Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].1995 r. (znak: [...]) Kierownik Urzędu Rejonowego w J., działając na podstawie art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj. Dz.U. z 1991 r. nr 30 poz. 127 z późn. zm.) orzekł
- 1. o zwrocie na rzecz S. S. i H. Ł. nieruchomości położonej w J. oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 265 m2
- 2. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w J. oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 145 m2, nr [...] o pow. 50 m2 i nr [...] o pow. 58 m2
Na skutek odwołania S. S. (imię po sprostowaniu postanowieniem z dnia [...].2003 r.) i H. Ł., Wojewoda decyzją z dnia 28.08.2003 r. (znak: [...]):
- 1. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie rozstrzygnięć dot. odmowy zwrotu działek nr [...] i nr [...],
- 2. umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym działki nr [...], podnosząc w uzasadnieniu co następuje:
1/ decyzją z dnia [...].1995 r. (znak: [...]) Wojewoda uchylił opisana na wstępie decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w J. i orzekł:
- a. o zwrocie na rzecz S. S. i H. Ł. działki nr [...] o pow. 265 m2 i działki nr [...] o pow. 50 m2
- b. o odmowie zwrotu działki nr [...] o pow. 145 m2, nr [...] o pow. 58 m2 oraz części nr działki [...] zajętej pod poszerzenie ulicy [...].
Odmowę zwrotu na rzecz wnioskodawców działek: nr [...], i nr [...] organy orzekające w niniejszej sprawie uzasadniły ustanowionym na tych działkach prawem użytkowania wieczystego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie wyrokiem z dnia 2.12.1996 r. uchylił decyzję Wojewody w zakresie rozstrzygnięć o odmowie zwrotu. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, iż organ orzekający w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stwierdzając w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, iż istnieją przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w szczególności, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, winien stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy ewentualnego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.
2/ postanowieniem z dnia [...].1997 r. Wojewoda zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie. zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Wyrokiem z dnia 27.09. 2002 r. (sygn. akt II Są/Kr 83/00) NSA w Krakowie oddalił skargę S. S. i H. Ł. na decyzję Wojewodyego z dnia [...].1999 r. (znak: [...]) w sprawie o rozwiązanie użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr 608 (działka hip. [...]). Zakończona została również wyrokiem NSA z dnia 13.02.2001 r. (sygn. akt Sa/Kr 1917/97) oddalającym skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].1997 r. znak: [...] sprawa o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego ustanowionego w odniesieniu do działki nr [...] o pow. 145 m2, stanowiącej aktualnie działkę ewid. nr [...].
3/ postanowieniem z dnia [...].2003 r. Wojewoda podjął zawieszone postępowanie w sprawie zwrotu opisanych działek i po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym zważył co następuje:
a/ Stosownie do przepisów art. 233 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami - sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodnie z normą wynikającą z tego przepisu sprawy będące w toku czyli te, które nie zostały zakończone decyzjami ostatecznymi do dnia 31.12.1997 r., podlegają rozpatrzeniu według przepisów ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie w dniu 1.01.1998 r. Zgodnie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeśli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ale w myśl art. 229 tej ustawy, jeżeli przed dniem 1.01.1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana na rzecz osoby trzeciej albo oddana na jej rzecz w użytkowanie wieczyste, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot nie przysługuje.
b/ S. S. i H. Ł. wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] i ul. [...], wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa od matki wnioskodawców W. S., z przeznaczeniem pod budowę bloku mieszkalnego dla Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej. Aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...].1967 r. zawartym w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczona została nieruchomość o pow. 748 m2 oznaczona jako działki Nr [...] i [...]. Powyższy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa w J. zrezygnowała z budowy bloku mieszkalnego, o czym poinformowała PPRN w J. pismem z dnia [...].1970 r. W wyniku rezygnacji z w/w nieruchomości przez powyższą Spółdzielnię nastawiła zmiana w zagospodarowaniu opisanego gruntu.
c/ w dacie złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości opisane jako parcele nr [...] i [...] odpowiadały w ewidencji gruntów działkom: nr [...] o pow. 145 m2, nr [...] o pow. 50 m2, nr [...] o pow. 58 m2, nr [...] o pow. 265 m2. Pozostała część wywłaszczonego gruntu weszła w skład działki nr [...] zajętej pod poszerzenie ulicy [...].
d/ działka nr [...] o pow. 145 m przekazana została przez Gminę J. umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...].1993 r. w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Ogrodniczo -Handlowej w J. wraz z nieodpłatnym przeniesieniem własności budynku. Syndyk masy upadłości wym. Spółdzielni sprzedał prawo użytkowania wieczystego w/w działki wraz z prawem własności budynku na rzecz osób fizycznych Państwa J. i Z. G. aktem notarialnym z dnia [...].1994 r. Rep. [...]. Natomiast w odniesieniu do działki nr [...] o pow. 58 m2 Wojewoda decyzją z dnia [...].1994 r. (znak: [...]) stwierdził nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe w K. prawa użytkowania wieczystego tej działki wraz z prawem własności budynku.
e/ sprawa rozwiązania użytkowania wieczystego ustanowionego w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] (działka hip. [...]) o pow. 58 m2 zakończona została wyrokiem NSA w Krakowie z dnia 27 września 2002 r. sygn. akt II SA Kr 83/00 oddalającym skargę S. S. i H. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...].1999 r. uchylającą decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w J. z dnia [...].1999 r. (znak: [...]) orzekającą o odmowie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę nr [...] o pow. 58 m2 i orzekającą o umorzeniu postępowania dotyczącego rozwiązania użytkowania wieczystego ustanowionego w odniesieniu do tej działki.
Przedsiębiorstwo sprzedało bowiem prawo użytkowania wieczystego tej działki oraz prawo własności budynku J. i J. małż. P. (umowa notarialna z dnia [...].1997 r. Rep. [...]). Dla nieruchomości tej założona została księga wieczysta KW Nr [...]. Zgodnie zaś z przepisami ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami postępowanie o rozwiązanie wieczystego użytkowania gruntu przed upływem ustalonego okresu trwania tego prawa stało się niedopuszczalne przed organami administracji i począwszy od 1.01.1998 r. należy do drogi postępowania sądowego (sprawa cywilna). Decyzją z dnia [...].1998 r. (znak: [...]) prawo użytkowania wieczystego przysługujące w/w osobom przekształcone zostało w prawo własności tej nieruchomości. Zakończona została również sprawa rozwiązania umowy użytkowania wieczystego ustanowionego w odniesieniu do działki nr [...] o pow. 145 m2. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13.02.2001 r. (sygn. akt Sa/Kr 1917/97) oddalił skargę spadkobierców byłej właścicielki na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].1997 r. [...] utrzymującą w mocy decyzję Zarządu Miasta w J. z dnia [...].1997 r. (Nr [...]) orzekającą o odmowie przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego gruntu położonego w J. przy ul. [...], stanowiącego działkę nr [...] o pow. 145 m2, oznaczoną w aktualnej ewidencji numerem działki [...]. Działka ta stanowi aktualnie własność Gminy J. w użytkowaniu wieczystym J. i Z. małż. G. i posiada urządzoną księgę wieczystą KW [...].
f/ w tej sytuacji spełnione są przesłanki określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadniające stwierdzenie, iż roszczenie o zwrot opisanej nieruchomości nie przysługuje bowiem przedmiotowe nieruchomości przed dniem 1.01.1998 r. oddane zostały w użytkowanie wieczyste i posiadają urządzone księgi wieczyste.
g/ część działki nr [...] zajętej pod poszerzenie ulicy [...] została zwrócona na rzecz S. S. i H. Ł. decyzją Starosty Powiatowego w J. z dnia [...].2003 r. (znak: [...]) a zatem postępowanie dotyczące opisanej działki należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na po wyższą decyzję złożyli S. S. i H. Ł. i wnosząc o:
"uchylenie decyzji w części odmowy zwrotu działek nr [...] o pow. 145 m kw. i nr [...] o pow. 58 m kw. - stwierdzenie niezgodności jej z prawem - wznowienie postępowania administracyjnego" zarzucili co następuje:
1/ Decyzja Wojewody ego "wydana została dla S. S., a zatem dla zupełnie innej osoby. Tego nie można traktować w kategorii zwykłej pomyłki. Decyzja jest aktem prawa, a w przypadku pozytywnego dla nas rozstrzygnięcia nie mógłbym ubiegać się o zwrot tych dziatek, ponieważ S. S. nie jest osobą uprawnioną do władania rzeczą cudzą. Wobec powyższego decyzja ta już z mocy prawa staje się nieważna".
2/ Wojewoda uzasadniając swoją decyzję o odmowie zwrotu działek [...] i [...] przedstawił w uzasadnieniu tak, aby maksymalnie zaciemnić aktualny stan faktyczny co w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 107 § 1 kpa, 3/ Wojewoda w powołanej decyzji, odmowę zwrotu działek [...] i [...] uzasadnił ustanowionym na tych działkach prawem użytkowania wieczystego. Piszący tę decyzją nie zadali sobie nawet trudu ponumerowania stron, co narusza wymogi prawomocnej decyzji podanej w art 107§ 1 kpa".
4/ Na pierwszą decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w J. od chwili złożenia podania o zwrot przedmiotowej nieruchomości do Urzędu Miejskiego w J. w dniu [...].1991 r. zał.2 do jej otrzymania w dniu [...].1993r. oczekiwali 17 miesięcy. Tak więc Urząd Miejski w J. rozpoczął przedłużanie wszczęcia postępowania administracyjnego, realizując z góry ustalony plan działania, mający na celu zwrot tylko części nieruchomości, 5/ W zasadniczej części skarga opisuje historię załatwiany sprawy o zwrot i występujące zdaniem skarżących nieprawidłowości związane z powstawaniem wieczystego użytkowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga w sprawie niniejszej została złożona przed dniem 1.01.2004 r. Zgodnie jednak z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r., Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 - w skrócie p.o.p.s.a.).
Skargę należy uznać za nieuzasadnioną. Dokonana w trybie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269), kontrola sądowa zaskarżonej decyzji, nie stwierdziła aby naruszała ona prawo.
Zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy (tj. przed dniem 1.01.1998 r.) na wywłaszczonej nieruchomości ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1.01.1998 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr. 115 poz.741 z późn. zm.- obecnie tj. Dz.U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 z późn. zm.).
Wniosek o zwrot przedmiotowych nieruchomości złożony został przed dniem 1.01.1998 r., a więc na gruncie obowiązywania ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która nie zawierała przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, jak to stanowi obecnie obowiązujący przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Kwestie stosowania przepisów rozstrzyga wprost art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami - stanowiąc, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów co oznacza, że w sprawie ma zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Tak więc w przypadku stwierdzenia negatywnej przesłanki, określonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ musi odmówić zwrotu nieruchomości, nie badając przesłanek o których mowa w art. 136 ust. 3 ustawy (zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu).
I tak właśnie jest w sprawie niniejszej. Działka nr [...] przekazana została przez Gminę J. umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...].1993 r. w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Ogrodniczo -Handlowej w J. wraz z nieodpłatnym przeniesieniem własności budynku a syndyk masy upadłości Spółdzielni sprzedał prawo użytkowania wieczystego w/w działki wraz z prawem własności budynku na rzecz osób fizycznych J. i Z. G. aktem notarialnym z dnia [...].1994 r. Rep. [...].
Natomiast w odniesieniu do działki nr [...] Wojewoda decyzją z dnia [...].1994 r. (znak: [...]) stwierdził nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Przemysłowo-Handlowe w K. prawa użytkowania wieczystego tej działki wraz z prawem własności budynku. Przedsiębiorstwo sprzedało prawo użytkowania wieczystego tej działki oraz prawo własności budynku J. i J. małż. P. (umowa notarialna z dnia [...].1997 r. Rep. [...]). Dla nieruchomości tej założona została księga wieczysta KW Nr [...].
Jest niesporne, że skarżący podjął próbę rozwiązania wieczystego użytkowania - ale próba ta w obu przypadkach zakończyła się niepowodzeniem. Kwestie te przywołuje w swoim uzasadnieniu organ II instancji i są niesporne miedzy stronami (zob. protokół rozprawy z dnia 22.08.2006 r.)
Działka trzecia o której mowa w sprawie to dz.ewid. [...] została zwrócona na rzecz S. S. i H. Ł. decyzją Starosty Powiatowego w J. z dnia [...].2003 r. (znak: [...]) a zatem postępowanie dotyczące tej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i prawidłowo zostało umorzone.
Reasumując powiedzieć należy, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znosi obowiązek zwrotu nieruchomości, w sytuacji, gdy Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) nie jest już właścicielem nieruchomości lub nie włada nieruchomością, gdyż została ona oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie (osobie trzeciej), której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej, a stan taki trwał w dniu wejścia ustawy w życie.
Odnosząc się do innych zarzutów skargi zwrócić należy uwagę, że skarżący nie uwzględnia treści postanowienia z dnia [...].2003 r., w którym sprostowano jego imię. Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 107 § 1 kpa, zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy decyzji o których mowa w tym przepisie. Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie to jest ono zgodne z treścią art. 107 § 3 kpa - a jego szczegółowość wynika z dość skomplikowanego stanu faktycznego.
Sąd w sprawie niniejszej zgodnie ze swoją kompetencją kontrolował prawidłowość zaskarżonej decyzji w aspekcie zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie jest więc uprawniony wypowiadać się na temat sposobu powstania wieczystego użytkowania i prób jego rozwiązania czy wygaśnięcia. Dla sprawy mniejszej, jak to już wyżej podnoszono, istotne było stwierdzenie istnienia prawa wieczystego użytkowania w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr. 115 poz.741 z późn. zm.- obecnie tj. Dz.U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 z późn. zm.).
W tym stanie rzeczy skoro dokonana kontrola nie wykazała aby zaskarżona decyzja, naruszała prawo, na podstawie art. 151 ustawy 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270), należało orzec jak w sentencji.