, których wysokość za rok 2008 wyniosła 5.558,33 zł.
Jak wynika z przedłożonych rachunków miesięczne wydatki rodziny skarżącego przedstawiają się następująco: gaz 168,45 zł, energia elektryczna 622,77 zł (dwa rachunki opiewające na kwoty 83,36 zł i 539,41 zł) woda 111,89 zł (rachunek za dwa miesiące opiewa na 223,78 zł), telefon 187,55 zł (TP S.A 56 zł, [...] S.A. 56,02 zł i [...] 75,53 zł). Suma miesięcznych wydatków wynosi 1.090,66 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że jego 9..-letnia matka jest osobą schorowaną, wymagającą opieki lekarskiej i pielęgnacyjnej. Koszty z tym związane wynoszą około 500 zł miesięcznie. Nawet po uwzględnieniu tych wydatków, do dyspozycji skarżącego pozostaje miesięcznie kwota 3.575,26 zł, którą może swobodnie dysponować. Wysokość tych środków finansowych, w ocenie orzekającego, pozwoli na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny.
Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącemu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).