Uzasadnienie
W dniu 14 maja 2010r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek S. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 kwietnia 2003r.
Jednocześnie w pismach z 12.05.2010r. i z 12.07.2010r. wnioskodawczyni podała na wezwanie Sądu, że jest jedyną spadkobierczynią po zmarłym mężu Z. T.. Postanowieniem z dnia 13.09.2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął, zawieszone wskutek śmierci skarżącego Z. T., postępowanie sądowe z udziałem S. T..
W nadesłanym w dniu 14.05.2010r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synową a ich miesięczny dochód wynosi 1.089,54 zł i stanowi go emerytura wnioskodawczyni. Synowa nie uzyskuje żadnego dochodu i jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni posiada również dom o pow. 77,85 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,17 ha (klasa VI - jak pisze: "piachy i nieużytki").
W dniu 10 czerwca 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie, w który oddalił wniosek S. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Doręczone je wnioskodawczyni w dniu 7.07.2010r.
W dniu 14 lipca 2010r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw skarżącej S. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dn. 10.06.2010r. Samo pismo zostało nadane w dniu 13 lipca 2010r. w urzędzie pocztowym [...], a zatem nastąpiło to w terminie do wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia Sądu.
Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku S. T. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w całości. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Każda strona wnosząca skargę do sądu winna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów (sądowych, zastępstwa procesowego). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny lub ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podkreślić należy, iż na obecnym etapie postępowania skarżąca S. T. nie jest zobowiązana do ponoszenia żadnych kosztów sądowych.
Sąd mając na uwadze fakty podane przez skarżącą dotyczące wysokości dochodu uzyskiwanego przez nią i synową pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz ustalenia ich stanu majątkowego uwzględnił wniosek o ustanowienie kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Wskazane wyżej okoliczności pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też Sąd przyjął, iż są spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącej adwokata, którego osobę wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K..
Należy zauważyć, że zwolnienie od kosztów sąd owych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane rozważnie, jedynie w wypadkach uzasadnionych stosownymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.
Tymczasem opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na pozostałych współobywateli. Trudno dopatrzeć się takiej usprawiedliwionej sytuacji przerzucenia ciężaru związanego z kosztami sądowymi dotyczącymi danej osoby na innych współobywateli.
Jednocześnie wskazać należy, iż w każdym przypadku, gdy pojawi się konieczność ponoszenia kosztów postępowania skarżąca może wystąpić do Sądu z nowym wnioskiem o zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia w oparciu o zaktualizowany stan faktyczny w zakresie dochodów i stanu majątkowego osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Wykazana we wniosku sytuacja materialna skarżącej nie skazuje na to by była ona osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a do takich przypadków powinno sprowadzać się przyznanie prawa pomocy, szczególnie we wnioskowanym zakresie.
Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy, w ocenie Sądu, skarżąca wykazała spełnienie przesłanek do ustanowienia adwokata z urzędu, dlatego Sąd działając na podstawie przepisu art. 243 § 1, art. 244 § 1 art. 245 § 3 oraz art.246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.